0 - en to nl-NL translation catalogue (208 entries)

en: Installation
nl-NL: Installatie

en: Partitioning
nl-NL: Schijfindeling

en: Formatting
nl-NL: Formatteren

en: File System
nl-NL: Bestandssysteem

en: Boot Sector
nl-NL: Opstart Sector

en: Hardware Detection
nl-NL: Hardware Detectie

en: To use Debian, you need to install it on a computer; this task is taken care of by the <emphasis>debian-installer</emphasis> program. A proper installation involves many operations. This chapter reviews them in their chronological order.
nl-NL: Om Debian te gebruiken moet je het installeren op een computer; deze taak wordt verzorgd door het <emphasis>debian-installer</emphasis> programma. Een goede installatie vraagt vele handelingen. Dit hoofdstuk bespreekt ze in hun chronologische volgorde.

en: <primary>installation</primary><secondary>of the system</secondary>
nl-NL: <primary>Installatie</primary><secondary>van het systeem</secondary>

en: <emphasis>BACK TO BASICS</emphasis> A catch-up course in the appendices
nl-NL: <emphasis>TERUG NAAR DE BASIS</emphasis> Een inhaal cursus in de bijlagen

en: Installing a computer is always simpler when you are familiar with the way it works. If you are not, make a quick detour to <xref linkend="short-remedial-course" /> before reading this chapter.
nl-NL: Een computer installeren is altijd gemakkelijker wanneer je bekent bent met hoe het werkt. Ben je dat niet, maak dan een snelle omleiding naar <xref linkend="short-remedial-course" /> voor dit hoofdstuk te lezen.

en: <primary>installer</primary>
nl-NL: <primary>installatieprogramma</primary>

en: The upgrade process will be described in <xref linkend="sect.dist-upgrade" />.
nl-NL: Het upgraden wordt beschreven in <xref linkend="sect.dist-upgrade" />.

en: Installation Methods
nl-NL: Installatie Methoden

en: Installing from a CD-ROM/DVD-ROM
nl-NL: Installeren vanaf een CD-ROM/DVD-ROM

en: The most widely used installation method is from a CD-ROM (or DVD-ROM, which behaves exactly the same way): the computer is booted from this media, and the installation program takes over.
nl-NL: De meest gebruikte methode van installatie is van een CD-ROM (of DVD-ROM, welke zich precies hetzelfde gedraagt): de computer wordt opgestart van die medium en het installatieprogramma neemt het over.

en: There is a last type of image, known as <filename>mini.iso</filename>, which is only available as a by-product of the installer. The image only contains the minimum required to configure the network and everything else is downloaded (including parts of the installer itself, which is why those images tend to break when a new version of the installer is released). Those images can be found on the normal Debian mirrors under the <filename>dists/<replaceable>release</replaceable>/main/installer-<replaceable>arch</replaceable>/current/images/netboot/</filename> directory.
nl-NL: Er is nog een laatste type van beeld, gekend als <filename>mini.iso</filename>, welke enkel beschikbaar is als een bij-product van het installatieprogramma. Het beeld bevat enkel de minimum die nodig is om het netwerk te configureren en al het andere wordt gedownload (zelfs inclusief delen van het installatieprogramma zelf, dit is waarom dit soort beeld de neiging heeft kapot te gaan wanneer een nieuwe versie van het installatieprogramma is vrijgegeven). Deze beelden kunnen gevonden worden op de normale Debian spiegels onder de <filename>dist/<replaceable>vrijgave</replaceable>/main/installer-<replaceable>arch</replaceable>/current/images/netboot/</filename> directory.

en: <emphasis>TIP</emphasis> Multi-architecture disks
nl-NL: <emphasis>TIP</emphasis> Multi-Architectuur discs

en: Most installation CD- and DVD-ROMs work only with a specific hardware architecture. If you wish to download the complete images, you must take care to choose those which work on the hardware of the computer on which you wish to install them.
nl-NL: De meeste installatie CD- en DVD-Rom's werken enkel met een specifieke hardware architectuur. Als je de volledige beelden wil downloaden, met je ervoor zorgen dat je deze kiest welke werken op de hardware van de computer waarop je hen wil installeren.

en: <primary>CD-ROM</primary><secondary>installation CD-ROM</secondary>
nl-NL: <primary>CD-ROM</primary><secondary>Installatie CD-ROM</secondary>

en: <primary>DVD-ROM</primary><secondary>installation DVD-ROM</secondary>
nl-NL: <primary>DVD-ROM</primary><secondary>Installatie DVD-ROM</secondary>

en: Booting from a USB Key
nl-NL: Opstarten vanaf een USB stick

en: <primary>USB key</primary>
nl-NL: <primary>USB stick</primary>

en: Since most computers are able to boot from USB devices, you can also install Debian from a USB key (this is nothing more than a small flash-memory disk).
nl-NL: Omdat de meeste computers kunnen opstarten van USB apparaten kun je Debian ook installeren vanaf een USB stick (dit is niets meer dan een kleine flash-geheugen disc).

en: The installation manual explains how to create a USB key that contains the <command>debian-installer</command>. The procedure is very simple because ISO images for i386 and amd64 are hybrid images that can boot from a CD-ROM as well as from a USB key.
nl-NL: De installatie handleiding legt uit hoe een USB stick te maken die de <command>debian-installer</command> bevat. De procedure is heel simpel omdat ISO beelden voor i386 en amd64 hybride beelden zijn die kunnen opstarten vanag een CD-ROM en van een USB stick.

en: Installing through Network Booting
nl-NL: Installeren d.m.v. Netwerk Opstarten

en: <primary>installation</primary><secondary><emphasis>netboot installation</emphasis></secondary>
nl-NL: <primary>installatie</primary><secondary><emphasis>netboot installatie</emphasis></secondary>

en: <primary>installation</primary><secondary><emphasis>PXE installation</emphasis></secondary>
nl-NL: <primary>installatie</primary><secondary><emphasis>PXE installatie</emphasis></secondary>

en: <primary>installation</primary><secondary><emphasis>TFTP installation</emphasis></secondary>
nl-NL: <primary>installatie</primary><secondary><emphasis>TFTP installatie</emphasis></secondary>

en: Many BIOSes allow booting directly from the network by downloading a kernel and a minimal filesystem image. This method (which has several names, such as <acronym>PXE</acronym> or <acronym>TFTP</acronym> boot) can be a life-saver if the computer does not have a CD-ROM reader, or if the BIOS can't boot from such media.
nl-NL: Veel BIOS-en staan het opstarten rechtstreeks van een netwerk toe, door de kernel en een minimal bestandssysteem beeld te downloaden. Deze methode (Welke verschillende namen heeft zoals <acronym>PXE</acronym> of <acronym>TFTP</acronym> boot) kan een godsgeschenk zijn als de computer geen CD-ROM lezer heeft of als de BIOS niet van de zulke media kan opstarten.

en: This installation method works in two steps. First, while booting the computer, the BIOS (or the network card) issues a BOOTP/DHCP request to automatically acquire an IP address. When a BOOTP or DHCP server returns a response, it includes a filename, as well as network settings. After having configured the network, the client computer then issues a TFTP (Trivial File Transfer Protocol) request for a file whose name was previously indicated. Once this file is acquired, it is executed as though it were a bootloader. This then launches the Debian installation program, which is executed as though it were running from the hard drive, a CD-ROM, or a USB key.
nl-NL: Deze installatie methode werkt in twee stappen. Eerst, terwijl de computer opstart, stuurt de BIOS (of de netwerk kaart) een BOOTP/DHCP verzoek om automatisch een IP adres te krijgen. Wanneer een BOOTP of DHCP server een antwoord geeft, bevat het een bestandsnaam en netwerk instellingen. Na het netwerk geconfigureerd te hebben stuurt doe cliënt computer een TFTP (Trivial File Transfer Protocol) verzoek voor een bestand wiens naam eerder was aangegeven. Eenmaal dit bestand beschikbaar is, wordt het uitgevoerd als ware het een opstartlader. Deze start dan het Debian installatieprogramma, welke wordt uitgevoerd alsof het draaide vanaf de harde-schijf, een CD-ROM of een USB stick.

en: All the details of this method are available in the installation guide (“Preparing files for TFTP Net Booting” section). <ulink type="block" url="https://www.debian.org/releases/stable/amd64/ch05s01#boot-tftp-x86" /> <ulink type="block" url="https://www.debian.org/releases/stable/amd64/ch04s05" />
nl-NL: Alle details van deze methode zijn beschikbaar in de installatie gids ("Preparing files for TFTP Net Bootin" sectie). <ulink type="block" url="https://www.debian.org/releases/stable/amd64/ch05s01#boot-tftp-x86" /> <ulink type="block" url="http://www.debian.org/releases/stable/amd64/ch04s05" />

en: Other Installation Methods
nl-NL: Andere Installatie Methoden

en: When we have to deploy customized installations for a large number of computers, we generally choose an automated rather than a manual installation method. Depending on the situation and the complexity of the installations to be made, we can use FAI (Fully Automatic Installer, described in <xref linkend="sect.fai" />), or even a customized installation DVD with preseeding (see <xref linkend="sect.d-i-preseeding" />).
nl-NL: Wanneer we aangepaste installaties moeten opzetten voor een groot aantal computers, kiezen we in het algemeen voor een geautomatiseerde methode in tegenstelling tot een manuele installatie. Afhankelijk van de situatie en de complexiteit van de te maken installaties kunnen we FAI (Fully Automatic Installer, beschreven in <xref linkend="sect.fai" />) gebruiken of zelfs een aangepaste installatie DVD met preseeding (zie <xref linkend="sect.d-i-preseeding" />).

en: Installing, Step by Step
nl-NL: Installeren, Stap voor Stap

en: Booting and Starting the Installer
nl-NL: Opstarten en het Installatieprogramma Starten

en: Once the BIOS has begun booting from the CD- or DVD-ROM, the Isolinux bootloader menu appears. At this stage, the Linux kernel is not yet loaded; this menu allows you to choose the kernel to boot and enter possible parameters to be transferred to it in the process.
nl-NL: Eenmaal de BIOS is begonnen met het opstarten vanaf de CD- of DVD-ROM verschijnt het Isolinux opstartlader menu. Op dit punt is de Linux kernel nog niet geladen; dit menu staat je toe de op te starten kernel te kiezen en mogelijke parameters er naartoe te zenden.

en: <emphasis>GOING FURTHER</emphasis> 32 or 64 bits?
nl-NL: <emphasis>VERDER GAAN</emphasis> 32 of 64 bit?

en: <primary>32/64 bits, choice</primary>
nl-NL: <primary>32/64 bit, keuze</primary>

en: <emphasis>IN PRACTICE</emphasis> Installation alongside an existing Windows system
nl-NL: <emphasis>IN DE PRAKTIJK</emphasis> Installatie langs een bestaand Windows syseem

en: If the computer is already running Windows, it is not necessary to delete the system in order to install Debian. You can have both systems at once, each installed on a separate disk or partition, and choose which to start when booting the computer. This configuration is often called “dual boot”, and the Debian installation system can set it up. This is done during the hard drive partitioning stage of installation and while setting up the bootloader (see the sidebars <xref linkend="sidebar.shrinking-partition" /> and <xref linkend="sidebar.bootloader-dual-boot" />).
nl-NL: Als de computer al Windows draait, is het niet nodig om het systeem te wissen om Debian te installeren. Je kunt beide systemen tegelijkertijd, ieder op een aparte schijf of partitie, geïnstalleerd hebben en bij het opstarten kiezen welke opgestart moet worden met de computer. Deze configuratie wordt vaak “dual boot” genoemd, en het Debian installatie systeem van dit instellen. Dit gebeurd tijdens het schijfindelings-process van de installatie en terwijl de opstartlader wordt ingesteld (zie marge <xref linkend="sidebar.shrinking-partition" /> en <xref linkend="sidebar.bootloader-dual-boot" />).

en: <emphasis>BACK TO BASICS</emphasis> Bootloader
nl-NL: <emphasis>TERUG NAAR DE BASIS</emphasis> Opstartlader

en: <primary>loader</primary><secondary>bootloader</secondary>
nl-NL: <primary>lader</primary><secondary>opstartlader</secondary>

en: <primary>bootloader</primary>
nl-NL: <primary>opstartlader</primary>

en: The bootloader is a low-level program that is responsible for booting the Linux kernel just after the BIOS passes off its control. To handle this task, it must be able to locate the Linux kernel to boot on the disk. On the i386 and amd64 architectures, the two most used programs to perform this task are <acronym>LILO</acronym>, the older of the two, and <acronym>GRUB</acronym>, its modern replacement. Isolinux and Syslinux are alternatives frequently used to boot from removable media.
nl-NL: De opstartlader is een laag-niveau programma dat verantwoordelijk is voor het opstarten van de Linux kernel, net nadat de BIOS de controle heeft doorgegeven. Om deze taak te behandelen moet het de kernel kunnen vinden om de schijf te starten. Op een i386 en amd64 architectuur zijn de twee meest gebruikte programma's hiervoor <acronym>LILO</acronym>, de oude van de twee, en <acronym>GRUB</acronym> zijn moderne vervanger. Isolinux en Syslinux zijn alternatieven vaak gebruikt om op te starten vanaf verwijderbare media.

en: Each menu entry hides a specific boot command line, which can be configured as needed by pressing the <keycap>TAB</keycap> key before validating the entry and booting. The “Help” menu entry displays the old command line interface, where the <keycap>F1</keycap> to <keycap>F10</keycap> keys display different help screens detailing the various options available at the prompt. You will rarely need to use this option except in very specific cases.
nl-NL: Ieder menu verbergt een specifieke opstart commando regel, welke indien nodig geconfigureerd kan worden door op de <keycap>TAB</keycap> toets de drukken voor de ingaven te valideren en op te starten. De “Help” menu optie toont de oude commando regel interface, waar de <keycap>F1</keycap> tot <keycap>F10</keycap> toetsen verschillende help schermen weergeven met gedetailleerde informatie over de verschillende opties beschikbaar op de prompt. Je zal deze opties zelden nodig hebben behalve in zeer specifieke gevallen.

en: The “expert” mode (accessible in the “Advanced options” menu) details all possible options in the process of installation, and allows navigation between the various steps without them happening automatically in sequence. Be careful, this very verbose mode can be confusing due to the multitude of configuration choices that it offers.
nl-NL: De “expert” modus (beschikbaar in het “Advanced options” menu) geeft details over alle mogelijke opties in het installatie proces en laat toe om te navigeren tussen de verschillende stappen zonder dat ze automatisch in volgorde worden uitgevoerd. Wees voorzichtig, deze heel uitgebreide modus kan verwarrend zijn door de hoeveelheid van configuratie keuzes die het biedt.

en: Boot screen
nl-NL: Opstartscherm

en: Selecting the language
nl-NL: De taal selecteren

en: <primary>choice</primary><secondary>of language</secondary>
nl-NL: <primary>keuze</primary><secondary>van de taal</secondary>

en: The installation program begins in English, but the first step allows the user to choose the language that will be used in the rest of the process. Choosing French, for example, will provide an installation entirely translated into French (and a system configured in French as a result). This choice is also used to define more relevant default choices in subsequent stages (notably the keyboard layout).
nl-NL: Het installatieprogramma begint in het Engels, maar de eerste stap laat de gebruiker toe om de taal die in de rest van het proces gebruikt zal worden te kiezen. Nederlands kiezen, bij voorbeeld, zal all installatie ingaven vertalen naar het Nederlands (en een systeem geconfigureerd in het Nederlands is het resultaat). Deze keuze wordt ook gebruikt om de meer relevante standaard keuzes in de volgende stadia te definiëren (met name de lay-out van het toetsenbord).

en: <emphasis>BACK TO BASICS</emphasis> Navigating with the keyboard
nl-NL: <emphasis>TERUG NAAR DE BASIS</emphasis> Navigatie met het toetsenbord

en: In graphical mode, you can use the mouse as you would normally on an installed graphical desktop.
nl-NL: In de grafische modus, kun je de muis gebruiken zoals je normaal zou doen in een geïnstalleerde grafisch desktop.

en: Selecting the country
nl-NL: Het land kiezen

en: <primary>choice</primary><secondary>of country</secondary>
nl-NL: <primary>keuze</primary><secondary>van het land</secondary>

en: The second step consists in choosing your country. Combined with the language, this information enables the program to offer the most appropriate keyboard layout. This will also influence the configuration of the time zone. In the United States, a standard QWERTY keyboard is suggested, and a choice of appropriate time zones is offered.
nl-NL: De tweede stap bestaat uit de keuze van jouw land. Gecombineerd met de taal, laat deze informatie het programma toe om de meest passende lay-out van het toetsenbord aan te bieden. Dit zal ook invloed hebben op de configuratie van de tijds-zone. In de Verenigde Staten, wordt een standaard QWERTY toetsenbord voorgesteld (In belgië is dit AZERTY en in nederland gebruikt men ook het Amerikaanse QWERTY) en een keuze van geschikte tijds-zones wordt aangeboden.

en: Selecting the keyboard layout
nl-NL: De toetsenbord lay-out kiezen

en: <primary>keyboard layout</primary>
nl-NL: <primary>toetsenbord lay-out</primary>

en: <primary>layout, keyboard</primary>
nl-NL: <primary>lay-out, toetsenbord</primary>

en: The proposed “American English” keyboard corresponds to the usual QWERTY layout.
nl-NL: Het voorgestelde “Belgisch” toetsenbord komt overeen met het gebruikelijke AZERTY lay-out.

en: Choice of keyboard
nl-NL: Keuze van het toetsenbord

en: Detecting Hardware
nl-NL: Hardware Detecteren

en: This step is completely automatic in the vast majority of cases. The installer detects your hardware, and tries to identify the CD-ROM drive used in order to access its content. It loads the modules corresponding to the various hardware components detected, and then “mounts” the CD-ROM in order to read it. The previous steps were completely contained in the boot image included on the CD, a file of limited size and loaded into memory by the BIOS when booting from the CD.
nl-NL: Deze stap is volledig automatisch in de grote meerderheid van de gevallen. Het installatieprogramma detecteert jouw hardware en probeert de CD-ROM station die gebruikt wordt te identificeren om toegang te krijgen tot zijn inhoud. Het laad de modules die corresponderen met de verschillende hardware onderdelen die gedetecteerd worden, en “koppelt” de CD-Rom dan aan om hem te kunnen lezen. De voorgaande stappen zaten volledig omvat in het opstart beeld inbegrepen op de CD, een bestand met een beperkte grote en in het geheugen geladen door de BIOS tijdens het opstarten van de CD.

en: Loading Components
nl-NL: Onderdelen Laden

en: With the contents of the CD now available, the installer loads all the files necessary to continue with its work. This includes additional drivers for the remaining hardware (especially the network card), as well as all the components of the installation program.
nl-NL: Nu de inhoudt van de CD nu beschikbaar is, laad het installatieprogramma alle bestanden die nodig zijn om zijn werk verder te zetten. Inclusief aanvullende stuurprogramma's voor de rest van de hardware (vooral de netwerk kaart) en al de componenten van het installatieprogramma.

en: Detecting Network Hardware
nl-NL: Netwerk Hardware Detecteren

en: This step must absolutely be successful for <emphasis>netinst</emphasis> installations, since the Debian packages must be loaded from the network.
nl-NL: Deze stap moet absoluut succesvol zijn voor een <emphasis>netinst</emphasis> installatie, omdat de Debian pakketten via het netwerk geladen moeten worden.

en: Configuring the Network
nl-NL: Het Netwerk Configureren

en: <primary>configuration</primary><secondary>network</secondary><tertiary>static</tertiary>
nl-NL: <primary>configuratie</primary><secondary>netwerk</secondary><tertiary>statisch</tertiary>

en: <primary>configuration</primary><secondary>network</secondary><tertiary>DHCP</tertiary>
nl-NL: <primary>configuratie</primary><secondary>netwerk</secondary><tertiary>DHCP</tertiary>

en: In order to automate the process as much as possible, the installer attempts an automatic network configuration by DHCP (for IPv4) and by IPv6 network discovery. If this fails, it offers more choices: try again with a normal DHCP configuration, attempt DHCP configuration by declaring the name of the machine, or set up a static network configuration.
nl-NL: Om het proces zo veel mogelijk te automatiseren probeert het installatieprogramma een automatische netwerk configuratie door DHCP (voor IPv4) en door IPv6 network discovery. Als dit faalt, biedt het meer keuzes: probeer nogmaals met een standaard DHCP configuratie, probeer DHCP configuratie door de naam van de machine te declareren or een statische netwerk configuratie opstellen.

en: This last option requires an IP address, a subnet mask, an IP address for a potential gateway, a machine name, and a domain name.
nl-NL: Deze laatste optie verijst een IP adres, een subnet masker, een IP adres voor een eventuele gateway, een machine naam en een domein naam.

en: <emphasis>TIP</emphasis> Configuration without DHCP
nl-NL: <emphasis>TIP</emphasis> Configuratie zonder DHCP

en: <emphasis>BEWARE</emphasis> Do not improvise
nl-NL: <emphasis>LET UP</emphasis> Niet improvisren

en: Many local area networks are based on an implicit assumption that all machines can be trusted, and inadequate configuration of a single computer will often perturb the whole network. As a result, do not connect your machine to a network without first agreeing with its administrator on the appropriate settings (for example, the IP address, netmask, and broadcast address).
nl-NL: Vele local area netwerken zijn gebaseerd op de impliciete veronderstelling dat alle machines vertrouwd kunnen worden en onvoldoende configuratie van een enkele computer zal vaak het netwerk verstoren. Als een resultaat sluit jouw machine nooit aan op een netwerk zonder voorgaande toestemming van de beheerder over de geschikte instellingen (bij voorbeeld, het IP adres, netwerk master en broadcast adres).

en: Administrator Password
nl-NL: Beheerders Wachtwoord

en: <primary>account</primary><secondary>administrator account</secondary>
nl-NL: <primary>account</primary><secondary>beheerders account</secondary>

en: <emphasis>SECURITY</emphasis> Administrator password
nl-NL: <emphasis>BEVEILIGING</emphasis> Beheerders wachtwoord

en: The root user's password should be long (12 characters or more) and impossible to guess. Indeed, any computer (and a fortiori any server) connected to the Internet is regularly targeted by automated connection attempts with the most obvious passwords. Sometimes it may even be subject to dictionary attacks, in which many combinations of words and numbers are tested as password. Avoid using the names of children or parents, dates of birth, etc.: many of your co-workers might know them, and you rarely want to give them free access to the computer in question.
nl-NL: Het wachtwoord voor de root gebruiker zou lang moeten zijn (12 tekens of meer) en onmogelijk te raden. Inderdaad, iedere computer (en een groot aantal servers) verbonden met het internet wordt regelmatig het doelwit van verbindingspogingen met overduidelijke wachtwoorden. Soms kan het zelfs slachtoffer worden van een woordenboek aanval, in welke veel combinaties van woorden en nummers getest worden als wachtwoord. vermijd namen van kinderen of ouders, geboortedata, enz.: veel van je collega's kunnen ze weten en je wilt ze zelden vrije toegang geven tot de computers in kwestie.

en: These remarks are equally applicable for other user passwords, but the consequences of a compromised account are less drastic for users without administrative rights.
nl-NL: Deze opmerkingen zijn evenzeer toepasbaar voor ieder ander gebruikerswachtwoord maar de consequenties van een gecompromitteerde account zijn minder dramatisch voor gebruikers zonder beheerders rechten.

en: If inspiration is lacking, do not hesitate to use password generators, such as <command>pwgen</command> (in the package of the same name).
nl-NL: Als je geen inspiratie hebt, twijfel dat niet om een wachtwoord generator zoals <command>pwgen</command> (in het pakket met dezelfde naam) te gebruiken.

en: Creating the First User
nl-NL: De Eerste Gebruiker Creëren

en: Debian also imposes the creation of a standard user account so that the administrator doesn't get into the bad habit of working as root. The precautionary principle essentially means that each task is performed with the minimum required rights, in order to limit the damage caused by human error. This is why the installer will ask for the complete name of this first user, their username, and their password (twice, to prevent the risk of erroneous input).
nl-NL: Debian legt ook de creatie van een standaard gebruikers account op zodat de beheerder niet de slechte gewoonte krijgt om te werken als root. Het voorzichtigheids-principe betekend in essentie dat ieder taak wordt uitgevoerd met het minimum aan vereiste rechten, om de schade aangericht door menselijke fouten te beperken. Dit is waarom het installatieprogramma vraagt naar een volledig naam van de eerste gebruiker, hun gebruikersnaam en hun wachtwoord (tweemaal, om foute ingaven te voorkomen).

en: Name of the first user
nl-NL: Naam van de eerste gebruiker

en: Configuring the Clock
nl-NL: Configuratie van de Klok

en: If the network is available, the system's internal clock is updated (in a one-shot way) from an NTP server. This way the timestamps on logs will be correct from the first boot. For them to remain consistently precise over time, an NTP daemon needs to be set up after initial installation (see <xref linkend="sect.time-synchronization" />).
nl-NL: Als het netwerk beschikbaar is zal de interne klok van het systeem ge-update worden (in een één-schot manier) vanaf een NTP server. Daarom is de tijds-stempel op de logbestanden correct vanaf het voor de eerste keer opstarten. Om gedurende de tijd consistent te blijven moet er na de installatie een NTP daemon ingesteld worden (zie <xref linkend="sect.time-synchronization" />).

en: Detecting Disks and Other Devices
nl-NL: Schijven en Andere Apparaten Detecteren

en: This step automatically detects the hard drives on which Debian may be installed. They will be presented in the next step: partitioning.
nl-NL: Deze stap detecteerd automatisch de harde-schijven waarop Debian kan geïnstalleerd worden. Ze zullen in de volgende stap: schijfindeling worden weergegeven.

en: Starting the Partitioning Tool
nl-NL: Het Schijfindelings Gereedschap Starten

en: <primary>partitioning</primary>
nl-NL: <primary>schijfindeling</primary>

en: <emphasis>CULTURE</emphasis> Uses of partitioning
nl-NL: <emphasis>CULTUUR</emphasis> Gebruiken van schijfindelingen

en: Partitioning, an indispensable step in installation, consists in dividing the available space on the hard drives (each subdivision thereof being called a “partition”) according to the data to be stored on it and the use for which the computer is intended. This step also includes choosing the filesystems to be used. All of these decisions will have an influence on performance, data security, and the administration of the server.
nl-NL: Schijfindelen, een onmisbare stap in de installatie, bestaat uit het indelen van de beschikbare ruimte op de harde-schijf (iedere onderverdeling ervan wordt een “partitie” genoemd) naargelang de gegeven die er op worden opgeslagen en het gebruik waarvoor de computer is bedoeld. Deze stap bevat ook de keuze van het te gebruiken bestandssysteem. Al deze beslissingen hebben een invloed op de prestaties, gegevens beveiliging en het beheren van het systeem.

en: The partitioning step is traditionally difficult for new users. It is necessary to define the various portions of the disks (or “partitions”) on which the Linux filesystems and virtual memory (swap) will be stored. This task is complicated if another operating system that you want to keep is already on the machine. Indeed, you will then have to make sure that you do not alter its partitions (or that you resize them without causing damage).
nl-NL: Het schijfindelen is traditioneel het moeilijkste voor nieuwe gebruikers. Het is nodig de verschillende delen (of “partities”) van de schijven te definiëren waarop het Linux bestandssysteem en virtueel geheugen (swap) opgeslagen zal worden. Deze taak ik gecompliceerd als er een ander besturingssysteem geïnstalleerd is dat je wilt behouden. Inderdaad, dan moet je er voor zorgen dat je zijn partities niet verandert (of dat je ze schaalt zonder schade aan te richten).

en: Fortunately, the partitioning software has a “guided” mode which recommends partitions for the user to make — in most cases, you can simply validate the software's suggestions.
nl-NL: Gelukkig heeft de schijfindelings-software een “begeleide” modus welke de gebruiker aanraad welke partities aan te maken — in de meeste gevallen kun je simpelweg de suggesties van de software valideren.

en: Choice of partitioning mode
nl-NL: Keuze van schijfindelings-modus

en: Disk to use for guided partitioning
nl-NL: Schijf te gebruiken voor begeleide schijfindeling

en: Guided partitioning can also set up LVM logical volumes instead of partitions (see below). Since the remainder of the operation is the same, we will not go over the option “Guided - use entire disk and set up LVM” (encrypted or not).
nl-NL: Begeleide schijfindeling kan ook ingesteld worden op LVM logische volumes in plaats van op partities (zie hieronder). Omdat de rest van de handelingen hetzelfde is zullen we de optie “Begeleid - benut gehele schijf en gebruik LVM” (encryptie of niet) niet bespreken.

en: In other cases, when Linux must work alongside other already existing partitions, you need to choose manual partitioning.
nl-NL: In andere gevallen, wanneer Linux naast een reeds bestaande partitie moet werken, moet je de manuele schijfindeling kiezen.

en: Guided partitioning
nl-NL: Begeleide schijfindeling

en: <primary>partitioning</primary><secondary>guided partitioning</secondary>
nl-NL: <primary>schijfindeling</primary><secondary>begeleide schijfindeling</secondary>

en: The guided partitioning tool offers three partitioning methods, which correspond to different usages.
nl-NL: Het begeleide schijfindelings-software biedt drie indelings-methodes, welke overeenkomen met verschillende gebruiken.

en: The first method is called “All files in one partition”. The entire Linux system tree is stored in a single filesystem, corresponding to the root <filename>/</filename> directory. This simple and robust partitioning fits perfectly for personal or single-user systems. In fact, two partitions will be created: the first will house the complete system, the second the virtual memory (swap).
nl-NL: De eerste methode heet “Alle bestanden in één partitie”. De volledige Linux systeem boom wordt opgeslagen in een enkel bestandssysteem, overeenkomstig met de root <filename>/</filename> directory. Deze simpele een robuste indeling past perfect voor mensen open enkele-gebruiker systemen. In feite zullen er twee partities gemaakt worden: de eerste zal het volledige systeem herbergen, de tweede het virtuele geheugen (swap).

en: The second method, “Separate <filename>/home</filename> partition”, is similar, but splits the file hierarchy in two: one partition contains the Linux system (<filename>/</filename>), and the second contains “home directories” (meaning user data, in files and subdirectories available under <filename>/home/</filename>).
nl-NL: De tweede methode, “Gescheide <filename>/home</filename> partitie”, is gelijkaardig, maar splits de bestands-hiërarchie in twee delen. één partitie bevat het Linux systeem (<filename>/</filename>, en het tweede bevat de “home directories” (dit betekend gebruikers gegevens, in bestanden en subdirectory's beschikbaar onder <filename>/home/</filename>).

en: The last partitioning method, called “Separate <filename>/home</filename>, <filename>/var</filename>, and <filename>/tmp</filename> partitions”, is appropriate for servers and multi-user systems. It divides the file tree into many partitions: in addition to the root (<filename>/</filename>) and user accounts (<filename>/home/</filename>) partitions, it also has partitions for server software data (<filename>/var/</filename>), and temporary files (<filename>/tmp/</filename>). These divisions have several advantages. Users can not lock up the server by consuming all available hard drive space (they can only fill up <filename>/tmp/</filename> and <filename>/home/</filename>). The daemon data (especially logs) can no longer clog up the rest of the system.
nl-NL: De laatste indelingsmethode genaamd “Gescheide <filename>/home</filename>, <filename>/var</filename>, en <filename>/tmp</filename> partities”, is geschikt voor servers en meerdere-gebruikers systemen. Het deelt de bestands-boom op in verschillende delen: in aanvulling op de root (<filename>/</filename> en gebruikers accounts (<filename>/home/</filename>) partities, heeft het ook nog partities voor server software gegevens (<filename>/var/</filename>), en tijdelijke bestanden (<filename>/tmp/</filename>). Deze indelingen hebben verschillende voordelen. Gebruikers kunnen de server niet laten vastlopen door alle beschikbare schijfruimte te consumeren (ze kunnen enkel die van <filename>/tmp/</filename> en <filename>/home/</filename> opvullen). De daemon gegevens (speciale logs) kunnen de rest van het systeem niet verstoppen.

en: <emphasis>BACK TO BASICS</emphasis> Choosing a filesystem
nl-NL: <emphasis>TERUG NAAR DE BASIS</emphasis> Een bestandssysteem kiezen

en: <primary>system</primary><secondary>filesystem</secondary>
nl-NL: <primary>systeem</primary><secondary>bestandssysteem</secondary>

en: A filesystem defines the way in which data is organized on the hard drive. Each existing filesystem has its merits and limitations. Some are more robust, others more effective: if you know your needs well, choosing the most appropriate filesystem is possible. Various comparisons have already been made; it seems that <emphasis>ReiserFS</emphasis> is particularly efficient for reading many small files; <emphasis>XFS</emphasis>, in turn, works faster with large files. <emphasis>Ext4</emphasis>, the default filesystem for Debian, is a good compromise, based on the three previous versions of filesystems historically used in Linux (<emphasis>ext</emphasis>, <emphasis>ext2</emphasis> and <emphasis>ext3</emphasis>). <emphasis>Ext4</emphasis> overcomes certain limitations of <emphasis>ext3</emphasis> and is particularly appropriate for very large capacity hard drives. Another option would be to experiment with the very promising <emphasis>btrfs</emphasis>, which includes numerous features that require, to this day, the use of LVM and/or RAID.
nl-NL: Een bestandssysteem definieert de manier waar gegeven georganiseerd worden op de harde-schijf. Ieder bestaand bestandssysteem heeft zijn voordelen en beperkingen. Sommigen zijn robuuster, andere efficiënter: als je jouw noden goed kent, is het kiezen van het meest geschikte bestandssysteem mogelijk. Er zijn al verschillende vergelijkingen gemaakt; het ziet er naar uit dat <emphasis>ReiserFS</emphasis> vooral efficiënt is voor het lezen van veel kleine bestanden; <emphasis>XFS</emphasis>, op zijn beurt, werkt sneller met grote bestanden. <emphasis>Ext4</emphasis>, het standaard bestandssysteem voor Debian, is een goed compromis, gebaseerd op de drie vorige versies van bestandssystemen vroeger gebruikt in Linux. (<emphasis>ext</emphasis>, <emphasis>ext2</emphasis> en <emphasis>ext3</emphasis>). <emphasis>Ext4</emphasis> overwint enkele limieten van <emphasis>ext3</emphasis> en is vooral geschikt voor harde-schijven met een grote capaciteit. Een andere optie zou zijn om te experimenteren met het veelbelovende <emphasis>btrfs</emphasis>, welke meerdere eigenschappen bevat die, tot op heden, het gebruik van LVM en/of RAID vereisten.

en: A journalized filesystem (such as <emphasis>ext3</emphasis>, <emphasis>ext4</emphasis>, <emphasis>btrfs</emphasis>, <emphasis>reiserfs</emphasis>, or <emphasis>xfs</emphasis>) takes special measures to make it possible to return to a prior consistent state after an abrupt interruption without completely analyzing the entire disk (as was the case with the <emphasis>ext2</emphasis> system). This functionality is carried out by filling in a journal that describes the operations to conduct prior to actually executing them. If an operation is interrupted, it will be possible to “replay” it from the journal. Conversely, if an interruption occurs during an update of the journal, the last requested change is simply ignored; the data being written could be lost, but since the data on the disk has not changed, they have remained coherent. This is nothing more nor less than a transactional mechanism applied to the filesystem.
nl-NL: Een gejournaliseerd bestandssysteem (zoals <emphasis>ext3</emphasis>, <emphasis>ext4</emphasis>, <emphasis>btrfs</emphasis>, <emphasis>reiserfs</emphasis> of <emphasis>xfs</emphasis>) neemt speciale maatregelen om het mogelijk te maken terug te keren naar een eerdere consistente staat na een abrupte onderbreking, zonder een volledige analyse van volledige schijf (zoals het geval was met het <emphasis>ext2</emphasis> systeem). Deze functionaliteit wordt uitgevoerd door een journaal in te vullen dat de handelingen beschrijft die uitgevoerd moeten worden voor deze uitgevoerd worden. Als een handeling onderbroken wordt, zal het mogelijk zijn om het te “herhalen” vanuit het journaal. Omgekeerd, als een onderbreking optreed tijden een update aan het journaal, word de laatst gevraagde verandering simpelweg genegeerd; de data die geschreven wordt kan verloren gaan, maar omdat de gegevens op de schijf niet zijn veranderd, blijven ze coherent. Dit is niets meer of minder dan een transactioneel mechanisme toegepast op het bestandssysteem.

en: After choosing the type of partition, the software calculates a suggestion, and describes it on the screen; the user can then modify it if needed. You can, in particular, choose another filesystem if the standard choice (<emphasis>ext4</emphasis>) isn't appropriate. In most cases, however, the proposed partitioning is reasonable and it can be accepted by selecting the “Finish partitioning and write changes to disk” entry.
nl-NL: Na het kiezen van het type partitie brekend de software een voorstel en omschrijft het op het scherm; de gebruiker kan het dan indien nodig aanpassen. Je kan, met name, een ander bestandssysteem kiezen als de standaard keuze (<emphasis>ext4</emphasis>) niet geschikt is. Hoewel, in de meeste gevallen is de voorgestelde indeling redelijk en kan geaccepteerd worden door de kiezen voor "Schijfindeling afsluiten en veranderingen naar schijf schrijven".

en: Validating partitioning
nl-NL: Schijfindeling valideren

en: Manual Partitioning
nl-NL: Manuele Schijfindeling

en: <primary>partitioning</primary><secondary>manual partitioning</secondary>
nl-NL: <primary>schijfindeling</primary><secondary>manuele schijfindeling</secondary>

en: Manual partitioning allows greater flexibility, allowing the user to choose the purpose and size of each partition. Furthermore, this mode is unavoidable if you wish to use software RAID.
nl-NL: Manuele schijfindeling laat een grotere flexibiliteit toe, het staat de gebruiker toe om het doel en de grote van iedere partitie te liezen. Voorts is deze modus onvermijdbaar als je Software RAID wenst te gebruiken.

en: <emphasis>IN PRACTICE</emphasis> Shrinking a Windows partition
nl-NL: <emphasis>IN DE PRAKTIJK</emphasis> Inkrimpen van een Windows partitie

en: <primary>resize a partition</primary>
nl-NL: <primary>een partitie schalen</primary>

en: <primary>shrink a partition</primary>
nl-NL: <primary>een partitie inkrimpen</primary>

en: To install Debian alongside an existing operating system (Windows or other), you must have some available hard drive space that is not being used by the other system in order to be able to create the partitions dedicated to Debian. In most cases, this means shrinking a Windows partition and reusing the freed space.
nl-NL: Om Debian langs een bestaand besturingssysteem (Windows of een ander) te installeren, moet je wat beschikbare ruimte hebben op de harde-schijf, deze mag niet in gebruik zijn door het andere systeem om de mogelijkheid te hebben de partities toegewijd aan Debian te creëren. In de meeste gevallen betekend dit het inkrimpen van een Windows partitie en de vrij gekomen ruimte her-benutten.

en: The first screen displays the available disks, their partitions, and any possible free space that has not yet been partitioned. You can select each displayed element; pressing the <keycap>Enter</keycap> key then gives a list of possible actions.
nl-NL: Het eerste scherm toont de beschikbare schijven, hun indeling en iedere mogelijk vrije ruimte die nog niet is ingedeeld. Je kunt ieder weergegeven element selecteren; op de <keycap>Enter</keycap> toets drukken geeft dan een lijst met mogelijkheden.

en: You can erase all partitions on a disk by selecting it.
nl-NL: Je kunt alle partities van een schijf verwijderen door het te selecteren.

en: When selecting free space on a disk, you can manually create a new partition. You can also do this with guided partitioning, which is an interesting solution for a disk that already contains another operating system, but which you may wish to partition for Linux in a standard manner. See <xref linkend="sect.install-autopartman-mode" /> for more details on guided partitioning.
nl-NL: Wanneer je vrije ruimte op een schijf selecteert, kun je manueel nieuwe partities maken. Je kunt dit ook doen met de geleide indeling, wat een interessante oplossing is voor een schijf welke al een ander besturingssysteem bevat, maar welke je wenst in te delen voor Linux op een standaard manier. zie <xref linkend="sect.install-autopartman-mode" /> voor meer details over begeleide indeling.

en: <emphasis>BACK TO BASICS</emphasis> Mount point
nl-NL: <emphasis>TERUG NAAR DE BASIS</emphasis> Koppel punt

en: <primary>mount point</primary>
nl-NL: <primary>koppel punt</primary>

en: The mount point is the directory tree that will house the contents of the filesystem on the selected partition. Thus, a partition mounted at <filename>/home/</filename> is traditionally intended to contain user data.
nl-NL: Het koppel punt is een directory boom welke de inhoud van het bestandssysteem op de geselecteerde partitie herbergt. Dus, een partitie gekoppeld op <filename>/home/</filename> is traditioneel bedoeld om gebruikers gegevens te bevatten.

en: When this directory is named “<filename>/</filename>”, it is known as the <emphasis>root</emphasis> of the file tree, and therefore the root of the partition that will actually host the Debian system.
nl-NL: Wanneer deze directory de naam “<filename>/</filename>” heeft, is het bekend als de <emphasis>root</emphasis> (wortel) van de bestand boom en daarom de wortel van de partitie welke het Debian systeem herbergt.

en: <emphasis>BACK TO BASICS</emphasis> Virtual memory, swap
nl-NL: <emphasis>TERUG NAAR DE BASIS</emphasis> Virtueel geheugen, swap

en: <primary>virtual memory</primary>
nl-NL: <primary>virtueel geheugen</primary>

en: <primary>partition</primary><secondary>swap partition</secondary>
nl-NL: <primary>partitie</primary><secondary>swap partitie</secondary>

en: When choosing a partition, you can indicate the manner in which you are going to use it:
nl-NL: Wanneer je een partitie kiest, kun je aangeven op welke manier je er gebruik van gaat maken:

en: format it and include it in the file tree by choosing a mount point;
nl-NL: het formatteren en toevoegen in de bestand boom door een koppel punt te kiezen;

en: use it as a swap partition;
nl-NL: gebruik het als swap partitie;

en: make it into a “physical volume for encryption” (to protect the confidentiality of data on certain partitions, see below);
nl-NL: er een “fysiek volume voor encryptie” van maken (om de vertrouwelijkheid van de gegevens op bepaalde partities te beschermen, zie hieronder);

en: make it a “physical volume for LVM” (this concept is discussed in greater detail later in this chapter);
nl-NL: maak er een “fysiek volume voor LVM” van (dit concept wordt in meer later in dit hoofdstuk in detail besproken);

en: use it as a RAID device (see later in this chapter);
nl-NL: gebruik het als een RAID apparaat (zie verder in dit hoofdstuk);

en: you can also choose not to use it, and therefore leave it unchanged.
nl-NL: je kunt er ook voor kiezen om het niet te gebruiken, en het daarom onaangepast laten.

en: Configuring Multidisk Devices (Software RAID)
nl-NL: Multi-schijf Apparaten Configureren (Software RAID)

en: <primary>device</primary><secondary>multi-disk device</secondary>
nl-NL: <primary>apparaat</primary><secondary>multi-schijf apparaat</secondary>

en: We will only describe level 1 RAID, which is the simplest to implement. The first step involves creating two partitions of identical size located on two different hard drives, and to label them “physical volume for RAID”.
nl-NL: We zullen enkel level 1 RAID beschrijven, welke het gemakkelijkste te implementeren is. De eerste stap betreft het maken van twee partities van identieke grote gelokaliseerd op twee verschillende harde-schijven, en ze het label “fysiek volume voor RAID” te geven.

en: You must then choose “Configure software RAID” in the partitioning tool to combine these two partitions into a new virtual disk and select “Create MD device” in the configuration screen. You then need to answer a series of questions about this new device. The first question asks about the RAID level to use, which in our case will be “RAID1”. The second question asks about the number of active devices — two in our case, which is the number of partitions that need to be included in this MD device. The third question is about the number of spare devices — 0; we have not planned any additional disk to take over for a possible defective disk. The last question requires you to choose the partitions for the RAID device — these would be the two that we have set aside for this purpose (make sure you only select the partitions that explicitly mention “raid”).
nl-NL: Je moet dan kiezen voor “software RAID configureren” in het schijfindelings-programma om deze twee partities te combineren in een nieuwe virtuele schijf en “Creëer  MD apparaat” te kiezen in het configuratie scherm. Je moet dan een reeks vragen beantwoorden over dit nieuwe apparaat. De eerste vraag is welk RAID level te gebruiken, wat in ons geval “RAID1” zal zijn. De tweede vraag vraagt naar het aantal actieve apparaten — twee in ons geval, welke het nummer is van de partities die we toe willen voegen aan dit MD apparaat. De derde vraag is over het aantal reserve apparaten — O; we hebben geen extra schijf gepland die het overneemt van een mogelijk defecte schijf. De laatste vraag vereist je de partities te kiezen voor het RAID apparaat — deze zouden de twee die we hiervoor apart hebben gezet zijn (zorg ervoor dat je enkel de partities selecteert die expliciet “raid” vermelden).

en: Back to the main menu, a new virtual “RAID” disk appears. This disk is presented with a single partition which can not be deleted, but whose use we can choose (just like for any other partition).
nl-NL: Terug naar het hoofdmenu, een nieuwe virtuele RAID” schijf verschijnt. Deze schijf is weergegeven met een enkele partitie welke niet gewist kan worden, maar wiens gebruikt we kunnen kiezen (net zoals iedere andere partitie).

en: For further details on RAID functions, please refer to <xref linkend="sect.raid-soft" />.
nl-NL: Voor meer details over RAID functies, kijk a.u.b. op <xref linkend="sect.raid-soft" />.

en: Configuring the Logical Volume Manager (LVM)
nl-NL: De Logical Volume Manager (LVM) Configureren

en: <primary>Logical Volume Manager</primary><secondary>during installation</secondary>
nl-NL: <primary>Logical Volume Manager</primary><secondary>tijdens de installatie</secondary>

en: LVM allows you to create “virtual” partitions that span over several disks. The benefits are twofold: the size of the partitions are no longer limited by individual disks but by their cumulative volume, and you can resize existing partitions at any time, possibly after adding an additional disk when needed.
nl-NL: LVM staat toe om “virtuele” partities te maken die zich uitspannen over meerdere schijven. Het voordeel is tweevoudig: de grote van de partities zijn niet langer gelimiteerd door individuele schijven maar hun cumulatief volume en je kunt bestaande partities ten alle tijden schalen, mogelijk na toevoeging van een extra schijf wanneer nodig.

en: LVM uses a particular terminology: a virtual partition is a “logical volume”, which is part of a “volume group”, or an association of several “physical volumes”. Each of these terms in fact corresponds to a “real” partition (or a software RAID device).
nl-NL: LVM gebruikt een bijzonder terminologie: een virtuele partitie is een “logisch volume”, welke een deel is van een “volume groep” of een associatie van verschillende “fysieke volumes”. Ieder van deze termen correspondeert met een “echte” partitie (of een Software RAID apparaat).

en: <primary>volume</primary><secondary>logical volume</secondary>
nl-NL: <primary>volume</primary><secondary>logisch volume</secondary>

en: <primary>volume</primary><secondary>physical volume</secondary>
nl-NL: <primary>volume</primary><secondary>fysiek volume</secondary>

en: <primary>group</primary><secondary>of volumes</secondary>
nl-NL: <primary>groep</primary><secondary>van volumes</secondary>

en: <primary>volume</primary><secondary>group</secondary>
nl-NL: <primary>volume</primary><secondary>groep</secondary>

en: This technique works in a very simple way: each volume, whether physical or logical, is split into blocks of the same size, which are made to correspond by LVM. The addition of a new disk will cause the creation of a new physical volume, and these new blocks can be associated to any volume group. All of the partitions in the volume group that is thus expanded will have additional space into which they can extend.
nl-NL: Deze techniek werk op een simpele manier: ieder volume, ongeacht het fysiek of logisch is, wordt opgesplitst in blokken van dezelfde grote, welke gemaakt worden om te corresponderen met LVM. De toevoeging van een nieuwe schijf zal de creatie van nieuw fysiek volume veroorzaken, en deze nieuwe blokken kunnen geassocieerd  worden met iedere volume groep. Al de partities in het volume groep dat wordt uitgebreid zullen dus extra ruimte hebben waarin ze kunnen uitgebreid worden.

en: The partitioning tool configures LVM in several steps. First you must create on the existing disks the partitions that will be “physical volumes for LVM”. To activate LVM, you need to choose “Configure the Logical Volume Manager (LVM)”, then on the same configuration screen “Create a volume group”, to which you will associate the existing physical volumes. Finally, you can create logical volumes within this volume group. Note that the automatic partitioning system can perform all these steps automatically.
nl-NL: Het schijfindelings gereedschap configureert LVM in verschillende stappen. Eerst moet je op de bestaande schijven partities creëren die “fysieke volumes voor LVM” zullen zijn. Om LVM te activeren, moet je kiezen voor “de Logische Volume Manager (LVM) configureren”, dan op hetzelfde configuratie scherm “creëer een volume groep”, aan welke je de bestaande fysieke volumes associeert. Tenslotte, kun je logische volumes creëren binnen deze volume groep. Merk op dat het automatische schijfindelings-systeem al deze stappen automatisch kan uitvoeren.

en: In the partitioning menu, each physical volume will appear as a disk with a single partition which can not be deleted, but that you can use as desired.
nl-NL: In het schijfindelings-menu zal ieder fysiek volume weergegeven worden als een schijf met een enkele partitie welke niet gewist kan worden, maar die je naar keuze kunt gebruiken.

en: The usage of LVM is described in further detail in <xref linkend="sect.lvm" />.
nl-NL: Het gebruik van LVM is in meer detail beschreven in <xref linkend="sect.lvm" />.

en: Setting Up Encrypted Partitions
nl-NL: Geëncrypteerde Partities opzetten

en: <primary>dm-crypt</primary>
nl-NL: <primary>dm-crypr</primary>

en: <primary>partition</primary><secondary>encrypted</secondary>
nl-NL: <primary>partitie</primary><secondary>geëncrypteerd</secondary>

en: <primary>partition encryption</primary>
nl-NL: <primary>partitie encryptie</primary>

en: <primary>confidentiality</primary><secondary>files</secondary>
nl-NL: <primary>vertrouwelijke</primary><secondary>bestanden</secondary>

en: <primary>file</primary><secondary>confidentiality</secondary>
nl-NL: <primary>bestands</primary><secondary>vertrowelijkheid</secondary>

en: To guarantee the confidentiality of your data, for instance in the event of the loss or theft of your computer or a hard drive, it is possible to encrypt the data on some partitions. This feature can be added underneath any filesystem, since, as for LVM, Linux (and more particularly the dm-crypt driver) uses the Device Mapper to create a virtual partition (whose content is protected) based on an underlying partition that will store the data in an encrypted form (thanks to LUKS, Linux Unified Key Setup, a standard format that enables the storage of encrypted data as well as meta-information that indicates the encryption algorithms used).
nl-NL: Om de vertrouwelijkheid van jouw gegeven te garanderen, bij voorbeeld in het geval van verlies of diefstal van jouw computer of harde-schijf, is het mogelijk de gegeven op bepaalde partities te encrypteren. Deze mogelijkheid kan onder het bestandssysteem ingevoegd worden, omdat voor LVM, Linux (en in het bijzonder het dm-crypt stuurprogramma) de Device Lapper gebruikt om een virtuele partitie (wiens gegevens beschermd zijn) gebaseerd op een onderliggende partitie die de gegevens in een geëncrypteerde vorm opslaat (dankzij LUKS, Linux Unified Key Setup, een standaard formaat dat het opslaan van geëncrypteerde gegevens toelaat alsmede een meta-informatie welke aangeeft welk encryptie algoritme is gebruikt).

en: <emphasis>SECURITY</emphasis> Encrypted swap partition
nl-NL: <emphasis>BEVEILIGINS</emphasis> Geëncrypteerde swap partitie

en: The Debian installer will warn the user if they try to make an encrypted partition while the swap partition isn't encrypted.
nl-NL: Het Debian installatie programma zal de gebruiker waarschuwen als ze een versleutelde partitie aanmaken terwijl de swap partitie niet versleuteld is.

en: To create an encrypted partition, you must first assign an available partition for this purpose. To do so, select a partition and indicate that it is to be used as a “physical volume for encryption”. After partitioning the disk containing the physical volume to be made, choose “Configure encrypted volumes”. The software will then propose to initialize the physical volume with random data (making the localization of the real data more difficult), and will ask you to enter an “encryption passphrase”, which you will have to enter every time you boot your computer in order to access the content of the encrypted partition. Once this step has been completed, and you have returned to the partitioning tool menu, a new partition will be available in an “encrypted volume”, which you can then configure just like any other partition. In most cases, this partition is used as a physical volume for LVM so as to protect several partitions (LVM logical volumes) with the same encryption key, including the swap partition (see sidebar <xref linkend="sidebar.encrypted-swap-partition" />).
nl-NL: Om een versleutelde partitie te maken, moet je eerst een beschikbare partitie toewijzen voor die doel. Om dit te doen, selecteer een partitie en geef aan dat het gebruikt moet worden als een “fysiek volume voor versleuteling”. Na het indelen van de schijf waarop het fysiek volume gemaakt moet worden, kies “Configureer versleutelde volumes”. De software zal dan voorstellen om het fysieke volume te initialiseren met willekeurige gegevens (wat het lokaliseren van de echte gegevens veel moeilijker maakt), en het zal vragen om een “versleutelings wachtwoord” in te geven, welke je moet ingeven iedere keer je de computer opstart om toegang te krijgen tot de versleutelde partitie. Eenmaal deze stap voltooid is en je bent terug in het schijfindelings menu, zal er een nieuwe partitie beschikbaar zijn in een “versleuteld volume” welke je kunt configureren net zoals iedere andere partitie. In de meeste gevallen wordt deze partitie gebruikt als een fysiek volume voor LVM om zo verschillende partities (LVM logische volumes) te versleutelen met dezelfde encryptie sleutel, inclusief de swap partitie (zie marge <xref linkend="sidebar.encrypted-swap-partition" />).

en: Installing the Base System
nl-NL: Het basissysteem Installeren

en: <primary>system</primary><secondary>base</secondary>
nl-NL: <primary>systeem</primary><secondary>basis</secondary>

en: This step, which doesn't require any user interaction, installs the Debian “base system” packages. This includes the <command>dpkg</command> and <command>apt</command> tools, which manage Debian packages, as well as the utilities necessary to boot the system and start using it.
nl-NL: Deze stap, welke geen interactie met de gebruiker verijst, installeert de Debian “basissysteem” pakketten. Dit is inclusief het <command>dpkg</command> en <command>apt</command> gereedschap, welke Debian pakketten beheren, alsmede de programma die nodig zijn om het systeem op te starten en te gebruiken.

en: Installation of the base system
nl-NL: Installatie van het basissysteem

en: Configuring the Package Manager (<command>apt</command>)
nl-NL: De Pakket Beheerder (<command>apt</command>) configureren

en: <primary>configuration</primary><secondary>initial configuration of APT</secondary>
nl-NL: <primary>configuratie</primary><secondary>initiële configuratie van APT</secondary>

en: <primary>APT</primary><secondary>initial configuration</secondary>
nl-NL: <primary>APT</primary><secondary>initiële configuratie</secondary>

en: <emphasis>NOTE</emphasis> Debian CD-ROM in the drive
nl-NL: <emphasis>NOTITIE</emphasis> Debian CD-ROM in het station

en: If the installer detects a Debian installation disk in the CD/DVD reader, it is not necessary to configure APT to go looking for packages on the network: APT is automatically configured to read packages from a removable media drive. If the disk is part of a set, the software will offer to “explore” other disks in order to reference all of the packages stored on them.
nl-NL: Als het installatieprogramma een Debian installatie schijf detecteert in de CD/DVD lezer is het niet nodig om APT te configureren om pakketten te gaan zoeken op een netwerk: APT wordt automatisch geconfigureerd om pakketten te lezen van een verwijderbaar medium. Als de schijf tot een set behoort, zal de software aanbieden om andere schijven te “ontdekken” om te kunnen verwijzen naar alle pakketten die er op zijn opgeslagen.

en: Selecting a Debian mirror
nl-NL: Een Debian spiegel selecteren

en: Finally, the program proposes to use an HTTP proxy. If there is no proxy, Internet access will be direct. If you type <literal>http://proxy.falcot.com:3128</literal>, APT will use the Falcot <foreignphrase>proxy/cache</foreignphrase>, a “Squid” program. You can find these settings by checking the configurations of a web browser on another machine connected to the same network.
nl-NL: Tenslotte stelt het programma voor om een HTTP proxy te gebruiken. Als er geen proxy is zal de internet toegang rechrstreeks zijn. Als je <literal>http://proxy.falcot.com:3128</literal> typt, zal APT de Falcot proxy <foreignphrase>proxy/cache</foreignphrase> een “Squid” programma gebruiken. Je kunt deze instellingen vinden door de configuratie van een web browser op een andere machine verbonden aan het zelfde netwerk te controleren.

en: The files <filename>Packages.xz</filename> and <filename>Sources.xz</filename> are then automatically downloaded to update the list of packages recognized by APT.
nl-NL: De bestanden <filename>Packages.xz</filename> en <filename>Sources.xz</filename> worden dan automatisch gedownload op de lijst van pakketten herkent dooe APT te updaten.

en: <emphasis>BACK TO BASICS</emphasis> HTTP proxy
nl-NL: <emphasis>TERUG NAAR DE BASIS</emphasis> HTTP proxy

en: An HTTP proxy is a server that forwards an HTTP request for network users. It sometimes helps to speed up downloads by keeping a copy of files that have been transferred through it (we then speak of proxy/cache). In some cases, it is the only means of accessing an external web server; in such cases it is essential to answer the corresponding question during installation for the program to be able to download the Debian packages through it.
nl-NL: Een HTTP proxy is een server die een HTTP aanvraag doorstuurt voor netwerk gebruikers. Het help soms downloads te versnellen door een kopie van alle bestanden die erdoor getransfereerd zijn te bewaren (we spreken dan over proxy/cache). In bepaalde gevallen is dit de enige manier om toegang te krijgen tot een externe web server; in zulke gevallen is het essentieel om de corresponderende vragen tijdens de installatie te beantwoorden om het programma toe te laten de Debian pakketten erdoor te downloaden.

en: Squid is the name of the server software used by Falcot Corp to offer this service.
nl-NL: Squid is de naam van de server software die Falcot Corp gebruikt om deze dienst aan te bieden.

en: Debian Package Popularity Contest
nl-NL: Debian Pakketten Populariteits-Wedstrijd

en: The Debian system contains a package called <emphasis role="pkg">popularity-contest</emphasis>, whose purpose is to compile package usage statistics. Each week, this program collects information on the packages installed and those used recently, and anonymously sends this information to the Debian project servers. The project can then use this information to determine the relative importance of each package, which influences the priority that will be granted to them. In particular, the most “popular” packages will be included in the installation CD-ROM, which will facilitate their access for users who do not wish to download them or to purchase a complete set.
nl-NL: Het Debian systeem bevat een pakket genaamd <emphasis role="pkg">popularity-contest</emphasis> wiens doel het is om pakket gebruik statistieken de genereren. Iedere week verzamelt dit programma informatie over welke pakketten geïnstalleerd zijn en welke recent gebruikt, en verzendt deze informatie anoniem naar de Debian project servers. Het project kan deze informatie dan gebruiken om te bepalen wat de relatieve belang is van ieder pakket, wat invloed heeft op de prioriteit die er aan wordt gegeven. Hoofdzakelijk zullen de “populairste” pakketten inbegrepen worden op de installatie CD-ROM, welke hun toegang, voor de gebruikers die ze niet wensen te downloaden of geen volledige set willen kopen, faciliteert.

en: This package is only activated on demand, out of respect for the confidentiality of users' usage.
nl-NL: Dit pakket wordt enkel geactiveerd op vraag, uit respect voor de vertrouwelijkheid van het gebruik door de gebruikers.

en: Selecting Packages for Installation
nl-NL: Pakketten selecteren voor Installatie

en: Some packages are also automatically installed according to the hardware detected (thanks to the program <command>discover-pkginstall</command> from the <emphasis role="pkg">discover</emphasis> package).
nl-NL: Sommige pakketten worden ook automatisch geïnstalleerd worden volgens de gedetecteerde hardware (dankzij het programma <command>discover-pkginstall</command> van het <emphasis role="pkg">discover</emphasis> pakket).

en: Task choices
nl-NL: Taak keuzes

en: Installing the GRUB Bootloader
nl-NL: De GRUB Opstartlader Installeren

en: The bootloader is the first program started by the BIOS. This program loads the Linux kernel into memory and then executes it. It often offers a menu that allows the user to choose the kernel to load and/or the operating system to boot.
nl-NL: De opstartlader is het eerste programma dat gestart wordt door de BIOS. Dit programma laad de Linux kernel in het geheugen en voert het dan uit. Het biedt vaak een menu dat de gebruiker de op te starten kernel en/of besturingssysteem laat kiezen.

en: <emphasis>BEWARE</emphasis> Bootloader and dual boot
nl-NL: <emphasis>LET OP</emphasis> Opstartlader en dubbel opstarten

en: This phase in the Debian installation process detects the operating systems that are already installed on the computer, and automatically adds corresponding entries in the boot menu, but not all installation programs do this.
nl-NL: Deze fase in het Debian installatie proces detecteert de besturingssystemen die al geïnstalleerd zijn op de computer en voegt de corresponderende ingangen automatisch toe in het opstart menu, maar niet alle installatie programma's doen dit.

en: In particular, if you install (or reinstall) Windows thereafter, the bootloader will be erased. Debian will still be on the hard drive, but will no longer be accessible from the boot menu (except for Windows 10, where it will still be accessible through the Windows recovery console). You would then have to boot the Debian installation system in <userinput>rescue</userinput> mode to set up a less exclusive bootloader. This operation is described in detail in the installation manual. <ulink type="block" url="https://www.debian.org/releases/stable/amd64/ch08s06" />
nl-NL: In het bijzonder, als je naderhand Windows installeert (of herinstalleert) zal de opstartladen gewist worden. Debian zal nog steeds op de harde-schijf staan, maar zal niet langer beschikbaar zijn vanaf het opstart menu (behalve voor Windows 10 waar het nog steeds toegankelijk is via de Windows recovery console). Je zal dan het Debian installatie systeem in <userinput>rescue</userinput> modus moeten opstarten om een minder exclusieve opstartlader te installeren. Dit proces wordt in detail beschreven in de installatie handleiding. <ulink type="block" url="https://www.debian.org/releases/stable/amd64/ch08s06" />

en: By default, the menu proposed by GRUB contains all the installed Linux kernels, as well as any other operating systems that were detected. This is why you should accept the offer to install it in the Master Boot Record. Since keeping older kernel versions preserves the ability to boot the same system if the most recently installed kernel is defective or poorly adapted to the hardware, it often makes sense to keep a few older kernel versions installed.
nl-NL: Standaard zal het menu voorgesteld door GRUB all de geïnstalleerde Linux kernels bevatten als ook ieder ander besturingssysteem dat gedetecteerd werd. Dit is waarom je het voorstel om het in het Master Boot Record te installeren moet aanvaarden. Omdat oudere kernels bewaren de mogelijkheid biedt, om indien de recente kernel defect is of slecht aangepast op de hardware, op te starten met de oude kernel. Het is dus zinvol om enkele oudere kernel versies geïnstalleerd te laten.

en: For more information on configuring GRUB, please refer to <xref linkend="sect.config-grub" />.
nl-NL: Voor meer informatie over het configureren van GRUB, lees <xref linkend="sect.config-grub" /> a.u.b.

en: <emphasis>CULTURE</emphasis> Secure Boot and the shim bootloader
nl-NL: <emphasis>CULTUUR</emphasis> Secure Boot en de shim bootloader

en: <primary>bootloader</primary><secondary>intermediary</secondary><tertiary>shim</tertiary>
nl-NL: <primary>bootloader</primary><secondary>intermediaire</secondary><tertiary>shim</tertiary>

en: Finishing the Installation and Rebooting
nl-NL: De Installatie Beëindigen en Opnieuw Opstarten

en: The installation is now complete, the program invites you to remove the CD-ROM from the reader and to restart the computer.
nl-NL: De installatie is nu voltooid, het programma vraagt je om de CD-ROM te verwijderen uit de lezer en de computer opnieuw op te starten.

en: After the First Boot
nl-NL: Na de eerste keer Opstart

en: If you activated the task “Debian desktop environment” without any explicit desktop choice (or with the “GNOME” choice), the computer will display the <command>gdm3</command> login manager.
nl-NL: Als je de taak “Debian desktop omgeving” geactiveerd hebt zonder een expliciete keuze voor de desktop (of met de “GNOME” keuze), zal de computer het <command>gdm3</command> login manager weergeven.

en: First boot
nl-NL: Eerste opstart

en: The user that has already been created can then log in and begin working immediately.
nl-NL: De gebruiker die al is gecreëerd kan dan inloggen en onmiddellijk beginnen te werken.

en: Installing Additional Software
nl-NL: Extra Software Installeren

en: The installed packages correspond to the profiles selected during installation, but not necessarily to the use that will actually be made of the machine. As such, you might want to use a package management tool to refine the selection of installed packages. The two most frequently used tools (which are installed if the “Debian desktop environment” profile was chosen) are <command>apt</command> (accessible from the command line) and <command>synaptic</command> (“Synaptic Package Manager” in the menus).
nl-NL: De geïnstalleerde pakketten komen overeen met de profielen gekozen tijdens de installatie, maar niet noodzakelijk aan het actuele gebruik van de machine. Als zodanig wil je misschien een pakket beheers gereedschap gebruiken om de selectie van geïnstalleerde pakketten te verfijnen. De twee meest gebruikte gereedschappen (welke geïnstalleerd worden als het “Debian desktop omgeving” pofiel gekozen is) zijn <command>apt</command> (beschikbaar vanaf de commando regel) en <command>synaptic</command> (“Synaptic Pakketbeheer” in de menu's).

en: To facilitate the installation of coherent groups of programs, Debian creates “tasks” that are dedicated to specific uses (mail server, file server, etc.). You already had the opportunity to select them during installation, and you can access them again thanks to package management tools such as <command>aptitude</command> (the tasks are listed in a distinct section) and <command>synaptic</command> (through the menu <menuchoice> <guimenu>Edit</guimenu> <guimenuitem>Mark Packages by Task…</guimenuitem> </menuchoice>).
nl-NL: Om de installatie van coherente programma's te faciliteren, creëert Debian “taken” die toegewijd zijn aan specifieke gebruiken (email server, bestandsserver, enz.). Je hebt al de mogelijkheid gehad om ze te selecteren tijdens de installatie en je kan ze opnieuw bereiken dankzij de pakketbeheers programma's zoals <command>aptitude</command> (de taken zijn opgelijst in een aparte sectie) en <command>synaptic</command> (via het menu <menuchoice> <guimenu>Bewerken</guimenu> <guimenuitem> Pakketten markeren op taken…</guimenuitem> </menuchoice>).

en: Aptitude is an interface to APT in full-screen text mode. It allows the user to browse the list of available packages according to various categories (installed or not-installed packages, by task, by section, etc.), and to view all of the information available on each of them (dependencies, conflicts, description, etc.). Each package can be marked “install” (to be installed, <keycap>+</keycap> key) or “remove” (to be removed, <keycap>-</keycap> key). All of these operations will be conducted simultaneously once you've confirmed them by pressing the <keycap>g</keycap> key (“g” for “go!”). If you have forgotten some programs, no worries; you will be able to run <command>aptitude</command> again once the initial installation has been completed.
nl-NL: Aptitude is een interface voor APT in volledig-scherm tekst modus. Het laat de gebruiker toe te bladeren door lijsten van beschikbare pakketten volgens de verschillende categorieën (geïnstalleerd of niet geïnstalleerde pakketten, volgens taak, volgens selectie, enz.), en om all de beschikbare informatie voor ieder van hen (afhankelijkheden, conflicten, omschrijving, enz.) weer te geven. Ieder pakket kan gemarkeerd worden met “installeren” (te installeren, <keycap>+</keycap> toets) of “verwijder” (te verwijderen, <keycap>-</keycap>“install” toets). All deze bewerkingen worden simultaan uitgevoerd eenmaal je ze bevestigd hebt door op de <keycap>g</keycap> toets (“g” voor “go!”) te drukken. Als je sommige programma's bent vergeten, geen zorden; je zult <command>aptitude</command> opnieuw kunnen uitvoeren eenmaal de eerste installatie voltooid is.

en: <emphasis>TIP</emphasis> Debian thinks of speakers of non-English languages
nl-NL: <emphasis>TIP</emphasis> Debian denkt aan mensen die geen Engels spreken

en: Several tasks are dedicated to the localization of the system in other languages beyond English. They include translated documentation, dictionaries, and various other packages useful for speakers of different languages. The appropriate task is automatically selected if a non-English language was chosen during installation.
nl-NL: Verschillende taken zijn toegewijd aan de localizatie van het systeem in andere talen dan het Engels. Ze bevatten vertaalde documentatie, woordenboeken en verschillende andere pakketten bruikbaar voor mensen die andere taken spreken. De geschikte taak is automatisch geselecteerd als een niet Engelse taal was gekozen tijden de installatie.

en: <emphasis>VOCABULARY</emphasis> Package dependencies, conflicts
nl-NL: <emphasis>WOORDENSCHAT</emphasis> Pakket afhankelijkheden, conflicten

en: In the Debian packaging lingo, a “dependency” is another package necessary for the proper functioning of the package in question. Conversely, a “conflict” is a package that can not be installed side-by-side with another.
nl-NL: In de Debian verpakking lingo is een “aghankelijkheid” (dependency) en een ander pakket nodig voor het correct functioneren van het pakket in kwestie. In tegenstelling, een “conflict” is een pakket dat niet geïnstalleerd kan worden zij-aan-zijn met een ander.

en: These concepts are discussed in greater detail in <xref linkend="packaging-system" />.
nl-NL: Deze concepten worden in groter detail besproken in <xref linkend="packaging-system" />.

en: Upgrading the System
nl-NL: Het Systeem Upgraden

en: A first <command>apt upgrade</command> (a command used to automatically update installed programs) is generally required, especially for possible security updates issued since the release of the latest Debian stable version. These updates may involve some additional questions through <command>debconf</command>, the standard Debian configuration tool. For further information on these updates conducted by <command>apt</command>, please refer to <xref linkend="sect.apt-upgrade" />.
nl-NL: Een eerste <command>apt-upgrade</command> (een commando gebruikt om geïnstalleerde programma's automatisch te updaten) is in het algemeen noodzakelijk, vooral voor mogelijke beveiligings-updates uitgegeven sinds de vrijgave van de laatste stabiele Debian versie. Deze updates kunnen vragen door <command>debconf</command>, het standaard Debian configuratie gereedschap, bevatten. Voor verdere informatie over deze updates uitgevoerd door <command>apt</command>, kijk a.u.b. op <xref linkend="sect.apt-upgrade" />.
