d-i-manual_hardware - en to nl translation catalogue (174 entries)

note: Tag: title
en: System Requirements
nl: Systeemvereisten

note: Tag: para
en: This section contains information about what hardware you need to get started with &debian;. You will also find links to further information about hardware supported by GNU and &arch-kernel;.
nl: Dit hoofdstuk bevat informatie over welke hardware u nodig heeft om aan de slag te gaan met &debian;. U vindt ook verwijzingen naar bijkomende informatie over hardware die ondersteund wordt door GNU en &arch-kernel;.

note: Tag: title
en: Supported Hardware
nl: Ondersteunde hardware

note: Tag: para
en: &debian; does not impose hardware requirements beyond the requirements of the Linux or kFreeBSD kernel and the GNU tool-sets. Therefore, any architecture or platform to which the Linux or kFreeBSD kernel, libc, <command>gcc</command>, etc. have been ported, and for which a &debian; port exists, can run &debian;. Please refer to the Ports pages at <ulink url="&url-ports;"></ulink> for more details on &arch-title; architecture systems which have been tested with &debian-gnu;.
nl: &debian; stelt geen extra vereisten inzake hardware bovenop de vereisten die gesteld worden door de Linux- of de KFreeBSD-kernel en de GNU-gereedschapssets. Daardoor kan &debian; gebruikt worden op elke architectuur of elk platform waarvoor de Linux- of de KFreeBSD-kernel, libc, <command>gcc</command>, enz. geschikt gemaakt werden en waarvoor een &debian;-uitgave bestaat. Raadpleeg de pagina's over geschikte architecturen (ports) op <ulink url="&url-ports;"></ulink> voor meer informatie over systemen van de architectuur &arch-title; waarop &debian-gnu; getest werd.

note: Tag: para
en: Rather than attempting to describe all the different hardware configurations which are supported for &arch-title;, this section contains general information and pointers to where additional information can be found.
nl: Eerder dan alle verschillende ondersteunde hardwareconfiguraties van &arch-title; te proberen beschrijven, bevat dit hoofdstuk algemene informatie en verwijzingen naar plaatsen waar bijkomende informatie gevonden kan worden.

note: Tag: title
en: Supported Architectures
nl: Ondersteunde architecturen

note: Tag: para
en: &debian; GNU/Linux &release; supports 9 major architectures and several variations of each architecture known as <quote>flavors</quote>.
nl: &debian; GNU/Linux &release; ondersteunt 9 hoofdarchitecturen en verschillende variaties van elk van die architecturen, <quote>varianten</quote> (flavors) genoemd.

note: Tag: entry
en: Architecture
nl: Architectuur

note: Tag: entry
en: &debian; Designation
nl: Aanduiding in &debian;

note: Tag: entry
en: Subarchitecture
nl: Onderarchitectuur

note: Tag: entry
en: Flavor
nl: Variant

note: Tag: entry
en: Intel x86-based
nl: Gebaseerd op Intel x86

note: Tag: entry
en: default x86 machines
nl: standaard x86-systemen

note: Tag: entry
en: default
nl: standaard

note: Tag: entry
en: Xen PV domains only
nl: enkel Xen PV domeinen

note: Tag: entry
en: Marvell Kirkwood and Orion
nl: Marvell Kirkwood en Orion

note: Tag: entry
en: ARM with hardware FPU
nl: ARM met hardware-FPU

note: Tag: entry
en: 64bit ARM
nl: 64bits ARM

note: Tag: entry
en: 64bit MIPS (little-endian)
nl: 64bits MIPS (little endian)

note: Tag: entry
en: 32bit MIPS (little-endian)
nl: 32bits MIPS (little endian)

note: Tag: entry
en: IBM POWER8 or newer machines
nl: IBM POWER8 of recentere machines

note: Tag: entry
en: 64bit IBM S/390
nl: 64bits IBM S/390

note: Tag: entry
en: IPL from VM-reader and DASD
nl: IPL van VM-reader en DASD

note: Tag: entry
en: generic
nl: generieke

note: Tag: para
en: This document covers installation for the <emphasis>&arch-title;</emphasis> architecture using the <emphasis>&arch-kernel;</emphasis> kernel. If you are looking for information on any of the other &debian;-supported architectures take a look at the <ulink url="http://www.debian.org/ports/">&debian;-Ports</ulink> pages.
nl: Dit document behandelt de installatie op de architectuur <emphasis>&arch-title;</emphasis> met de kernel <emphasis>&arch-kernel;</emphasis>. Indien u op zoek bent naar informatie over een van de andere door &debian; ondersteunde architecturen, raadpleeg dan de webpagina <ulink url="http://www.debian.org/ports/">Architecturen waarop &debian; werkt (Ports)</ulink>.

note: Tag: para
en: This is the first official release of &debian-gnu; for the &arch-title; architecture. We feel that it has proven itself sufficiently to be released. However, because it has not had the exposure (and hence testing by users) that some other architectures have had, you may encounter a few bugs. Use our <ulink url="&url-bts;">Bug Tracking System</ulink> to report any problems; make sure to mention the fact that the bug is on the &arch-title; platform using the <emphasis>&arch-kernel;</emphasis> kernel. It can be necessary to use the <ulink url="&url-list-subscribe;">debian-&arch-listname; mailing list</ulink> as well.
nl: Dit is de eerste officiële release van &debian-gnu; voor de architectuur &arch-title;. We zijn van mening dat het een voldoende staat van dienst heeft om uitgebracht te worden. Maar aangezien het niet dezelfde verspreiding gekend heeft als sommige andere architecturen (en dus minder getest werd door gebruikers), kan het zijn dat u op enkele bugs stoot. Gebruik ons <ulink url="&url-bts;">Bugopvolgingssysteem</ulink> om eventuele problemen te signaleren. Vermeld zeker het feit dat de bug zich manifesteerde op het platform &arch-title; met de kernel <emphasis>&arch-kernel;</emphasis>. Het kan ook nodig zijn om de <ulink url="&url-list-subscribe;">mailinglijst voor debian-&arch-listname;</ulink> te gebruiken.

note: Tag: title
en: CPU Support
nl: CPU-ondersteuning

note: Tag: para
en: Both AMD64 and Intel 64 processors are supported.
nl: De processortypes AMD64 en Intel 64 worden beide ondersteund.

note: Tag: title
en: Three different ARM ports
nl: Drie verschillende uitgaven voor ARM

note: Tag: para
en: The ARM architecture has evolved over time and modern ARM processors provide features which are not available in older models. &debian; therefore provides three ARM ports to give the best support for a very wide range of different machines:
nl: Mettertijd is de ARM-architectuur geëvolueerd en moderne ARM-processors hebben functionaliteit die in oudere modellen niet aanwezig was. Daarom brengt &debian; drie verschillende uitgaven (ports) uit voor ARM om op die manier de best mogelijke ondersteuning te bieden voor een zeer ruim scala van verschillende machines:

note: Tag: para
en: &debian;/armel targets older 32-bit ARM processors without support for a hardware floating point unit (FPU),
nl: &debian;/armel is bedoeld voor oudere 32-bits ARM-processoren zonder ondersteuning voor een hardware floating point unit (FPU),

note: Tag: para
en: &debian;/armhf works only on newer 32-bit ARM processors which implement at least the ARMv7 architecture with version 3 of the ARM vector floating point specification (VFPv3). It makes use of the extended features and performance enhancements available on these models.
nl: &debian;/armhf werkt alleen op recentere 32-bits ARM-processoren die minstens de architectuur ARMv7 met versie 3 van de ARM vector floating point specificatie (VFPv3) toepassen. Ze maakt gebruik van de uitgebreide functionaliteit en de verbeterde prestaties van deze modellen.

note: Tag: para
en: &debian;/arm64 works on 64-bit ARM processors which implement at least the ARMv8 architecture.
nl: &debian;/arm64 werkt op 64-bits ARM-processoren die minstens de architectuur ARMv8 toepassen.

note: Tag: para
en: Technically, all currently available ARM CPUs can be run in either endian mode (big or little), but in practice the vast majority use little-endian mode. All of &debian;/arm64, &debian;/armhf and &debian;/armel support only little-endian systems.
nl: Vanuit technisch oogpunt kunnen alle momenteel beschikbare ARM CPU's volgens beide endian-modi (big of little) functioneren, maar in de praktijk gebruikt het grootste deel de modus little-endian. Zowel &debian;/arm64, &debian;/armhf als &debian;/armel ondersteunen enkel little-endian systemen.

note: Tag: title
en: Variations in ARM CPU designs and support complexity
nl: Variaties in het design van ARM CPU's en hun complexe ondersteuning

note: Tag: para
en: ARM systems are much more heterogeneous than those based on the i386/amd64-based PC architecture, so the support situation can be much more complicated.
nl: ARM-systemen zijn veel heterogener dan systemen die een i386/amd64 PC-architectuur als basis hebben. Daardoor kan de situatie wat ondersteuning betreft, veel gecompliceerder zijn.

note: Tag: para
en: The ARM architecture is used mainly in so-called <quote>system-on-chip</quote> (SoC) designs. These SoCs are designed by many different companies with vastly varying hardware components even for the very basic functionality required to bring the system up. System firmware interfaces have been increasingly standardised over time, but especially on older hardware firmware/boot interfaces vary a great deal, so on these systems the Linux kernel has to take care of many system-specific low-level issues which would be handled by the mainboard's BIOS/UEFI in the PC world.
nl: De ARM-architectuur wordt hoofdzakelijk gebruikt in zogenaamde <quote>system-on-chip</quote> (SoC) designs (geïntegreerde schakelingen). Dergelijke SoC's worden ontworpen door zeer veel verschillende bedrijven die gebruik maken van erg uiteenlopende hardwarecomponenten, zelfs voor de meest basale functionaliteit die het systeem activeert. Mettertijd werden systeemfirmware-interfaces in toenemende mate gestandaardiseerd, maar vooral op oudere hardware zijn er grote verschillen op het gebied van firmware/opstart-interfaces. Op dergelijke systemen moet de Linuxkernel rekening houden met veel systeemspecifieke basiszaken, die in de PC-wereld door het BIOS/UEFI van het moederbord ter harte genomen zouden worden.

note: Tag: para
en: At the beginning of the ARM support in the Linux kernel, the hardware variety resulted in the requirement of having a separate kernel for each ARM system in contrast to the <quote>one-fits-all</quote> kernel for PC systems. As this approach does not scale to a large number of different systems, work was done to allow booting with a single ARM kernel that can run on different ARM systems. Support for newer ARM systems is now implemented in a way that allows the use of such a multiplatform kernel, but for several older systems a separate specific kernel is still required. Because of this, the standard &debian; distribution only supports installation on a selected number of such older ARM systems, alongside the newer systems which are supported by the ARM multiplatform kernels (called <quote>armmp</quote>) in &debian;/armhf.
nl: Bij het begin van de ondersteuning voor ARM in de Linuxkernel vereiste de variatie in hardware een aparte kernel voor elk ARM-systeem in tegenstelling tot de uniforme (<quote>one-fits-all</quote>) kernel voor PC-systemen. Aangezien een dergelijke aanpak niet past bij een groot aantal verschillende systemen, werd er gewerkt aan een kernel die uiteenlopende ARM-systemen kan opstarten en erop kan functioneren. Recentere ARM-systemen worden nu ondersteund op een manier die het gebruik van een dergelijke multplatform-kernel toelaat, maar voor verschillende oudere systemen is nog steeds een aparte specifieke kernel vereist. Om die reden kan de standaarddistributie van &debian; slechts op een beperkt aantal van dergelijke oudere ARM-systemen geïnstalleerd worden. Daarnaast worden de nieuwere systemen ondersteund door de multiplatformkernels voor ARM (<quote>armmp</quote> genaamd) in &debian;/armhf.

note: Tag: para
en: The ARM architecture is used mainly in so-called <quote>system-on-chip</quote> (SoC) designs. These SoCs are designed by many different companies, often with vastly varying hardware components even for the very basic functionality required to bring the system up. Older versions of the ARM architecture have seen massive differences from one SoC to the next, but ARMv8 (arm64) is much more standardised and so is easier for the Linux kernel and other software to support.
nl: De ARM-architectuur wordt hoofdzakelijk gebruikt in zogenaamde <quote>system-on-chip</quote> (SoC) designs (geïntegreerde schakelingen). Dergelijke SoC's worden ontworpen door zeer veel verschillende bedrijven die gebruik maken van erg uiteenlopende hardwarecomponenten, zelfs voor de meest basale functionaliteit die het systeem activeert. Bij oudere versies van de ARM-architectuur zag men grote verschillen tussen de ene en de daaropvolgende SoC. ARMv8 (arm64) is echter veel meer gestandaardiseerd en kan daarom makkelijker ondersteund worden door de Linuxkernel en door andere software.

note: Tag: para
en: Server versions of ARMv8 hardware are typically configured using the Unified Extensible Firmware Interface (UEFI) and Advanced Configuration and Power Interface (ACPI) standards. These two provide common, device-independent ways to boot and configure computer hardware. They are also common in the x86 PC world.
nl: Serverversies van de ARMv8-hardware worden meestal geconfigureerd volgens de standaarden van de 'Unified Extensible Firmware Interface' (UEFI) en de 'Advanced Configuration and Power Interface' (ACPI). Deze beide standaarden voorzien in een gemeenschappelijke en apparaatonafhankelijke manier om computerhardware op te starten en te configureren. Ook in de wereld van x86 PC's zijn ze gebruikelijk.

note: Tag: title
en: Platforms supported by Debian/arm64
nl: Door Debian/arm64 ondersteunde platformen

note: Tag: para
en: Arm64/AArch64/ARMv8 hardware became available quite late in the &debian; &releasename-cap; release cycle so not many platforms had support merged in the mainline kernel version by the time of this release; this is the main requirement to have &d-i; working on them. The following platforms are known to be supported by &debian;/arm64 in this release. There is only one kernel image, which supports all the listed platforms.
nl: Arm64/AArch64/ARMv8-hardware werd slechts vrij laat in de releasecyclus van &debian; &releasename-cap; beschikbaar. Daardoor was er op het ogenblik van de release nog niet voor veel platformen ondersteuning ingebouwd in de standaardversie van de kernel. Dit is de belangrijkste vereiste voor een werkende &d-i;. Het is bekend dat in deze release de volgende platformen ondersteund worden door &debian;/arm64. Eén kernelimage ondersteunt al de vermelde platformen.

note: Tag: para
en: The APM Mustang was the first Linux-capable ARMv8 system available. It uses the X-gene SoC, which has since also been used in other machines. It is an 8-core CPU, with ethernet, USB and serial. A common form-factor looks just like a desktop PC box, but many other versions are expected in the future. Most of the hardware is supported in the mainline kernel, but at this point USB support is lacking in the &releasename-cap; kernel.
nl: De APM Mustang was het eerste voor Linux geschikte ARMv8 systeem dat beschikbaar was. Het gebruikt het X-gene SoC, dat nadien ook in andere machines gebruikt werd. Het heeft een CPU met 8 kernen, ethernet, USB en een seriële poort. Een gebruikelijk model ziet er uit als een desktopcomputer, maar men verwacht voor de toekomst nog veel andere versies. Het grootste deel van de hardware wordt door de standaardkernel ondersteund, maar op dit ogenblik ontbreekt USB-ondersteuning in de kernel van &releasename-cap;.

note: Tag: para
en: Juno is a capable development board with a 6-core (2xA57, 4xA53) ARMv8-A 800Mhz CPU, Mali (T624) graphics, 8GB DDR3 RAM, Ethernet, USB, Serial. It was designed for system bring-up and power testing so is neither small nor cheap, but was one of the first boards available. All the on-board hardware is supported in the mainline kernel and in &releasename-cap;.
nl: Juno is een degelijk ontwikkelingsbord met een ARMv8-A CPU van 800Mhz en 6 kernen (2xA57, 4xA53), Mali (T624) grafische interface, 8GB DDR3 RAM, ethernet, USB, seriële poort. Het werd ontwikkeld voor het activeren van systemen en doorgedreven testing en het is dus niet klein en niet goedkoop, maar het was een van de eerst beschikbare borden. Alle ingebouwde hardware wordt ondersteund door de standaardkernel en in &releasename-cap;.

note: Tag: para
en: When using &d-i; on non-UEFI systems, you may have to manually make the system bootable at the end of the installation, e.g. by running the required commands in a shell started from within &d-i;. flash-kernel knows how to set up an X-Gene system booting with U-Boot.
nl: Indien u &d-i; gebruikt op niet-UEFI-systemen, moet u op het einde van de installatie het systeem handmatig gereed maken om te kunnen opstarten, bijvoorbeeld door de vereiste commando's uit te voeren in een shell die vanuit &d-i; opgestart wordt. flash-kernel is in staat om een X-Gene systeem te bouwen dat met U-Boot opstart.

note: Tag: title
en: Other platforms
nl: Andere platformen

note: Tag: para
en: The multiplatform support in the arm64 Linux kernel may also allow running &d-i; on arm64 systems not explicitly listed above. So long as the kernel used by &d-i; has support for the target system's components, and a device-tree file for that target is available, a new target system may work just fine. In these cases, the installer can usually provide a working installation, and so long as UEFI is in use, it should be able to make the system bootable as well. If UEFI is not used you may also need to perform some manual configuration steps to make the system bootable.
nl: De multiplatform-ondersteuning in de Linuxkernel voor arm64 kan het ook mogelijk maken om &d-i; te gebruiken op arm64-systemen die hierboven niet expliciet vermeld werden. Zolang de kernel die door &d-i; gebruikt wordt de componenten van het systeem ondersteunt, en er voor dat doelsysteem een bestand met een apparatenlijst (device-tree file) beschikbaar is, kan een nieuw doelsysteem perfect werken. In dergelijke gevallen kan het installatieprogramma gewoonlijk voor een werkende installatie zorgen, en zolang UEFI gebruikt wordt, zou het ook mogelijk moeten zijn om het systeem opstartbaar te maken. Als geen UEFI gebruikt wordt, zult u handmatig een aantal configuratiestappen moeten uitvoeren om het systeem opstartbaar te maken.

note: Tag: title
en: Platforms supported by Debian/armhf
nl: Platformen die ondersteund worden door Debian/armhf

note: Tag: para
en: The following systems are known to work with &debian;/armhf using the multiplatform (armmp) kernel:
nl: Van de volgende systemen is bekend dat ze werken met &debian;/armhf als de multiplatformkernel (armmp) gebruikt wordt:

note: Tag: para
en: The IMX53QSB is a development board based on the i.MX53 SoC.
nl: De IMX53QSB is een ontwikkelingsbord, gebaseerd op het i.MX53 SoC.

note: Tag: para
en: The Versatile Express is a development board series from ARM consisting of a baseboard which can be equipped with various CPU daughter boards.
nl: De Versatile Express is een serie van ontwikkelingsborden van ARM die bestaan uit een basisbord dat uitgerust kan worden met verschillende CPU dochterborden.

note: Tag: term
en: Certain Allwinner sunXi-based development boards and embedded systems
nl: Sommige op Allwinner sunXi gebaseerde ontwikkelingsborden en ingebedde systemen

note: Tag: para
en: The armmp kernel supports several development boards and embedded systems based on the Allwinner A10 (architecture codename <quote>sun4i</quote>), A10s/A13 (architecture codename <quote>sun5i</quote>), A20 (architecture codename <quote>sun7i</quote>), A31/A31s (architecture codename <quote>sun6i</quote>) and A23/A33 (part of the <quote>sun8i</quote> family) SoCs. Full installer support (including provision of ready-made SD card images with the installer) is currently available for the following sunXi-based systems:
nl: De armmp-kernel ondersteunt verschillende ontwikkelingsborden en ingebedde systemen die gebaseerd zijn op de Allwinner SoC's A10 (architectuurcodenaam <quote>sun4i</quote>), A10s/A13 (architectuurcodenaam <quote>sun5i</quote>), A20 (architectuurcodenaam <quote>sun7i</quote>), A31/A31s (architectuurcodenaam <quote>sun6i</quote>) en A23/A33 (onderdeel van de <quote>sun8i</quote>-familie). Het installatiesysteem biedt momenteel volledige ondersteuning (met inbegrip van de beschikbaarheid van gebruiksklare SD-kaartimages met het installatiesysteem) voor de volgende op sunXi gebaseerde systemen:

note: Tag: para
en: LeMaker Banana Pi and Banana Pro
nl: LeMaker Banana Pi en Banana Pro

note: Tag: para
en: LinkSprite pcDuino and pcDuino3
nl: LinkSprite pcDuino en pcDuino3

note: Tag: para
en: System support for Allwinner sunXi-based devices is limited to drivers and device-tree information available in the mainline Linux kernel. Vendor-specific kernel trees (such as the Allwinner SDK kernels) and the android-derived linux-sunxi.org kernel 3.4 series are not supported by &debian;.
nl: Systeemondersteuning voor apparaten die gebaseerd zijn op Allwinner sunXi blijft beperkt tot de stuurprogramma's en de apparaatinformatie die in de standaardkernel beschikbaar zijn. Leveranciersspecifieke kernel-apparatenlijsten en de van android afgeleide 3.4 kernels van linux-sunxi.org worden door &debian; niet ondersteund.

note: Tag: para
en: The mainline Linux kernel generally supports serial console, ethernet, SATA, USB and MMC/SD-cards on Allwinner A10, A10s/A13, A20, A23/A33 and A31/A31s SoCs. The level of support for local display (HDMI/VGA/LCD) and audio hardware varies between individual systems. For most systems, the kernel doesn't have native graphics drivers but instead uses the <quote>simplefb</quote> infrastructure in which the bootloader initializes the display and the kernel just re-uses the pre-initialized framebuffer. This generally works reasonably well, although it results in certain limitations (the display resolution cannot be changed on the fly and display powermanagement is not possible).
nl: Over het algemeen ondersteunt de hoofdversie van de Linux-kernel op de Allwinner SoC's A10, A10s/A13, A20, A23/A33 en A31/A31s de seriële console, ethernet, SATA en MMC/SD-kaarten. De mate van ondersteuning voor een lokaal beeldscherm (HDMI/VGA/LCD) en voor audio-hardware verschilt naargelang het systeem. Voor de meeste systemen bevat de kernel zelf geen grafische stuurprogramma's, maar maakt hij gebruik van de <quote>simplefb</quote>-infrastructuur waarin de bootloader het scherm initialiseert en waarbij de kernel gewoon de vooraf geïnitialiseerde framebuffer hergebruikt. Over het algemeen functioneert dit behoorlijk goed, hoewel dit zekere beperkingen inhoudt (de schermresolutie kan niet in een oogwenk aangepast worden en de energiebeheerfunctionaliteit van het scherm gebruiken is niet mogelijk).

note: Tag: para
en: Onboard flash memory intended to be used as a mass storage device generally exists in two basic variants on sunXi-based systems: raw NAND flash and eMMC flash. Most older sunXi-based boards with onboard flash storage use raw NAND flash for which support is not generally available in the mainline kernel and therefore also not in Debian. A number of newer systems use eMMC flash instead of raw NAND flash. An eMMC flash chip basically appears as a fast, non-removable SD card and is supported in the same way as a regular SD card.
nl: Het ingebouwd flashgeheugen dat bedoeld is om als massaopslagapparaat gebruikt te worden bestaat in twee basisvarianten op systemen die gebaseerd zijn op sunXi: ruw NAND-flash en eMMC-flash. De meeste oudere op sunXi-gebaseerde borden met ingebouwde flashopslagcapaciteit gebruiken ruw NAND-flash waarvoor in de hoofdversie van de kernel meestal geen ondersteuning voorzien is en daarom ook niet in Debian. Een aantal recentere systemen gebruiken eMMC-flash in plaats van NAND-flash. Een chip met eMMC-flash wordt meestal herkend als een snelle niet-verwijderbare SD-kaart en wordt op dezelfde manier ondersteund als een gewone SD-kaart.

note: Tag: para
en: The installer includes basic support for a number of sunXi-based systems not listed above, but it is largely untested on those systems as the &debian; project doesn't have access to the corresponding hardware. No pre-built SD card images with the installer are provided for those systems. Development boards with such limited support include:
nl: Het installatiesysteem biedt een basale ondersteuning voor een aantal op sunXi-gebaseerde systemen die hierboven niet vermeld worden. Maar vermits het &debian; project geen toegang heeft tot de betreffende hardware is het installatiesysteem er nauwelijks of niet op uitgeprobeerd. Voor dergelijke systemen worden geen vooraf gecompileerde SD-kaartimages voorzien. Tot de ontwikkelingsborden waarvoor de ondersteuning beperkt is, behoren:

note: Tag: para
en: Sinovoip BPI-M2 (A31s-based)
nl: Sinovoip BPI-M2 (gebaseerd op A31s)

note: Tag: para
en: Xunlong Orange Pi (A20-based) / Orange Pi Mini (A20-based)
nl: Xunlong Orange Pi (gebaseerd op A20) / Orange Pi Mini (gebaseerd op A20)

note: Tag: para
en: In addition to the SoCs and systems listed above, the installer has very limited support for the Allwinner H3 SoC and a number of boards based on it. Mainline kernel support for the H3 is still largely work in progress at the time of the Debian 9 release freeze, so the installer only supports serial console, MMC/SD and the USB host controller on H3-based systems. There is no driver for the on-board ethernet port of the H3 yet, so networking is only possible with a USB ethernet adaptor or a USB wifi dongle. Systems based on the H3 for which such very basic installer support is available include:
nl: Naast de hierboven vermelde SoC's en systemen, biedt het installatiesysteem een zeer beperkte ondersteuning voor de H3 SoC van Allwinner en voor een aantal borden die erop gebaseerd zijn. Ondersteuning voor de H3 in de hoofdversie van de kernel was nog in volle ontwikkeling toen het tijd was voor het bevriezen van de ontwikkeling in functie van de release van Debian 9. Om die reden ondersteunt het installatiesysteem van Debian bij systemen die op H3 gebaseerd zijn, enkel de seriële console, MMC/SD en de USB-controller van de computer. Er is nog geen stuurprogramma voor de ethernetpoort van H3-borden. Daarom kan het netwerk enkel gebruikt worden met behulp een USB ethernetadapter of een USB wifi-dongle. Systemen die gebaseerd zijn op de H3 en waarvoor een dergelijke basisondersteuning door het installatiesysteem bestaat, zijn:

note: Tag: para
en: The NVIDIA Jetson TK1 is a developer board based on the Tegra K1 chip (also known as Tegra 124). The Tegra K1 features a quad-core 32-bit ARM Cortex-A15 CPU and Kepler GPU (GK20A) with 192 CUDA cores. Other systems based on the Tegra 124 may work, too.
nl: De NVIDIA Jetson TK1 is een ontwikkelingsbord dat gebaseerd is op de Tegra K1 chip (ook bekend als de Tegra 124). De Tegra K1 heeft een quad-core 32-bits ARM Cortex-A15 CPU en een Kepler GPU (GK20A) met 192 CUDA-kernen. Ook andere systemen gebaseerd op de Tegra 124 kunnen werken.

note: Tag: term
en: Seagate Personal Cloud and Seagate NAS
nl: Seagate Personal Cloud en Seagate NAS

note: Tag: para
en: The Seagate Personal Cloud and Seagate NAS are NAS devices based on Marvell's Armada 370 platform. Debian supports the Personal Cloud (SRN21C), Personal Cloud 2-Bay (SRN22C), Seagate NAS 2-Bay (SRPD20) and Seagate NAS 4-Bay (SRPD40).
nl: De Seagate Personal Cloud en Seagate NAS zijn NAS-apparaten die gebaseerd zijn op het platform Armada 370 van Marvell. Debian ondersteunt de Personal Cloud (SRN21C), Personal Cloud 2-Bay (SRN22C), Seagate NAS 2-Bay (SRPD20) en de Seagate NAS 4-Bay (SRPD40).

note: Tag: para
en: The Cubox-i series is a set of small, cubical-shaped systems based on the Freescale i.MX6 SoC family. System support for the Cubox-i series is limited to drivers and device-tree information available in the mainline Linux kernel; the Freescale 3.0 kernel series for the Cubox-i is not supported by &debian;. Available drivers in the mainline kernel include serial console, ethernet, USB, MMC/SD-card and display support over HDMI (console and X11). In addition to that, the eSATA port on the Cubox-i4Pro is supported.
nl: De Cubox-i-modellen zijn een reeks kleine kubusvormige systemen, gebaseerd op de SoC-familie Freescale i.MX6. Systeemondersteuning voor de Cubox-i-modellen blijft beperkt tot de stuurprogramma's en apparaatinformatie die in de standaard Linuxkernel beschikbaar zijn. De Freescale 3.0 kernels voor de Cubox-i worden niet ondersteund door &debian;. De standaardkernel bevat onder meer stuurprogramma's voor de seriële console, voor ethernet, voor USB, voor MMC/SD-kaarten en voor schermondersteuning over HDMI (console en X11). Daarenboven wordt ook de eSATA-poort op de Cubox-i4Pro ondersteund.

note: Tag: para
en: The Wandboard Quad, Dual and Solo are development boards based on the Freescale i.MX6 Quad SoC. System support is limited to drivers and device-tree information available in the mainline Linux kernel; the wandboard-specific 3.0 and 3.10 kernel series from wandboard.org are not supported by &debian;. The mainline kernel includes driver support for serial console, display via HDMI (console and X11), ethernet, USB, MMC/SD, SATA (Quad only) and analog audio. Support for the other audio options (S/PDIF, HDMI-Audio) and for the onboard WLAN/Bluetooth module is untested or not available in &debian; 9.
nl: De Wandboard Quad, Dual en Solo zijn ontwikkelingsborden die gebaseerd zijn op het Freescale i.MX6 Quad SoC. Systeemondersteuning blijft beperkt tot de stuurprogramma's en apparaatinformatie die in de standaard Linuxkernel beschikbaar zijn. De wandboard-specifieke 3.0 en 3.10 kernels van wandboard.org worden niet ondersteund door &debian;. De standaardkernel bevat onder meer stuurprogramma's voor de seriële console, voor weergave via HDMI (console en X11), voor ethernet, voor USB, voor MMC/SD, voor SATA (enkel Quad) en voor analoge audio. Ondersteuning voor de andere audiomogelijkheden (S/PDIF, HDMI-Audio) en voor de ingebouwde WLAN/Bluetooth-module is in &debian; 9 niet aanwezig.

note: Tag: para
en: Generally, the ARM multiplatform support in the Linux kernel allows running &d-i; on armhf systems not explicitly listed above, as long as the kernel used by &d-i; has support for the target system's components and a device-tree file for the target is available. In these cases, the installer can usually provide a working installation, but it may not be able to automatically make the system bootable. Doing that in many cases requires device-specific information.
nl: Over het algemeen laat de multiplatform-ondersteuning in de Linuxkernel voor ARM toe om &d-i; te gebruiken op armhf-systemen die hierboven niet expliciet vermeld werden, zolang de kernel die door &d-i; gebruikt wordt, de componenten van het doelsysteem ondersteunt en er voor dat doelsysteem een bestand met apparatenlijst (device-tree file) beschikbaar is. In dergelijke gevallen kan het installatieprogramma gewoonlijk voor een werkende installatie zorgen, maar het zal niet in staat zijn om het systeem automatisch opstartbaar te maken. Om dat te kunnen doen heeft men in veel gevallen apparaatspecifieke informatie nodig.

note: Tag: para
en: When using &d-i; on such systems, you may have to manually make the system bootable at the end of the installation, e.g. by running the required commands in a shell started from within &d-i;.
nl: Wanneer u &d-i; op dergelijke systemen gebruikt, zult u het systeem handmatig opstartbaar moeten maken op het einde van de installatie, bijvoorbeeld door de vereiste commando's uit te voeren in een shell die vanuit &d-i; gestart werd.

note: Tag: title
en: Platforms supported by Debian/armel
nl: Platformen die door Debian/armel ondersteund worden

note: Tag: para
en: The following platforms are supported by &debian;/armel; they require platform-specific kernels.
nl: De volgende platformen worden ondersteund door &debian;/armel;. Ze vereisen platformspecifieke kernels.

note: Tag: para
en: Kirkwood is a system-on-chip (SoC) from Marvell that integrates an ARM CPU, Ethernet, SATA, USB, and other functionality in one chip. &debian; currently supports the following Kirkwood based devices:
nl: Kirkwood is een "system-on-chip" (SoC) van Marvell waarbij op één chip een ARM CPU, ethernet, SATA, USB en andere functionaliteit geïntegreerd werden. Momenteel ondersteunt &debian; de volgende op Kirkwood gebaseerde apparaten:

note: Tag: ulink
en: Plug computers (SheevaPlug, GuruPlug, DreamPlug and Seagate FreeAgent DockStar)
nl: Plug computers (SheevaPlug, GuruPlug, DreamPlug en Seagate FreeAgent DockStar)

note: Tag: para
en: LaCie NASes (Network Space v2, Network Space Max v2, Internet Space v2, d2 Network v2, 2Big Network v2 and 5Big Network v2)
nl: NAS-apparaten van LaCie (Network Space v2, Network Space Max v2, Internet Space v2, d2 Network v2, 2Big Network v2 en 5Big Network v2)

note: Tag: para
en: OpenRD (OpenRD-Base, OpenRD-Client and OpenRD-Ultimate)
nl: OpenRD (OpenRD-Base, OpenRD-Client en OpenRD-Ultimate)

note: Tag: para
en: Orion is a system-on-chip (SoC) from Marvell that integrates an ARM CPU, Ethernet, SATA, USB, and other functionality in one chip. There are many Network Attached Storage (NAS) devices on the market that are based on an Orion chip. &debian; currently supports the following Orion based devices: <ulink url="&url-arm-cyrius-kuroboxpro;">Buffalo Kurobox</ulink>.
nl: Orion is een "system-on-chip" (SoC) van Marvell waarbij op één chip een ARM CPU, ethernet, SATA, USB en andere functionaliteit geïntegreerd werden. Op de markt zijn veel "Network Attached Storage" (NAS)-apparaten beschikbaar die gebaseerd zijn op een Orion chip. Momenteel ondersteunt &debian; volgende op Orion gebaseerde apparaten: <ulink url="&url-arm-cyrius-kuroboxpro;">Buffalo Kurobox</ulink>.

note: Tag: para
en: The Versatile platform is emulated by QEMU and is therefore a nice way to test and run &debian; on ARM if you don't have real hardware.
nl: Het Versatile platform wordt door QEMU geëmuleerd en is daarom een goede manier om &debian; op ARM uit te voeren en uit te testen als u niet over echte hardware beschikt.

note: Tag: title
en: Devices no longer supported by Debian/armel
nl: Apparaten die niet langer ondersteund worden door Debian/armel

note: Tag: para
en: Support for all QNAP Turbo Station models (TS-xxx) has been dropped for &debian; 11, since the Linux kernel for them can no longer being built, due to hardware limitations.
nl: In &debian; 11 hebben we de ondersteuning voor alle QNAP Turbo Station modellen (TS-xxx) laten vallen, omdat de Linux-kernel voor deze modellen niet langer kan worden gebouwd, vanwege hardwarebeperkingen.

note: Tag: para
en: Support for HP Media Vault mv2120 has been dropped for &debian; 11, since the Linux kernel for it can no longer being built, due to hardware limitations.
nl: In &debian; 11 hebben we de ondersteuning voor HP Media Vault mv2120 laten vallen, omdat de Linux-kernel ervoor niet langer kan worden gebouwd, vanwege hardwarebeperkingen.

note: Tag: sect2
en: You may be able to keep above listed devices running for some time, see <ulink url="https://www.debian.org/releases/bullseye/armel/release-notes/ch-information#no-longer-supported-hardware">the Release Notes for &debian; 11</ulink>.
nl: Mogelijk kunt u de hierboven vermelde apparaten nog enige tijd laten werken, zie <ulink url="https://www.debian.org/releases/bullseye/armel/release-notes/ch-information#no- long-supported-hardware">de notities bij de release voor &debian; 11</ulink>.

note: Tag: title
en: CPU, Main Boards, and Video Support
nl: Ondersteuning voor CPU's, moederborden en grafische kaarten

note: Tag: para
en: Complete information concerning supported peripherals can be found at <ulink url="&url-hardware-howto;">Linux Hardware Compatibility HOWTO</ulink>. This section merely outlines the basics.
nl: Volledige informatie over ondersteunde randapparatuur is te vinden op de <ulink url="&url-hardware-howto;">Linux Hardware Compatibility HOWTO</ulink>. Dit hoofdstuk beperkt zich hoofdzakelijk tot de elementaire informatie.

note: Tag: para
en: Nearly all x86-based (IA-32) processors still in use in personal computers are supported. This also includes 32-bit AMD and VIA (former Cyrix) processors, and processors like the Athlon XP and Intel P4 Xeon.
nl: Bijna alle processoren die gebaseerd zijn op x86 (IA-32) en nog in gebruik zijn in personal computers, worden ondersteund. Daarin zijn ook de 32-bits AMD en VIA (vroeger Cyrix) processoren begrepen en processoren zoals Athlon XP en Intel P4 Xeon.

note: Tag: para
en: However, &debian; GNU/Linux &releasename; will <emphasis>not</emphasis> run on 586 (Pentium) or earlier processors.
nl: Nochtans kan &debian; GNU/Linux &releasename; <emphasis>niet</emphasis> functioneren op een 586 (Pentium) of oudere processor.

note: Tag: para
en: If your system has a 64-bit processor from the AMD64 or Intel 64 families, you will probably want to use the installer for the amd64 architecture instead of the installer for the (32-bit) i386 architecture.
nl: Indien uw systeem een 64-bits processor heeft uit de familie van AMD64 of Intel 64, zult u wellicht het installatieprogramma voor de amd64-architectuur willen gebruiken in plaats van het installatieprogramma voor de (32-bits) i386-architectuur.

note: Tag: para
en: The system bus is the part of the motherboard which allows the CPU to communicate with peripherals such as storage devices. Your computer must use the PCI, PCIe, or PCI-X bus. Essentially all personal computers sold in recent years use one of these.
nl: De systeembus is het onderdeel van het moederbord dat de CPU toelaat te communiceren met randapparatuur, zoals opslagapparaten. Uw computer moet gebruik maken van de PCI, PCIe, of PCI-X bus. In wezen gebruiken alle personal computers die de laatste jaren verkocht werden een van deze systeembussen.

note: Tag: title
en: zSeries and System z machine types
nl: machines van het type zSerie en System z

note: Tag: para
en: The minimum required z/Architecture processor type is z196. The most current information about IBM's Linux support can be found at the <ulink url="http://www.ibm.com/developerworks/linux/linux390/development_technical.html"> Linux on <trademark class="registered">System z</trademark> page on developerWorks</ulink>.
nl: Het minimaal vereiste processortype op de z/architectuur is z196. De meest recente informatie over de ondersteuning van IBM voor Linux is te vinden op de pagina <ulink url="http://www.ibm.com/developerworks/linux/linux390/development_technical.html"> Linux on <trademark class="registered">System z</trademark> van developerWorks</ulink>.

note: Tag: title
en: PAV and HyperPAV
nl: PAV en HyperPAV

note: Tag: para
en: PAV and HyperPAV are supported transparently, multipathing is not needed to take advantage of these storage system features. Be sure to configure the devices during DASD device selection. The alias devices will not be offered neither for formatting, partitioning nor direct use.
nl: PAV en HyperPAV worden op transparante wijze ondersteund. Om van deze opslagsysteemfunctionaliteit gebruik te maken is multipathing (techniek die meerdere fysieke paden gebruikt bij data-transfer) niet nodig. Zorg er voor om de apparaten te configureren tijdens het selecteren van de DASD-apparaten. De aliassen van deze apparaten zullen niet aangeboden worden om te worden geformatteerd of gepartitioneerd en ook niet voor rechtstreeks gebruik.

note: Tag: para
en: From a technical point of view, laptops are normal PCs, so all information regarding PC systems applies to laptops as well. Installations on laptops nowadays usually work out of the box, including things like automatically suspending the system on closing the lid and laptop specfic hardware buttons like those for disabling the wifi interfaces (<quote>airplane mode</quote>). Nonetheless sometimes the hardware vendors use specialized or proprietary hardware for some laptop-specific functions which might not be supported. To see if your particular laptop works well with GNU/Linux, see for example the <ulink url="&url-x86-laptop;">Linux Laptop pages</ulink>.
nl: Vanuit technisch oogpunt zijn laptops gewone PC's en dus is alle informatie met betrekking tot PC's ook van toepassing op laptops. Tegenwoordig gaan installaties op laptops meestal vanzelf, zelfs voor zaken zoals het systeem in slaapstand brengen bij het sluiten van het deksel of laptopspecifieke hardwaretoetsen, zoals die voor het uitschakelen van wifi-interfaces (<quote>vliegtuigmodus</quote>). Desalniettemin gebruiken hardwareleveranciers soms gespecialiseerde of gepatenteerde hardware voor sommige laptopspecifieke functies waarvoor geen ondersteuning is. Om na te gaan of uw laptop goed functioneert met GNU/Linux, kunt u bijvoorbeeld de <ulink url="&url-x86-laptop;">Linux Laptoppagina's</ulink> raadplegen.

note: Tag: title
en: Multiple Processors
nl: Meerdere processoren

note: Tag: para
en: Multiprocessor support &mdash; also called <quote>symmetric multiprocessing</quote> or SMP &mdash; is available for this architecture. Having multiple processors in a computer was originally only an issue for high-end server systems but has become common in recent years nearly everywhere with the introduction of so called <quote>multi-core</quote> processors. These contain two or more processor units, called <quote>cores</quote>, in one physical chip.
nl: Ondersteuning voor meerdere processoren &mdash; ook wel <quote>symmetric multiprocessing</quote> of SMP genoemd &mdash; is voor deze architectuur beschikbaar. De aanwezigheid van meerdere processoren in een computer was oorspronkelijk slechts weggelegd voor serversystemen uit het topsegment, maar is de laatste jaren ongeveer overal een gewone zaak geworden met de introductie van de zogenaamde <quote>multi-core</quote>-processoren (multikernprocessoren). Deze hebben in één enkele fysieke chip twee of meer processoreenheden, die <quote>cores</quote> of kernen genoemd worden.

note: Tag: para
en: The standard &debian; &release; kernel image has been compiled with SMP support. It is also usable on non-SMP systems without problems.
nl: Het standaard kernelimage van &debian; &release; werd gecompileerd met SMP-ondersteuning. Het kan ook probleemloos gebruikt worden op niet-SMP-systemen.

note: Tag: para
en: Multiprocessor support &mdash; also called <quote>symmetric multiprocessing</quote> or SMP &mdash; is available for this architecture. The standard &debian; &release; kernel image has been compiled with <firstterm>SMP-alternatives</firstterm> support. This means that the kernel will detect the number of processors (or processor cores) and will automatically deactivate SMP on uniprocessor systems.
nl: Ondersteuning voor meerdere processoren &mdash; ook wel <quote>symmetric multiprocessing</quote> of SMP genoemd &mdash; is voor deze architectuur beschikbaar. Het standaard kernelimage van &debian; &release; werd gecompileerd met ondersteuning voor <firstterm>SMP-alternatives</firstterm> (SMP-varianten). Dit houdt in dat de kernel het aantal processoren (of processorkernen) vaststelt en SMP automatisch uitschakelt op systemen met slechts één processor.

note: Tag: para
en: Having multiple processors in a computer was originally only an issue for high-end server systems but has become common in recent years nearly everywhere with the introduction of so called <quote>multi-core</quote> processors. These contain two or more processor units, called <quote>cores</quote>, in one physical chip.
nl: De aanwezigheid van meerdere processoren in een computer was oorspronkelijk slechts weggelegd voor serversystemen uit het topsegment, maar is de laatste jaren ongeveer overal een gewone zaak geworden met de introductie van de zogenaamde <quote>multi-core</quote>-processoren (multikernprocessoren). Deze hebben in één enkele fysieke chip twee of meer processoreenheden, die <quote>cores</quote> of kernen genoemd worden.

note: Tag: para
en: Multiprocessor support &mdash; also called <quote>symmetric multiprocessing</quote> or SMP &mdash; is available for this architecture. However, the standard &debian; &release; kernel image does not support SMP. This should not prevent installation, since the standard, non-SMP kernel should boot on SMP systems; the kernel will simply use only the first CPU.
nl: Ondersteuning voor meerdere processoren &mdash; ook wel <quote>symmetric multiprocessing</quote> of SMP genoemd &mdash; is voor deze architectuur beschikbaar. Het standaard kernelimage van &debian; &release; heeft evenwel geen ondersteuning voor SMP. Dit moet u er niet van weerhouden de installatie uit te voeren, vermits de standaard niet-SMP-kernel ook op SMP-systemen opstart. De kernel gebruikt dan echter gewoon enkel de eerste CPU.

note: Tag: para
en: In order to take advantage of multiple processors, you'll have to replace the standard &debian; kernel.<phrase arch="linux-any"> You can find a discussion of how to do this in <xref linkend="kernel-baking"/>. At this time (kernel version &kernelversion;) the way you enable SMP is to select <quote>&smp-config-option;</quote> in the <quote>&smp-config-section;</quote> section of the kernel config.</phrase>
nl: Om meerdere processoren te benutten, moet u de standaard &debian;-kernel vervangen.<phrase arch="linux-any"> Een bespreking van de manier waarop u dit kunt doen, vindt u in <xref linkend="kernel-baking"/>. Momenteel (kernelversie &kernelversion;) activeert u SMP door <quote>&smp-config-option;</quote> te selecteren in de sectie <quote>&smp-config-section;</quote> van de configuratie van de kernel.</phrase>

note: Tag: para
en: Multiprocessor support &mdash; also called <quote>symmetric multiprocessing</quote> or SMP &mdash; is available for this architecture, and is supported by a precompiled &debian; kernel image. Depending on your install media, this SMP-capable kernel may or may not be installed by default. This should not prevent installation, since the standard, non-SMP kernel should boot on SMP systems; the kernel will simply use the first CPU.
nl: Ondersteuning voor meerdere processoren &mdash; ook wel <quote>symmetric multiprocessing</quote> of SMP genoemd &mdash; is voor deze architectuur beschikbaar en wordt ondersteund door een voorgecompileerd &debian; kernelimage. Afhankelijk van het door u gebruikt installatiemedium, zal deze SMP-geschikte kernel al dan niet standaard geïnstalleerd worden. Dit moet u er niet van weerhouden de installatie uit te voeren, vermits de standaard niet-SMP-kernel ook op SMP-systemen opstart. De kernel gebruikt dan echter gewoon enkel de eerste CPU.

note: Tag: para
en: In order to take advantage of multiple processors, you should check to see if a kernel package that supports SMP is installed, and if not, choose an appropriate kernel package.
nl: Om meerdere processoren te benutten, moet u nagaan of een kernelpakket met ondersteuning voor SMP geïnstalleerd is en een passend kernelpakket kiezen mocht dit niet het geval zijn.

note: Tag: para
en: You can also build your own customized kernel to support SMP.<phrase arch="linux-any"> You can find a discussion of how to do this in <xref linkend="kernel-baking"/>. At this time (kernel version &kernelversion;) the way you enable SMP is to select <quote>&smp-config-option;</quote> in the <quote>&smp-config-section;</quote> section of the kernel config.</phrase>
nl: U kunt ook zelf een aangepaste kernel bouwen om SMP te onderseunen.<phrase arch="linux-any"> Een bespreking van de manier waarop u dit kunt doen, vindt u in <xref linkend="kernel-baking"/>. Momenteel (kernelversie &kernelversion;) activeert u SMP door <quote>&smp-config-option;</quote> te selecteren in de sectie <quote>&smp-config-section;</quote> van de configuratie van de kernel.</phrase>

note: Tag: title
en: Graphics Hardware Support
nl: Ondersteuning voor grafische hardware

note: Tag: para
en: &debian;'s support for graphical interfaces is determined by the underlying support found in X.Org's X11 system, and the kernel. Basic framebuffer graphics is provided by the kernel, whilst desktop environments use X11. Whether advanced graphics card features such as 3D-hardware acceleration or hardware-accelerated video are available, depends on the actual graphics hardware used in the system and in some cases on the installation of additional <quote>firmware</quote> blobs (see <xref linkend="hardware-firmware"/>).
nl: De ondersteuning van &debian; voor grafische interfaces wordt bepaald door de onderliggende ondersteuning ervan in het X11-systeem van X.Org en in de kernel. Basale grafische weergave via de framebuffer wordt door de kernel geleverd, terwijl een desktopomgeving gebruik maakt van X11. Of geavanceerde functionaliteit van grafische kaarten, zoals 3D hardwareacceleratie of video met hardwareacceleratie beschikbaar is, hangt af van de grafische hardware die in het systeem gebruikt wordt en in sommige gevallen ook van het extra installeren van <quote>firmware</quote>-images (zie <xref linkend="hardware-firmware"/>).

note: Tag: para
en: On modern PCs, having a graphical display usually works out of the box. For quite a lot of hardware, 3D acceleration also works well out of the box, but there is still some hardware that needs binary firmware blobs to work well. In some cases there have been reports about hardware on which installation of additional graphics card firmware was required even for basic graphics support.
nl: Op moderne pc's werkt een grafisch beeldscherm meestal vanzelf. Voor vrij veel hardware werkt 3D-acceleratie ook goed vanzelf, maar er is nog steeds hardware waarvoor binaire firmware-blobs nodig zijn om goed te werken. In sommige gevallen werd melding gemaakt van hardware waarvoor de installatie van extra firmware voor de grafische kaart zelfs vereist was om een basale grafische ondersteuning te bekomen.

note: Tag: para
en: Nearly all ARM machines have the graphics hardware built-in, rather than being on a plug-in card. Some machines do have expansion slots which will take graphics cards, but that is a rarity. Hardware designed to be headless with no graphics at all is quite common. Whilst basic framebuffer video provided by the kernel should work on all devices that have graphics, fast 3D graphics invariably needs binary drivers to work. The situation is changing quickly but at the time of the &releasename; release free drivers for nouveau (Nvidia Tegra K1 SoC) and freedreno (Qualcomm Snapdragon SoCs) are available in the release. Other hardware needs non-free drivers from 3rd parties.
nl: Bijna alle ARM-machines hebben de grafische hardware ingebouwd in plaats van op een in te pluggen grafische kaart. Sommige machines hebben expansiesloten waarin een grafische kaart geplaatst kan worden, maar dat is een rariteit. Hardware die bedoeld is als een systeem zonder toetsenbord en beeldscherm (headless) heeft vrij courant geen grafische hardware. Terwijl basale grafische weergave via de framebuffer waarvoor de kernel instaat, op elk apparaat met grafische hardware zou moeten werken, moet snelle 3D grafische hardware steevast binaire stuurprogramma's hebben om te kunnen functioneren. De situatie verandert snel, maar op het ogenblik van de release van &releasename; zijn vrije stuurprogramma's voor nouveau (Nvidia Tegra K1 SoC) en freedreno (Qualcomm Snapdragon SoC's) beschikbaar in de release. Andere hardware heeft niet-vrije stuurprogramma's nodig van derden.

note: Tag: para
en: Details on supported graphics hardware and pointing devices can be found at <ulink url="&url-xorg;"></ulink>. &debian; &release; ships with X.Org version &x11ver;.
nl: Meer informatie over ondersteunde grafische hardware en aanwijsapparaten is te vinden op <ulink url="&url-xorg;"></ulink>. &debian; &release; bevat versie &x11ver; van X.Org.

note: Tag: title
en: Network Connectivity Hardware
nl: Hardware voor verbinding met het netwerk

note: Tag: para
en: Almost any network interface card (NIC) supported by the &arch-kernel; kernel should also be supported by the installation system; drivers should normally be loaded automatically. <phrase arch="x86">This includes most PCI/PCI-Express cards as well as PCMCIA/Express Cards on laptops.</phrase> <phrase arch="i386">Many older ISA cards are supported as well.</phrase>
nl: Zowat elke netwerkkaart (NIC) die door de kernel &arch-kernel; ondersteund wordt, zou ook moeten ondersteund worden door het installatiesysteem. Stuurprogramma's zouden normaal automatisch geladen moeten worden. <phrase arch="x86">Daaronder vallen de meeste PCI/PCI-Express-kaarten en de PCMCIA/Express-kaarten van laptops.</phrase> <phrase arch="i386">Ook veel oudere ISA-kaarten worden ondersteund.</phrase>

note: Tag: para
en: The list of supported network devices is:
nl: Dit is de lijst van ondersteunde netwerkapparaten:

note: Tag: para
en: Channel to Channel (CTC) and ESCON connection (real or emulated)
nl: De verbindingen Channel to Channel (CTC) en ESCON (reëel of geëmuleerd)

note: Tag: para
en: OSA-2 Token Ring/Ethernet and OSA-Express Fast Ethernet (non-QDIO)
nl: OSA-2 Token Ring/Ethernet en OSA-Express Fast Ethernet (non-QDIO)

note: Tag: para
en: OSA-Express in QDIO mode, HiperSockets and Guest-LANs
nl: OSA-Express in QDIO modus, HiperSockets en Guest-LAN's

note: Tag: para
en: On &arch-title;, most built-in Ethernet devices are supported and modules for additional PCI and USB devices are provided.
nl: Op &arch-title; worden de meeste ingebouwde ethernetapparaten ondersteund en worden modules voorzien voor bijkomende PC- en USB-apparaten.

note: Tag: para
en: ISDN is supported, but not during the installation.
nl: ISDN wordt ondersteund, maar niet tijdens de installatie.

note: Tag: title
en: Wireless Network Cards
nl: Draadloze netwerkkaarten

note: Tag: para
en: Wireless networking is in general supported as well and a growing number of wireless adapters are supported by the official &arch-kernel; kernel, although many of them do require firmware to be loaded.
nl: Ook draadloze netwerken worden over het algemeen ondersteund en een toenemend aantal draadloze adapters worden ondersteund door de officiële kernel &arch-kernel;, hoewel voor vele ervan firmware geladen moet worden.

note: Tag: para
en: If firmware is needed, the installer will prompt you to load firmware. See <xref linkend="loading-firmware"/> for detailed information on how to load firmware during the installation.
nl: Indien er firmware nodig is, zal het installatieprogramma u vragen om die te laden. Zie <xref linkend="loading-firmware"/> voor gedetailleerde informatie over hoe u tijdens de installatie firmware kunt laden.

note: Tag: para
en: Wireless NICs that are not supported by the official &arch-kernel; kernel can generally be made to work under &debian-gnu;, but are not supported during the installation.
nl: Draadloze NIC's die door de officiële kernel &arch-kernel; niet ondersteund worden, kunt u over het algemeen wel onder &debian-gnu; laten functioneren, maar worden tijdens de installatie niet ondersteund.

note: Tag: para
en: If there is a problem with wireless and there is no other NIC you can use during the installation, it is still possible to install &debian-gnu; using a full CD-ROM or DVD image. Select the option to not configure a network and install using only the packages available from the CD/DVD. You can then install the driver and firmware you need after the installation is completed (after the reboot) and configure your network manually.
nl: Indien er een probleem is met het draadloos netwerkapparaat en er geen andere NIC beschikbaar is tijdens de installatie, kunt u &debian-gnu; nog steeds installeren met een image van een volledige installatie-CD of -DVD. Selecteer dan de optie om geen netwerk te configureren en installeer enkel de pakketten die op de CD/DVD beschikbaar zijn. Als de installatie voltooid is, kunt u dan (na het heropstarten van de computer) het stuurprogramma en de firmware installeren die u nodig heeft en uw netwerk handmatig configureren.

note: Tag: para
en: In some cases the driver you need may not be available as a &debian; package. You will then have to look if there is source code available in the internet and compile the driver yourself. How to do this is outside the scope of this manual. <phrase arch="x86">If no Linux driver is available, your last resort is to use the <classname>ndiswrapper</classname> package, which allows you to use a Windows driver.</phrase>
nl: In sommige gevallen kan het stuurprogramma dat u nodig heeft niet als &debian;-pallet beschikbaar zijn. U zult dan moeten nagaan of er op internet broncode beschikbaar is en er zelf het stuurprogramma mee compileren. Hoe u dit moet doen valt buiten het bestek van deze handleiding. <phrase arch="x86">Indien er geen Linuxstuurprogramma beschikbaar is, is uw laatste toevlucht het pakket <classname>ndiswrapper</classname>, dat u toelaat om een Windowsstuurprogramma te gebruiken.</phrase>

note: Tag: title
en: Braille Displays
nl: Brailleleesregels

note: Tag: para
en: Support for braille displays is determined by the underlying support found in <classname>brltty</classname>. Most displays work under <classname>brltty</classname>, connected via either a serial port, USB or bluetooth. Details on supported braille devices can be found on the <ulink url="&url-brltty;"><classname>brltty</classname> website</ulink>. &debian-gnu; &release; ships with <classname>brltty</classname> version &brlttyver;.
nl: De ondersteuning voor brailleleesregels wordt bepaald door de onderliggende ondersteuning die men in <classname>brltty</classname> aantreft. De meeste leesregels werken onder <classname>brltty</classname> en kunnen ofwel via een seriële poort, via USB of via bluetooth verbonden zijn. Meer informatie over ondersteunde braille-apparaten vindt u op de <ulink url="&url-brltty;"><classname>brltty</classname>-website</ulink>. &debian-gnu; &release; bevat <classname>brltty</classname> versie &brlttyver;.

note: Tag: title
en: Hardware Speech Synthesis
nl: Spraaksynthesehardware

note: Tag: para
en: Support for hardware speech synthesis devices is determined by the underlying support found in <classname>speakup</classname>. <classname>speakup</classname> only supports integrated boards and external devices connected to a serial port (no USB, serial-to-USB or PCI adapters are supported). Details on supported hardware speech synthesis devices can be found on the <ulink url="&url-speakup;"><classname>speakup</classname> website</ulink>. &debian-gnu; &release; ships with <classname>speakup</classname> version &speakupver;.
nl: De ondersteuning voor spraaksynthese-hardwareapparaten wordt bepaald door de onderliggende ondersteuning die men aantreft in <classname>speakup</classname>. <classname>speakup</classname> ondersteunt enkel geïntegreerde borden en externe apparaten die aangekoppeld zijn aan een seriële poort (er worden geen adapters ondersteund van het type USB, serieel-naar-USB of PCI). Meer informatie over ondersteunde spraaksynthese-hardwareapparaten vindt u op de <ulink url="&url-speakup;"><classname>speakup</classname>-website</ulink>. &debian-gnu; &release; bevat <classname>speakup</classname> versie &speakupver;.

note: Tag: title
en: Peripherals and Other Hardware
nl: Randapparatuur en andere hardware

note: Tag: para
en: &arch-kernel; supports a large variety of hardware devices such as mice, printers, scanners, PCMCIA/CardBus/ExpressCard and USB devices. However, most of these devices are not required while installing the system.
nl: &arch-kernel; ondersteunt een grote variëteit van hardware-apparaten, zoals muizen, printers, scanners, PCMCIA/CardBus/ExpressCard- en USB-apparaten. Maar de meeste van deze apparaten heeft u tijdens de installatie van het systeem niet nodig.

note: Tag: para
en: USB hardware generally works fine. On some very old PC systems some USB keyboards may require additional configuration (see <xref linkend="hardware-issues"/>). On modern PCs, USB keyboards and mice work without requiring any specific configuration.
nl: USB-hardware werkt over het algemeen goed. Op sommige heel oude PC-systemen kunnen sommige USB-toetsenborden bijkomende configuratie vragen (zie <xref linkend="hardware-issues"/>). Op moderne PC's werken USB-toetsenborden en -muizen zonder dat ze specifieke configuratie vereisen.

note: Tag: para
en: Package installations from XPRAM and tape are not supported by this system. All packages that you want to install need to be available on a DASD or over the network using NFS, HTTP or FTP.
nl: Het installeren van pakketten vanaf XPRAM of tape wordt door dit systeem niet ondersteund. Alle pakketten die u wenst te installeren moeten beschikbaar zijn op een DASD of moeten over het netwerk geïnstalleerd worden via NFS, HTTP of FTP.

note: Tag: title
en: Devices Requiring Firmware
nl: Apparaten waarvoor firmware vereist is

note: Tag: para
en: Besides the availability of a device driver, some hardware also requires so-called <firstterm>firmware</firstterm> or <firstterm>microcode</firstterm> to be loaded into the device before it can become operational. This is most common for network interface cards (especially wireless NICs), but for example some USB devices and even some hard disk controllers also require firmware.
nl: Los van de beschikbaarheid van een apparaatstuurprogramma vereist sommige hardware ook dat er zogenaamde <firstterm>firmware</firstterm> of <firstterm>microcode</firstterm> naar het apparaat geladen wordt vooraleer het operationeel kan worden. Dit komt meest voor bij netwerkkaarten of NIC's (in het bijzonder draadloze NIC's), maar bijvoorbeeld sommige USB-apparaten en zelfs sommige hardeschrijfcontrollers hebben ook firmware nodig.

note: Tag: para
en: With many graphics cards, basic functionality is available without additional firmware, but the use of advanced features requires an appropriate firmware file to be installed in the system.
nl: Bij veel grafische kaarten is basisfunctionaliteit beschikbaar zonder extra firmware, maar voor het gebruik van geavanceerde functies moet een geschikt firmwarebestand op het systeem worden geïnstalleerd.

note: Tag: para
en: On many older devices which require firmware to work, the firmware file was permanently placed in an EEPROM/Flash chip on the device itself by the manufacturer. Nowadays most new devices do not have the firmware embedded this way anymore, so the firmware file must be uploaded into the device by the host operating system every time the system boots.
nl: Op veel oudere apparaten die firmware nodig hebben om te werken, werd het bestand met de firmware door de fabrikant permanent op een EEPROM/Flash-chip op het apparaat zelf geplaatst. Tegenwoordig wordt bij nieuwe apparaten de firmware niet langer op die manier ingebed, maar moet het bestand met de firmware door het besturingssysteem van de computer in het apparaat geladen worden telkens het systeem opstart.

note: Tag: para
en: In most cases firmware is non-free according to the criteria used by the &debian-gnu; project and thus cannot be included in the main distribution. If the device driver itself is included in the distribution and if &debian-gnu; legally can distribute the firmware, it will often be available as a separate package from the non-free-firmware section of the archive (prior to &debian-gnu; 12.0: from the non-free section).
nl: In de meeste gevallen is firmware niet-vrij volgens de criteria die door het &debian-gnu;-project gehanteerd worden en kan daarom niet opgenomen worden in de hoofddistributie of in het installatiesysteem. Indien het apparaatstuurprogramma zelf in de distributie opgenomen is en indien &debian-gnu; de firmware wettelijk gezien mag verdelen, zal die vaak beschikbaar zijn als een afzonderlijk pakket in de sectie non-free-firmware van het archief (eerder dan &debian-gnu; 12.0, in de sectie non-free).

note: Tag: para
en: However, this does not mean that such hardware cannot be used during installation. Starting with &debian-gnu; 12.0, following the <ulink url="https://www.debian.org/vote/2022/vote_003">2022 General Resolution about non-free firmware</ulink>, official installation images can include non-free firmware packages. By default, &d-i; will detect required firmware (based on kernel logs and modalias information), and install the relevant packages if they are found on an installation medium (e.g. on the netinst). The package manager gets automatically configured with the matching components so that those packages get security updates. This usually means that the non-free-firmware component gets enabled, in addition to main.
nl: Dit betekent echter niet dat dergelijke hardware niet kan worden gebruikt tijdens de installatie. Vanaf &debian-gnu; 12.0 kunnen volgens de <ulink url="https://www.debian.org/vote/2022/vote_003">Algemene Resolutie van 2022 over niet-vrije firmware</ulink> officiële installatie-images niet-vrije firmwarepakketten bevatten. Standaard zal &d-i; de vereiste firmware detecteren (op basis van kernellogs en modalias-informatie) en de relevante pakketten installeren als ze op een installatiemedium (bijvoorbeeld op netinst) gevonden worden. Het programma voor pakketbeheer wordt automatisch geconfigureerd met de bijpassende componenten, zodat die pakketten beveiligingsupdates krijgen. Dit betekent meestal dat de component non-free-firmware wordt ingeschakeld, naast main.

note: Tag: para
en: Users who wish to disable firmware lookup entirely can do so by setting the <userinput>firmware=never</userinput> boot parameter. It's an alias for the longer <userinput>hw-detect/firmware-lookup=never</userinput> form.
nl: Gebruikers die het zoeken naar firmware volledig willen uitschakelen, kunnen dat doen door de opstartparameter <userinput>firmware=never</userinput> in te stellen. Het is een alias voor de langere vorm <userinput>hw-detect/firmware-lookup=never</userinput>.

note: Tag: para
en: Unless firmware lookup is disabled entirely, &d-i; still supports loading firmware files or packages containing firmware from a removable medium, such as a USB stick. See <xref linkend="loading-firmware"/> for detailed information on how to load firmware files or packages during the installation. Note that &d-i; is less likely to prompt for firmware files now that non-free firmware packages can be included on installation images.
nl: Tenzij het zoeken naar firmware volledig is uitgeschakeld, ondersteunt &d-i; nog steeds het laden van firmwarebestanden of pakketten met firmware vanaf een verwijderbaar medium, zoals een USB-stick. Zie <xref linkend="loading-firmware"/> voor gedetailleerde informatie over het laden van firmwarebestanden of -pakketten tijdens de installatie. Merk op dat &d-i; minder vaak om firmwarebestanden zal vragen nu niet-vrije firmwarepakketten kunnen worden opgenomen in installatie-images.

note: Tag: para
en: If the &d-i; prompts for a firmware file and you do not have this firmware file available or do not want to install a non-free firmware file on your system, you can try to proceed without loading the firmware. There are several cases where a driver prompts for additional firmware because it may be needed under certain circumstances, but the device does work without it on most systems (this e.g. happens with certain network cards using the tg3 driver).
nl: Indien &d-i; vraagt naar een firmwarebestand en u dat bestand niet bij de hand heeft of geen niet-vrije firmware wilt installeren op uw systeem, kunt u proberen om voort te gaan zonder de firmware te laden. Er zijn verschillende gevallen waarin een stuurprogramma vraagt naar bijkomende firmware omdat die onder bepaalde omstandigheden nodig is, maar waarbij het apparaat ook daarzonder op de meeste systemen werkt (dit gebeurt bijvoorbeeld bij sommige netwerkkaarten die het tg3-stuurprogramma gebruiken).

note: Tag: title
en: Purchasing Hardware Specifically for GNU/&arch-kernel;
nl: Hardware aankopen, specifiek voor GNU/&arch-kernel;

note: Tag: para
en: There are several vendors, who ship systems with &debian; or other distributions of GNU/Linux <ulink url="&url-pre-installed;">pre-installed</ulink>. You might pay more for the privilege, but it does buy a level of peace of mind, since you can be sure that the hardware is well-supported by GNU/Linux.
nl: Verschillende leveranciers verkopen systemen met &debian; of een andere GNU/Linux-distributie reeds <ulink url="&url-pre-installed;">voorgeïnstalleerd</ulink>. Misschien betaalt u iets meer voor dit voorrecht, maar daarvoor krijgt u een grotere gemoedsrust in de plaats, vermits u er zeker van kunt zijn dat de hardware goed ondersteund wordt door GNU/Linux.

note: Tag: para
en: If you do have to buy a machine with Windows bundled, carefully read the software license that comes with Windows; you may be able to reject the license and obtain a rebate from your vendor. Searching the Internet for <quote>windows refund</quote> may get you some useful information to help with that.
nl: Indien u een machine moet kopen met Windows voorgeïnstalleerd, leest u best aandachtig de licentie van Windows. Misschien kunt u de licentieovereenkomst weigeren en een korting bekomen bij uw leverancier. Op het internet een opzoeking doen met het trefwoord <quote>windows refund</quote> (terugbetaling windows) kan eventueel nuttige informatie opleveren om u daarbij te helpen.

note: Tag: para
en: Whether or not you are purchasing a system with &arch-kernel; bundled, or even a used system, it is still important to check that your hardware is supported by the &arch-kernel; kernel. Check if your hardware is listed in the references found above. Let your salesperson (if any) know that you're shopping for a &arch-kernel; system. Support &arch-kernel;-friendly hardware vendors.
nl: Koopt u al dan niet een systeem met een voorgeïnstalleerde &arch-kernel; of misschien zelfs een reeds gebruikt systeem, steeds is het belangrijk om na te gaan of uw hardware ondersteund wordt door de kernel &arch-kernel;. Ga na of er in de hiervoor vermelde referenties melding gemaakt wordt van uw hardware. Laat de (eventuele) verkoper weten dat u op zoek bent naar een systeem voor &arch-kernel;. Ondersteun &arch-kernel;-genegen hardwareverkopers.

note: Tag: title
en: Avoid Proprietary or Closed Hardware
nl: Vermijd aan eigendomsrechten gebonden of gesloten hardware

note: Tag: para
en: Some hardware manufacturers simply won't tell us how to write drivers for their hardware. Others won't allow us access to the documentation without a non-disclosure agreement that would prevent us from releasing the driver's source code, which is one of the central elements of free software. Since we haven't been granted access to usable documentation on these devices, they simply won't work under &arch-kernel;.
nl: Sommige hardwarefabrikanten weigeren eenvoudig de nodige informatie te geven om een stuurprogramma voor hun hardware te kunnen schrijven. Anderen weigeren de toegang tot die informatie zonder het aangaan van een overeenkomst tot het niet-ontsluiten van die informatie, hetgeen ons verhindt om de broncode van het stuurprogramma vrij te geven. En dat laatste is één van de kernelementen van vrije software. Aangezien we voor dit soort apparaten geen toegang krijgen tot bruikbare documentatie, zullen die simpelweg ook niet werken met &arch-kernel;.

note: Tag: para
en: In many cases there are standards (or at least some de-facto standards) describing how an operating system and its device drivers communicate with a certain class of devices. All devices which comply to such a (de-facto-)standard can be used with a single generic device driver and no device-specific drivers are required. With some kinds of hardware (e.g. USB <quote>Human Interface Devices</quote>, i.e. keyboards, mice, etc., and USB mass storage devices like USB flash disks and memory card readers) this works very well and practically every device sold in the market is standards-compliant.
nl: In veel gevallen bestaan er standaarden (of minstens sommige de facto standaarden) die beschrijven hoe een besturingssysteem en zijn apparaatstuurprogramma's communiceren met een bepaalde klasse van apparaten. Alle apparaten die deze (de facto) standaard volgen, kunnen dan gebruikt worden met een eenvoudig algemeen apparaatstuurprogramma, zonder dat er een apparaatspecifiek stuurprogramma nodig is. Voor sommige groepen hardware (bijvoorbeeld USB-<quote>interfaceapparaten</quote>, zoals toetsenborden muizen, enz., en USB-apparaten voor massaopslag, zoals USB-sticks en geheugenkaartlezers) functioneert dat heel goed en zo goed als elk apparaat dat op de markt te verkrijgen is, beantwoordt aan die standaarden.

note: Tag: para
en: In other fields, among them e.g. printers, this is unfortunately not the case. While there are many printers which can be addressed via a small set of (de-facto-)standard control languages and therefore can be made to work without problems in any operating system, there are quite a few models which only understand proprietary control commands for which no usable documentation is available and therefore either cannot be used at all on free operating systems or can only be used with a vendor-supplied closed-source driver.
nl: Op andere gebieden, waaronder bijvoorbeeld printers, is dit spijtig genoeg niet het geval. Hoewel er veel printers zijn die benaderd kunnen worden via een beperkt aantal (de facto) standaard printerstuurtalen en om die reden probleemloos onder om het even welk besturingssysteem kunnen werken, zijn er heel wat modellen die enkel aan eigendomsrechten gebonden stuurcommando's begrijpen, waarover geen bruikbare informatie beschikbaar is en om die reden ofwel helemaal niet gebruikt kunnen worden met een vrij besturingssysteem of enkel met behulp van een door de fabrikant geleverd stuurprogramma met niet vrijgegeven broncode.

note: Tag: para
en: Even if there is a vendor-provided closed-source driver for such hardware when purchasing the device, the practical lifespan of the device is limited by driver availability. Nowadays product cycles have become short and it is not uncommon that a short time after a consumer device has ceased production, no driver updates get made available any more by the manufacturer. If the old closed-source driver does not work anymore after a system update, an otherwise perfectly working device becomes unusable due to lacking driver support and there is nothing that can be done in this case. You should therefore avoid buying closed hardware in the first place, regardless of the operating system you want to use it with.
nl: Hoewel er dan voor dergelijke hardware een door de fabrikant aangeleverd stuurprogramma met gesloten broncode bestaat, is de praktische levensduur van het apparaat beperkt tot de periode waarin een dergelijk stuurprogramma beschikbaar blijft. Tegenwoordig is de levenscyclus van een product vaak kort en is het niet ongebruikelijk dat kort nadat de productie van een consumentenproduct stopgezet wordt, door de fabrikant ook geen updates van het stuurprogramma meer geleverd worden. Indien het oude stuurprogramma met gesloten broncode na een systeemupdate niet langer blijkt te werken, wordt een nog perfect werkend apparaat plots onbruikbaar wegens een gebrek aan ondersteuning voor het stuurprogramma en in een dergelijk geval valt daar niets aan te verhelpen. Om die reden zou u in de eerste plaats moeten trachten te vermijden om gesloten hardware aan te schaffen, ongeacht met welk besturingssysteem u die wenst te gebruiken.

note: Tag: para
en: You can help improve this situation by encouraging manufacturers of closed hardware to release the documentation and other resources necessary for us to provide free drivers for their hardware.
nl: U kunt helpen om deze situatie te verbeteren door fabrikanten van gesloten hardware aan te sporen om de documentatie erover en andere noodzakelijke bronnen vrij te geven, zodat wij vrije stuurprogramma's kunnen voorzien voor hun hardware.

note: Tag: title
en: Installation Media
nl: Installatiemedia

note: Tag: para
en: This section will help you determine which different media types you can use to install &debian;. There is a whole chapter devoted to media, <xref linkend="install-methods"/>, which lists the advantages and disadvantages of each media type. You may want to refer back to this page once you reach that section.
nl: Dit onderdeel kan u helpen bij het bepalen welke verschillende types media u kunt gebruiken om &debian; te installeren. Er wordt een heel hoofdstuk gewijd aan media, <xref linkend="install-methods"/>, en daarin worden de voor- en nadelen van elk mediatype besproken. Misschien wilt u naar deze pagina teruggrijpen eens u toegekomen bent aan dat hoofdstuk.

note: Tag: title
en: CD-ROM/DVD-ROM/BD-ROM
nl: CD/DVD/BD

note: Tag: para
en: Installation from optical disc is supported for most architectures.
nl: Voor de meeste architecturen bestaat er ondersteuning voor een installatie vanaf een optische schijf.

note: Tag: para
en: On PCs SATA, IDE/ATAPI, USB and SCSI optical drives are supported, as are FireWire devices that are supported by the ohci1394 and sbp2 drivers.
nl: Op PC's worden SATA, IDE/ATAPI, USB en SCSI optische stations ondersteund, evenals FireWire-apparaten die via de stuurprogramma's ohci1394 en sbp2 ondersteund worden.

note: Tag: title
en: USB Memory Stick
nl: USB-geheugenstick

note: Tag: para
en: USB flash disks a.k.a. USB memory sticks have become a commonly used and cheap storage device. Most modern computer systems also allow booting the &d-i; from such a stick. Many modern computer systems, in particular netbooks and thin laptops, do not have an optical drive anymore at all and booting from USB media is the standard way of installing a new operating system on them.
nl: USB-sticks, ook wel USB-geheugensticks genoemd, zijn een veelgebruikt en goedkoop opslagmedium geworden. Op de meeste moderne computersystemen is het ook mogelijk om &d-i; vanaf een USB-stick op te starten. Veel moderne computersystemen en in het bijzonder netbooks en dunne laptops hebben niet langer een optisch station en voor dat soort systemen is het opstarten vanaf een USB-medium de standaardprocedure geworden om een nieuw besturingssysteem erop te installeren.

note: Tag: title
en: Network
nl: Netwerk

note: Tag: para
en: The network can be used during the installation to retrieve files needed for the installation. Whether the network is used or not depends on the installation method you choose and your answers to certain questions that will be asked during the installation. The installation system supports most types of network connections (including PPPoE, but not ISDN or PPP), via either HTTP or FTP. After the installation is completed, you can also configure your system to use ISDN and PPP.
nl: Tijdens de installatie kan het netwerk gebruikt worden om bestanden op te halen die nodig zijn voor de installatie. Of het netwerk gebruikt wordt of niet, hangt af van de gekozen installatiemethode en van uw antwoord op sommige vragen die tijdens de installatie gesteld worden. Het installatiesysteem ondersteunt de meeste types netwerkverbindingen (waaronder PPPoE, maar geen ISDN of PPP) via ofwel HTTP of FTP. Na het beëindigen van de installatie kunt u uw systeem ook configureren om gebruik te maken van ISDN of PPP.

note: Tag: para
en: You can also <emphasis>boot</emphasis> the installation system over the network without needing any local media like CDs/DVDs or USB sticks. If you already have a netboot-infrastructure available (i.e. you are already running DHCP and TFTP services in your network), this allows an easy and fast deployment of a large number of machines. Setting up the necessary infrastructure requires a certain level of technical experience, so this is not recommended for novice users. <phrase arch="mipsel;mips64el">This is the preferred installation technique for &arch-title;.</phrase>
nl: U kunt het installatiesysteem ook over het netwerk <emphasis>opstarten</emphasis>, zonder dat u een lokaal medium zoals een CD/DVD of een USB-stick nodig heeft. Indien er reeds een infrastructuur aanwezig is om computers over het netwerk op te starten (dit wil zeggen dat er in uw netwerk reeds DHCP- en TFTP-diensten actief zijn), kunt u die gebruiken om snel en gemakkelijk een groot aantal machines klaar te maken. Om de nodige infrastructuur op te zetten is een zekere graad van technische praktijkervaring vereist en daarom wordt dit niet aanbevolen voor beginnende gebruikers. <phrase arch="mipsel;mips64el">Dit is de te verkiezen installatietechniek voor &arch-title;.</phrase>

note: Tag: para
en: Diskless installation, using network booting from a local area network and NFS-mounting of all local filesystems, is another option.
nl: Een schijfloze installatie, waarbij men over een lokaal netwerk opstart en alle lokale bestandssystemen via NFS aankoppelt, is een andere mogelijkheid.

note: Tag: title
en: Hard Disk
nl: Harde schijf

note: Tag: para
en: Booting the installation system directly from a hard disk is another option for many architectures. This will require some other operating system to load the installer onto the hard disk. This method is only recommended for special cases when no other installation method is available.
nl: Bij veel architecturen is het ook mogelijk om het installatiesysteem rechtstreeks van een harde schijf op te starten. Daarvoor is het nodig dat een ander besturingssysteem het installatieprogramma op de harde schijf plaatst. Deze methode valt enkel aan te bevelen als geen enkele andere methode beschikbaar is.

note: Tag: title
en: Un*x or GNU system
nl: Un*x- of GNU-systeem

note: Tag: para
en: If you are running another Unix-like system, you could use it to install &debian-gnu; without using the &d-i; described in the rest of this manual. This kind of install may be useful for users with otherwise unsupported hardware or on hosts which can't afford downtime. If you are interested in this technique, skip to the <xref linkend="linux-upgrade"/>. This installation method is only recommended for advanced users when no other installation method is available.
nl: Indien u een ander Unix-achtig systeem gebruikt, zou u het kunnen gebruiken om &debian-gnu; te installeren zonder &d-i; te gebruiken zoals in het vervolg van deze handleiding beschreven wordt. Een dergelijke installatiemethode kan nuttig zijn voor gebruikers van anderszins niet-ondersteunde hardware of van computers die niet uitgeschakeld mogen worden. Indien u interesse heeft in deze techniek, ga dan verder naar <xref linkend="linux-upgrade"/>. Deze installatiemethode wordt enkel aanbevolen voor gevorderde gebruikers in het geval er geen andere installatiemethode beschikbaar is.

note: Tag: title
en: Supported Storage Systems
nl: Ondersteunde opslagsystemen

note: Tag: para
en: The &debian; installer contains a kernel which is built to maximize the number of systems it runs on.
nl: Het installatieprogramma van &debian; bevat een kernel die gecompileerd is om op een maximaal aantal systemen te kunnen werken.

note: Tag: para
en: Generally, the &debian; installation system includes support for IDE (also known as PATA) drives, SATA and SCSI controllers and drives, USB, and FireWire. The supported file systems include FAT, Win-32 FAT extensions (VFAT) and NTFS.
nl: Algemeen biedt het installatiesysteem van &debian; ondersteuning voor IDE-(ook bekend als PATA)schijven, SATA- en SCSI-controllers en -schijven, USB en FireWire. Tot de ondersteunde bestandssystemen behoren FAT, Win-32 FAT-uitbreidingen (VFAT) en NTFS.

note: Tag: para
en: IDE systems are also supported.
nl: Ook IDE-systemen worden ondersteund.

note: Tag: para
en: Any storage system supported by the Linux kernel is also supported by the boot system.
nl: Elk opslagsysteem dat door de Linuxkernel ondersteund wordt, wordt ook ondersteund door het opstartsysteem.

note: Tag: para
en: Any storage system supported by the Linux kernel is also supported by the boot system. This means that FBA and ECKD DASDs are supported with the old Linux disk layout (ldl) and the new common S/390 disk layout (cdl).
nl: Elk opslagsysteem dat door de Linuxkernel ondersteund wordt, wordt ook ondersteund door het opstartsysteem. Dit houdt in dat FBA en ECKD DASD's ondersteund worden met de oude schijfindeling van Linux (old Linux disk layout - ldl) en de nieuwe algemene S/390 schijfindeling (common S/390 disk layout - cdl).

note: Tag: title
en: Memory and Disk Space Requirements
nl: Vereisten inzake geheugen en schijfruimte

note: Tag: para
en: You must have at least &minimum-memory; of memory and &minimum-fs-size; of hard disk space to perform a normal installation. Note that these are fairly minimal numbers. For more realistic figures, see <xref linkend="minimum-hardware-reqts"/>.
nl: U heeft minstens &minimum-memory; geheugen nodig en minimum-fs-size; schijfruimte om een normale installatie te kunnen uitvoeren. Merk op dat dit behoorlijk minimale hoeveelheden zijn. Raadpleeg voor meer realistische cijfers <xref linkend="minimum-hardware-reqts"/>.

note: Tag: para
en: The installer normally automatically enables memory-saving tricks to be able to run on such low-memory system, but on architectures that are less tested it may miss doing so. It can however be enabled manually by appending the <userinput>lowmem=1</userinput> or even <userinput>lowmem=2</userinput> boot parameter (see also <xref linkend="lowmem"/> and <xref linkend="installer-args"/>).
nl: Het installatieprogramma schakelt normaal gesproken automatisch geheugenbesparende kunstgrepen in om op zo'n systeem met weinig geheugen te kunnen draaien, maar op architecturen die minder getest zijn kan het zijn dat het dit over het hoofd ziet. Dit kan echter handmatig geactiveerd worden door de opstartparameter <userinput>lowmem=1</userinput> of zelfs <userinput>lowmem=2</userinput> toe te voegen (zie ook <xref linkend="lowmem"/> en <xref linkend="installer-args"/>).

note: Tag: para
en: On &architecture; the lowmem levels have not been tested, so automatic detection is probably outdated and you thus probably <emphasis>need</emphasis> to pass the boot parameter if your system has little memory.
nl: Op &architecture; werden de niveaus in verband met weinig geheugen niet getest en is de automatische detectie waarschijnlijk verouderd, waardoor u de boot parameter dus waarschijnlijk zult <emphasis>moeten</emphasis> doorgeven als uw systeem weinig geheugen heeft.

note: Tag: para
en: Installation on systems with less memory<footnote condition="gtk"> <para> Installation images that support the graphical installer require more memory than images that support only the text-based installer and should not be used on systems with less than &minimum-memory; of memory. If there is a choice between booting the text-based and the graphical installer, the former should be selected on such systems. </para> </footnote> or disk space available may be possible but is only advised for experienced users.
nl: De installatie op systemen met minder geheugen<footnote condition="gtk"> <para> Installatie-images die het grafische installatieprogramma ondersteunen hebben meer geheugen nodig dan images die enkel het op tekst gebaseerde installatieprogramma ondersteunen en moeten niet gebruikt worden op systemen met minder geheugen dan &minimum-memory;. Indien u de keuze heeft tussen het opstarten van het op tekst gebaseerde of het grafische installatieprogramma, zou u op dergelijke systemen het eerste moeten kiezen. </para> </footnote> of minder schijfruimte kan mogelijk zijn, maar wordt enkel aangeraden aan ervaren gebruikers.
