d-i-manual/using-d-i - en to nl translation catalogue (372 entries)

note: Tag: title
en: Using the &debian; Installer
nl: Het &debian; installatiesysteem gebruiken

note: Tag: title
en: How the Installer Works
nl: Hoe het installatiesysteem werkt

note: Tag: para
en: For this architecture the &d-i; supports two different user interfaces: a graphical one and a text-based one. The graphical interface is used by default unless you select an <quote>Install</quote> option in the boot menu. For more information about booting the graphical installer, please refer to <xref linkend="graphical"/>.
nl: Voor deze architectuur ondersteunt &d-i; twee verschillende gebruikersinterfaces: een grafische en een tekstgeoriënteerde. Tenzij u in het initiële opstartmenu kiest voor een menuoptie met <quote>Install</quote>, zal de grafische interface standaard worden gebruikt. Zie <xref linkend="graphical"/> voor nadere informatie over het opstarten van de grafische versie van het installatiesysteem.

note: Tag: para
en: For this architecture the &d-i; supports two different user interfaces: a text-based one and a graphical one. The text-based interface is used by default unless you select an <quote>Graphical install</quote> option in the boot menu. For more information about booting the graphical installer, please refer to <xref linkend="graphical"/>.
nl: Voor deze architectuur ondersteunt &d-i; twee verschillende gebruikersinterfaces: een tekstgeoriënteerde en een grafische. Tenzij u in het opstartmenu de optie <quote>Grafische installatie</quote> (Graphical install) kiest, zal de tekstgeoriënteerde interface standaard worden gebruikt. Zie <xref linkend="graphical"/> voor meer informatie over het opstarten van de grafische versie van het installatiesysteem.

note: Tag: para
en: For this architecture the installer uses a text-based user interface. A graphical user interface is currently not available.
nl: Voor deze architectuur gebruikt het installatiesysteem een tekstgeoriënteerde gebruikersinterface. Een grafische gebruikersinterface is momenteel niet beschikbaar.

note: Tag: para
en: The &debian; Installer consists of a number of special-purpose components to perform each installation task. Each component performs its task, asking the user questions as necessary to do its job. The questions themselves are given priorities, and the priority of questions to be asked is set when the installer is started.
nl: Het &debian; installatiesysteem bestaat uit een aantal componenten die elk ontwikkeld zijn om een specifieke taak uit te voeren tijdens de installatie. Elke component voert zijn taak uit, waarbij aan de gebruiker vragen gesteld kunnen worden als dat voor die taak nodig is. Aan de vragen zelf is een prioriteit toegekend, en bij het opstarten van het installatiesysteem wordt ingesteld welke prioriteit vragen moeten hebben om gesteld te worden.

note: Tag: para
en: When a default installation is performed, only essential (high priority) questions will be asked. This results in a highly automated installation process with little user interaction. Components are automatically run in sequence; which components are run depends mainly on the installation method you use and on your hardware. The installer will use default values for questions that are not asked.
nl: Als een standaardinstallatie wordt uitgevoerd, zullen alleen essentiële vragen (met een hoge prioriteit - high priority) worden gesteld. Het resultaat is een in hoge mate geautomatiseerd installatieproces met weinig interactie met de gebruiker. Componenten worden vanzelf in de juiste volgorde uitgevoerd; welke componenten worden uitgevoerd, wordt hoofdzakelijk bepaald door de gekozen installatiemethode en door uw apparatuur. Het installatiesysteem zal standaardantwoorden gebruiken voor vragen die niet worden gesteld.

note: Tag: para
en: If there is a problem, the user will see an error screen, and the installer menu may be shown in order to select some alternative action. If there are no problems, the user will never see the installer menu, but will simply answer questions for each component in turn. Serious error notifications are set to priority <quote>critical</quote> so the user will always be notified.
nl: Als er een probleem optreedt, wordt een scherm met een foutmelding getoond en zal mogelijk het menu van het installatiesysteem worden getoond zodat de gebruiker een alternatieve actie kan selecteren. Als er geen problemen zijn, zal de gebruiker het menu van het installatiesysteem nooit zien, maar eenvoudig de vragen voor iedere opeenvolgende component kunnen beantwoorden. Meldingen van ernstige fouten hebben een prioriteit <quote>critical</quote> (kritiek), zodat de gebruiker altijd geïnformeerd zal worden.

note: Tag: para
en: Some of the defaults that the installer uses can be influenced by passing boot arguments when &d-i; is started. If, for example, you wish to force static network configuration (IPv6 autoconfiguration and DHCP are used by default if available), you could add the boot parameter <userinput>netcfg/disable_autoconfig=true</userinput>. See <xref linkend="installer-args"/> for available options.
nl: Sommige van de standaardwaarden die het installatiesysteem gebruikt, kunnen beïnvloed worden door het meegeven van opstartparameters bij het starten van &d-i;. Als u bijvoorbeeld statische netwerkconfiguratie wilt forceren (standaard worden automatische IPv6-configuratie en DHCP gebruikt indien dit beschikbaar is), kunt u de opstartparameter <userinput>netcfg/disable_autoconfig=true</userinput> toevoegen. Zie <xref linkend="installer-args"/> voor een overzicht van beschikbare opties.

note: Tag: para
en: Power users may be more comfortable with a menu-driven interface, where each step is controlled by the user rather than the installer performing each step automatically in sequence. To use the installer in a manual, menu-driven way, add the boot argument <userinput>priority=medium</userinput>.
nl: Het is mogelijk dat gevorderde gebruikers zich meer thuis voelen met een menugestuurde interface, waarbij elke stap door de gebruiker zelf wordt bepaald in plaats van het installatiesysteem dat automatisch elke stap in volgorde uitvoert. Om het installatiesysteem op een handmatige, menugestuurde manier uit te voeren, moet de opstartparameter <userinput>priority=medium</userinput> worden toegevoegd.

note: Tag: para
en: If your hardware requires you to pass options to kernel modules as they are installed, you will need to start the installer in <quote>expert</quote> mode. This can be done by either using the <command>expert</command> command to start the installer or by adding the boot argument <userinput>priority=low</userinput>. Expert mode gives you full control over &d-i;.
nl: Als het voor uw apparatuur noodzakelijk is om parameters mee te geven bij de installatie van kernelmodules, dan zult u het installatiesysteem moeten starten in de <quote>expert</quote> modus. Dit is mogelijk door ofwel het commando <command>expert</command> te gebruiken om het installatiesysteem op te starten, ofwel door <userinput>priority=low</userinput> als opstartparameter toe te voegen. De expertmodus geeft u volledige controle over &d-i;.

note: Tag: para
en: In the text-based environment the use of a mouse is not supported. Here are the keys you can use to navigate within the various dialogs. The <keycap>Tab</keycap> or <keycap>right</keycap> arrow keys move <quote>forward</quote>, and the <keycombo> <keycap>Shift</keycap> <keycap>Tab</keycap> </keycombo> or <keycap>left</keycap> arrow keys move <quote>backward</quote> between displayed buttons and selections. The <keycap>up</keycap> and <keycap>down</keycap> arrow select different items within a scrollable list, and also scroll the list itself. In addition, in long lists, you can type a letter to cause the list to scroll directly to the section with items starting with the letter you typed and use <keycap>Pg-Up</keycap> and <keycap>Pg-Down</keycap> to scroll the list in sections. The <keycap>space bar</keycap> selects an item such as a checkbox. Use &enterkey; to activate choices.
nl: In de tekstgeoriënteerde omgeving wordt het gebruik van een muis niet ondersteund. De volgende toetsen kunnen worden gebruikt om te navigeren in de diverse dialoogvensters. Om tussen de getoonde knoppen of selecties <quote>vooruit</quote> te gaan, gebruikt u de toetsen <keycap>Tab</keycap> of pijl <keycap>rechts</keycap>. Om <quote>achteruit</quote> te gaan, gebruikt u de toetsen <keycombo> <keycap>Shift</keycap> <keycap>Tab</keycap> </keycombo> of pijl<keycap>links</keycap>. Met de pijlen <keycap>omhoog</keycap> en <keycap>omlaag</keycap> selecteert u de verschillende regels in een schuifbare lijst en verschuift u ook de lijst zelf. Daarnaast kunt u, bij lange lijsten, een letter intoetsen waardoor meteen het deel van de lijst zal worden getoond waarvan de regels met die letter beginnen. Ook kunt u met <keycap>Pg-Up</keycap> en <keycap>Pg-Down</keycap> de lijst per pagina verschuiven. Met de <keycap>spatiebalk</keycap> selecteert u een element zoals een keuzevak. Gebruik &enterkey; om keuzes te activeren.

note: Tag: para
en: Some dialogs may offer additional help information. If help is available this will be indicated on the bottom line of the screen by displaying that help information can be accessed by pressing the <keycap>F1</keycap> key.
nl: Bij sommige dialoogvensters krijgt u bijkomende informatie om u te helpen. Indien er hulp beschikbaar is, wordt dit aangegeven in de onderste regel van het scherm door te vermelden dat u hulp kunt krijgen door op de toets <keycap>F1</keycap> te drukken.

note: Tag: para
en: S/390 does not support virtual consoles. You may open a second and third ssh session to view the logs described below.
nl: S/390 ondersteunt geen virtuele consoles. U kunt echter een tweede en derde ssh-sessie openen om de hieronder beschreven logboeken te bekijken.

note: Tag: para
en: Error messages and logs are redirected to the fourth console. You can access this console by pressing <keycombo><keycap>Left Alt</keycap><keycap>F4</keycap></keycombo> (hold the left <keycap>Alt</keycap> key while pressing the <keycap>F4</keycap> function key); get back to the main installer process with <keycombo><keycap>Left Alt</keycap><keycap>F1</keycap></keycombo>.
nl: Foutmeldingen en logboekberichten worden omgeleid naar de vierde console. U kunt toegang krijgen tot deze console door op <keycombo><keycap>linker Alt</keycap><keycap>F4</keycap></keycombo> te drukken (houd de linker <keycap>Alt</keycap>-toets vast terwijl u de <keycap>F4</keycap>-functietoets indrukt); u keert terug naar het hoofdinstallatiescherm met <keycombo><keycap>linker Alt</keycap><keycap>F1</keycap></keycombo>.

note: Tag: para
en: These messages can also be found in <filename>/var/log/syslog</filename>. After installation, this log is copied to <filename>/var/log/installer/syslog</filename> on your new system. Other installation messages may be found in <filename>/var/log/</filename> during the installation, and <filename>/var/log/installer/</filename> after the computer has been booted into the installed system.
nl: Deze meldingen kunnen ook worden teruggevonden in <filename>/var/log/syslog</filename>. Na de installatie wordt dit logbestand gekopieerd naar <filename>/var/log/installer/syslog</filename> op uw nieuwe systeem. Andere installatiemeldingen kunnen tijdens de installatie worden gevonden in <filename>/var/log/</filename> en, nadat de computer opnieuw is opgestart met het nieuwe systeem, in <filename>/var/log/installer/</filename>.

note: Tag: title
en: Using the graphical installer
nl: Het grafische installatiesysteem gebruiken

note: Tag: para
en: The graphical installer basically works the same as the text-based installer and thus the rest of this manual can be used to guide you through the installation process.
nl: Het grafische installatiesysteem werkt eigenlijk op dezelfde manier als het tekstgeoriënteerde installatiesysteem, en dus kunt u de rest van deze handleiding gebruiken om u te laten begeleiden bij het installatieproces.

note: Tag: para
en: If you prefer using the keyboard over the mouse, there are two things you need to know. To expand a collapsed list (used for example for the selection of countries within continents), you can use the <keycap>+</keycap> and <keycap>-</keycap> keys. For questions where more than one item can be selected (e.g. task selection), you first need to tab to the &BTN-CONT; button after making your selections; hitting enter will toggle a selection, not activate &BTN-CONT;.
nl: Indien u liever het toetsenbord dan de muis gebruikt, dient u twee zaken te weten. Om een ingeklapte lijst (wordt bijvoorbeeld toegepast bij de selectie van een land binnen een continent) uit te klappen, kunt u de toetsen <keycap>+</keycap> en <keycap>-</keycap> gebruiken. Bij vragen waarbij meer dan een item geselecteerd kan worden (bijv. de selectie van taken), moet u nadat u klaar bent met kiezen eerst met de toets <keycap>Tab</keycap> naar de knop &BTN-CONT; gaan. Op de entertoets drukken werkt als een schakelaar (selecteert/deselecteert het actieve element), maar activeert niet &BTN-CONT;.

note: Tag: para
en: If a dialog offers additional help information, a <guibutton>Help</guibutton> button will be displayed. The help information can be accessed either by activating the button or by pressing the <keycap>F1</keycap> key.
nl: Indien er bij een dialoogvenster bijkomende hulp beschikbaar is, zult u een <guibutton>Help</guibutton>-knop zien. U krijgt de hulp te zien door ofwel de knop te activeren of op de <keycap>F1</keycap>-toets te drukken.

note: Tag: para
en: To switch to another console, you will also need to use the <keycap>Ctrl</keycap> key, just as with the X Window System. For example, to switch to VT2 (the first debug shell) you would use: <keycombo> <keycap>Ctrl</keycap> <keycap>Left Alt</keycap> <keycap>F2</keycap> </keycombo>. The graphical installer itself runs on VT5, so you can use <keycombo> <keycap>Left Alt</keycap> <keycap>F5</keycap> </keycombo> to switch back.
nl: Om naar een andere console over te schakelen, zult u ook de <keycap>Ctrl</keycap>-toets moeten gebruiken, zoals dat ook met het X Window System het geval is. Indien u bijvoorbeeld wilt overschakelen naar VT2 (de eerste shell om te debuggen), zult u de volgende toetsencombinatie gebruiken: <keycombo> <keycap>Ctrl</keycap> <keycap>linker Alt</keycap> <keycap>F2</keycap> </keycombo>. Het grafische installatiesysteem zelf bevindt zich op VT5, en dus kunt u de toetsencombinatie <keycombo> <keycap>linker Alt</keycap> <keycap>F5</keycap> </keycombo> gebruiken om er naar terug te keren.

note: Tag: title
en: Components Introduction
nl: Voorstelling van de componenten

note: Tag: para
en: Here is a list of installer components with a brief description of each component's purpose. Details you might need to know about using a particular component are in <xref linkend="module-details"/>.
nl: Hieronder vindt u een lijst van de componenten van het installatiesysteem met een korte beschrijving van het doel van elke component. Details over het gebruik van een specifieke component staan in <xref linkend="module-details"/>.

note: Tag: para
en: Shows the list of components to the user during installer operation, and starts a component when it is selected. Main-menu's questions are set to priority medium, so if your priority is set to high or critical (high is the default), you will not see the menu. On the other hand, if there is an error which requires your intervention, the question priority may be downgraded temporarily to allow you to resolve the problem, and in that case the menu may appear.
nl: De component 'main-menu' (hoofdmenu) toont tijdens de installatie aan de gebruiker de lijst met componenten en start een component wanneer deze geselecteerd wordt. De vragen van het hoofdmenu hebben medium (gemiddeld) als prioriteit. Dit betekent dat u het menu niet zult zien als u bij de installatie de prioriteit heeft ingesteld op high (hoog) of critical (kritiek) (high is de standaardwaarde). Indien er echter een fout optreedt waarvoor uw interventie nodig is, zal de prioriteit die vragen moeten hebben vooraleer ze gesteld worden, tijdelijk worden verlaagd om u in de gelegenheid te stellen het probleem op te lossen en in dat geval kan dus het menu alsnog verschijnen.

note: Tag: para
en: You can get to the main menu by selecting the &BTN-GOBACK; button repeatedly to back all the way out of the currently running component.
nl: U kunt het hoofdmenu bereiken door herhaaldelijk de knop &BTN-GOBACK; te selecteren, waardoor u stapsgewijs teruggaat uit de op dat moment actieve component.

note: Tag: para
en: Allows the user to select localization options for the installation and the installed system: language, country and locales. The installer will display messages in the selected language, unless the translation for that language is not complete in which case some messages may be shown in English.
nl: Stelt de gebruiker in staat om lokalisatie-opties te selecteren voor de installatie en het geïnstalleerde systeem: taal, land en taalgebied (locale). Het installatiesysteem zal meldingen weergeven in de gekozen taal, tenzij de vertaling voor die taal niet compleet is. In dat geval kunnen sommige meldingen in het Engels zijn.

note: Tag: para
en: Shows a list of keyboard (layouts), from which the user chooses the one which matches his own model.
nl: Toont een lijst van toetsenborden (toetsenbordindelingen) waaruit de gebruiker het model kan kiezen dat overeenkomt met het zijne.

note: Tag: para
en: Automatically detects most of the system's hardware, including network cards, disk drives, and PCMCIA.
nl: Detecteert automatisch de meeste hardware in het systeem, inclusief netwerkkaarten, harde schijven en PCMCIA.

note: Tag: para
en: Looks for and mounts a &debian; installation media.
nl: Zoekt een &debian; installatiemedium en koppelt dit aan.

note: Tag: para
en: Configures the computer's network connections so it can communicate over the internet.
nl: Configureert de netwerkverbindingen van de computer zodat die via het internet kan communiceren.

note: Tag: para
en: Searches for ISO images (<filename>.iso</filename> files) on hard drives.
nl: Zoekt op harde schijven naar ISO-images (<filename>.iso</filename>-bestanden).

note: Tag: para
en: Presents a list of &debian; archive mirrors. The user may choose the source of his installation packages.
nl: Toont een overzicht van spiegelservers die het archief van &debian; aanbieden. De gebruiker kan hier kiezen uit welke bron de pakketten voor de installatie opgehaald worden.

note: Tag: para
en: Checks integrity of installation media. This way, the user may assure him/herself that the installation image was not corrupted.
nl: Controleert de integriteit van installatiemedia. Op die manier kan een gebruiker zeker zijn dat het installatie-image niet beschadigd is.

note: Tag: para
en: Lowmem tries to detect systems with low memory and then does various tricks to remove unnecessary parts of &d-i; from the memory (at the cost of some features).
nl: De component 'lowmem' probeert systemen met een beperkt werkgeheugen te detecteren en past vervolgens verschillende trucs toe om niet strict noodzakelijke onderdelen van &d-i; uit het werkgeheugen te verwijderen (ten koste van enige functionaliteit).

note: Tag: para
en: Anna's Not Nearly APT. Installs packages which have been retrieved from the chosen mirror or installation media.
nl: Het acroniem 'anna' staat voor "Anna's Not Nearly APT" (Anna is nog lang APT niet). Installeert pakketten die zijn opgehaald vanaf de gekozen spiegelserver of installatiemedia.

note: Tag: para
en: Sets up the root password, and adds a non-root user.
nl: Stelt het wachtwoord in voor 'root' (wat de gebruikersnaam van de systeembeheerder is) en creëert een normale gebruiker.

note: Tag: para
en: Updates the system clock and determines whether the clock is set to UTC or not.
nl: Zet de interne systeemklok juist en bepaalt of die al dan niet op de gecoördineerde wereldtijd (UTC) ingesteld moet staan.

note: Tag: para
en: Selects the time zone, based on the location selected earlier.
nl: Selecteert de tijdzone op basis van de eerder geselecteerde locatie.

note: Tag: para
en: Allows the user to partition disks attached to the system, create file systems on the selected partitions, and attach them to the mountpoints. Included are also interesting features like a fully automatic mode or LVM support. This is the preferred partitioning tool in &debian;.
nl: Stelt de gebruiker in staat om de met het systeem verbonden schijven in te delen, om op de geselecteerde partities bestandssystemen te creëren en om deze aan te koppelen aan de aankoppelpunten. Bovendien biedt 'partman' interessante functionaliteit zoals volledig geautomatiseerde schijfindeling en LVM-ondersteuning. Dit is het schijfindelingsgereedschap waaraan &debian; de voorkeur geeft.

note: Tag: para
en: Helps the user with the configuration of the <firstterm>LVM</firstterm> (Logical Volume Manager).
nl: Helpt de gebruiker met het configureren van de <firstterm>LVM</firstterm> (Logical Volume Manager), het systeem dat logische volumes beheert.

note: Tag: para
en: Allows the user to set up Software <firstterm>RAID</firstterm> (Redundant Array of Inexpensive Disks). This Software RAID is usually superior to the cheap IDE (pseudo hardware) RAID controllers found on newer motherboards.
nl: Stelt de gebruiker in staat om een Software <firstterm>RAID</firstterm> (Redundant Array of Inexpensive Disks) te configureren. Een software RAID is veelal beter dan de goedkope (semi-hardwarematige) IDE-stuurapparaten voor RAID die op sommige nieuwere moederborden voorkomen.

note: Tag: para
en: Installs the most basic set of packages which would allow the computer to operate under &debian-gnu; when rebooted.
nl: Installeert de meest basale set pakketten die het mogelijk maakt om de computer onder &debian-gnu; te laten functioneren, nadat hij opnieuw opgestart werd.

note: Tag: para
en: Configures apt, mostly automatically, based on what media the installer is running from.
nl: Verzorgt de configuratie van apt. Dit gebeurt grotendeels automatisch op basis van de media die voor het installatiesysteem gebruikt worden.

note: Tag: para
en: Uses <classname>tasksel</classname> to select and install additional software.
nl: Maakt gebruik van <classname>tasksel</classname> voor de selecte en de installatie van extra software.

note: Tag: para
en: Detects currently installed operating systems on the computer and passes this information to the bootloader-installer, which may offer you an ability to add discovered operating systems to the bootloader's start menu. This way the user could easily choose at the boot time which operating system to start.
nl: Zoekt naar reeds op de computer aanwezige besturingssystemen en geeft deze informatie door aan de component 'bootloader-installer', die u in de mogelijkheid kan stellen om gevonden besturingssystemen toe te voegen aan het startmenu van de bootloader. Op deze manier kan de gebruiker tijdens het opstarten van de computer op een eenvoudige manier kiezen welk besturingssysteem moet worden gestart.

note: Tag: para
en: The various bootloader installers each install a boot loader program on the hard disk, which is necessary for the computer to start up using &arch-kernel; without using a USB stick or CD-ROM. Many boot loaders allow the user to choose an alternate operating system each time the computer boots.
nl: De verschillende programma's voor het installeren van een 'bootloader' (bootloader), installeren allemaal een bootloaderprogramma op de harde schijf. Een dergelijk programma is noodzakelijk om de computer te laten opstarten met &arch-kernel; zonder een USB-stick of CD te gebruiken. Veel bootloaders bieden de gebruiker de mogelijkheid om telkens wanneer de computer wordt opgestart te kiezen welk van de verschillende besturingssystemen gebruikt moet worden.

note: Tag: para
en: Allows the user to execute a shell from the menu, or in the second console.
nl: Stelt de gebruiker in staat vanuit het menu of op de tweede console een shell te starten.

note: Tag: para
en: Provides a way for the user to record information on a USB stick, network, hard disk, or other media when trouble is encountered, in order to accurately report installer software problems to &debian; developers later.
nl: Stelt de gebruiker in staat om informatie op een USB-stick, via het netwerk, op harde schijf of op een ander medium op te slaan wanneer zich problemen voordoen. Hiermee kan later een nauwkeurig verslag van problemen met het installatiesysteem worden gestuurd aan de ontwikkelaars van &debian;.

note: Tag: title
en: Using Individual Components
nl: Individuele componenten gebruiken

note: Tag: para
en: In this section we will describe each installer component in detail. The components have been grouped into stages that should be recognizable for users. They are presented in the order they appear during the install. Note that not all modules will be used for every installation; which modules are actually used depends on the installation method you use and on your hardware.
nl: In dit onderdeel beschrijven we elke component van het installatiesysteem in detail. De componenten zijn gegroepeerd in stadia die herkenbaar zouden moeten zijn voor gebruikers. Ze worden voorgesteld in de volgorde waarin ze tijdens de installatie aan bod komen. Merk op dat niet alle modules voor elke installatie gebruikt zullen worden; welke modules daadwerkelijk worden gebruikt is afhankelijk van de door u gebruikte installatiemethode en van uw apparatuur.

note: Tag: title
en: Setting up &debian; Installer and Hardware Configuration
nl: Het instellen van het installatiesysteem van &debian; en het configureren van de hardware

note: Tag: para
en: Let's assume the &debian; Installer has booted and you are facing its first screen. At this time, the capabilities of &d-i; are still quite limited. It doesn't know much about your hardware, preferred language, or even the task it should perform. Don't worry. Because &d-i; is quite clever, it can automatically probe your hardware, locate the rest of its components and upgrade itself to a capable installation system. However, you still need to help &d-i; with some information it can't determine automatically (like selecting your preferred language, keyboard layout or desired network mirror).
nl: Laten we er vanuit gaan dat het &debian; installatiesysteem is opgestart en dat u het eerste scherm ervan voor u heeft. Op dat moment is de functionaliteit van &d-i; nog vrij beperkt. Het weet nog niet veel over uw apparatuur, over welke taal u verkiest en zelfs niet over de taken die het moet uitvoeren. Maak u geen zorgen. Want &d-i; is behoorlijk slim. Het kan proberen uw apparatuur automatisch te detecteren, het kan de rest van zijn componenten lokaliseren en zichzelf opwaarderen tot een volwaardig installatiesysteem. U zult echter &d-i; nog altijd moeten helpen met enige informatie die het niet automatisch kan bepalen (zoals de selectie van de taal en de toetsenbordindeling die u verkiest of van de gewenste spiegelserver).

note: Tag: para
en: You will notice that &d-i; performs <firstterm>hardware detection</firstterm> several times during this stage. The first time is targeted specifically at the hardware needed to load installer components (e.g. your CD-ROM or network card). As not all drivers may be available during this first run, hardware detection needs to be repeated later in the process.
nl: U zult merken dat &d-i; tijdens dit stadium verschillende keren een <firstterm>hardwareherkenning</firstterm> uitvoert. De eerste keer is dit specifiek gericht op de apparatuur (bijvoorbeeld uw CD-station of netwerkkaart) die nodig is voor het laden van componenten van het installatiesysteem. Omdat bij deze eerste keer mogelijk nog niet alle stuurprogramma's beschikbaar zijn, moet de hardwareherkenning later in het proces worden herhaald.

note: Tag: para
en: During hardware detection &d-i; checks if any of the drivers for the hardware devices in your system require firmware to be loaded. If any firmware is requested but unavailable, a dialog will be displayed that allows the missing firmware to be loaded from a removable medium. See <xref linkend="loading-firmware"/> for further details.
nl: Tijdens de hardwareherkenning zal &d-i; nagaan of er stuurprogramma's voor uw hardware zijn waarvoor eventueel firmware geladen moet worden. Als er firmware nodig is die niet beschikbaar is, zal een dialoogvenster getoond worden dat de mogelijkheid biedt om de ontbrekende firmware vanaf een verwisselbaar medium te laden. Zie <xref linkend="loading-firmware"/> voor nadere details.

note: Tag: title
en: Check available memory / low memory mode
nl: Controle van het beschikbaar geheugen / modus voor weinig geheugen

note: Tag: para
en: One of the first things &d-i; does, is to check available memory. If the available memory is limited, this component will make some changes in the installation process which hopefully will allow you to install &debian-gnu; on your system.
nl: Een van de eerste dingen die &d-i; doet, is het controleren van het beschikbaar geheugen. Als de hoeveelheid beschikbaar geheugen beperkt is, zal deze component een aantal wijzigingen aanbrengen in het installatieproces waardoor u hopelijk in staat zult zijn om &debian-gnu; op uw systeem te installeren.

note: Tag: para
en: The first measure taken to reduce memory consumption by the installer is to disable translations, which means that the installation can only be done in English. Of course, you can still localize the installed system after the installation has completed.
nl: De eerste maatregel die genomen wordt om het geheugengebruik door het installatiesysteem te beperken, is het uitschakelen van de vertaling. Dit betekent dat de installatie enkel nog in het Engels kan verlopen. Natuurlijk kunt u na de installatie nog steeds de lokalisatie voor het geïnstalleerde systeem instellen.

note: Tag: para
en: If that is not sufficient, the installer will further reduce memory consumption by loading only those components essential to complete a basic installation. This reduces the functionality of the installation system. You will be given the opportunity to load additional components manually, but you should be aware that each component you select will use additional memory and thus may cause the installation to fail.
nl: Als dit nog steeds onvoldoende is, zal het installatiesysteem het geheugengebruik nog verder trachten te verminderen door enkel die componenten te laden die nodig zijn om een basale installatie uit te voeren. Dit beperkt de functionaliteit van het installatiesysteem. U zult de gelegenheid krijgen om bijkomende componenten handmatig te laden, maar u moet er zich rekenschap van geven dat elke geselecteerde component ook extra geheugen zal gebruiken en dat dit de installatie kan laten mislukken.

note: Tag: para
en: If the installer runs in low memory mode, it is recommended to create a relatively large swap partition (64&ndash;128MB). The swap partition will be used as virtual memory and thus increases the amount of memory available to the system. The installer will activate the swap partition as early as possible in the installation process. Note that heavy use of swap will reduce performance of your system and may lead to high disk activity.
nl: Indien het installatiesysteem in de modus voor weinig geheugen opereert, wordt aangeraden om een relatief grote partitie voor wisselgeheugen (swap) aan te maken (64&ndash;128MB). De wisselgeheugenpartitie zal als virtueel geheugen gebruikt worden en dus de hoeveelheid geheugen die voor het systeem beschikbaar is, verhogen. Het installatiesysteem zal zo vroeg mogelijk in het installatieproces de wisselgeheugenpartitie activeren. Merk op dat intens gebruik van het wisselgeheugen de performantie van uw systeem zal verminderen en veel hardeschijfactiviteit zal genereren.

note: Tag: para
en: Despite these measures, it is still possible that your system freezes, that unexpected errors occur or that processes are killed by the kernel because the system runs out of memory (which will result in <quote>Out of memory</quote> messages on VT4 and in the syslog).
nl: Het is mogelijk dat uw systeem ondanks deze maatregelen toch nog vastloopt, dat er zich onverwachte fouten voordoen of dat bepaalde processen door de kernel vernietigd worden omdat het systeem geen vrij geheugen meer heeft (op VT4 en in het syslog-bestand zal dit resulteren in meldingen over <quote>Out of memory</quote> (te weinig geheugen)).

note: Tag: para
en: For example, it has been reported that creating a big ext3 file system fails in low memory mode when there is insufficient swap space. If a larger swap doesn't help, try creating the file system as ext2 (which is an essential component of the installer) instead. It is possible to change an ext2 partition to ext3 after the installation.
nl: Er werd bijvoorbeeld gerapporteerd dat in de modus voor weinig geheugen bij onvoldoende wisselgeheugen het aanmaken van een groot ext3-bestandssysteem mislukt. Indien een grotere wisselgeheugenpartitie geen soelaas biest, moet u proberen om het bestandssysteem als een ext2-bestandssysteem (wat een essentiële component van het installatiesysteem is) aan te maken. Na de installatie kunt u een ext2-partitie naar ext3 omzetten.

note: Tag: para
en: It is possible to force the installer to use a higher lowmem level than the one based on available memory by using the boot parameter <quote>lowmem</quote> as described in <xref linkend="installer-args"/>.
nl: Het is mogelijk om het installatiesysteem te dwingen om een strengere norm voor weinig geheugen te hanteren dan het standaard geneigd is om te doen op basis van het beschikbaar geheugen. Daarvoor gebruikt u de opstartparameter <quote>lowmem</quote> zoals in <xref linkend="installer-args"/> beschreven wordt.

note: Tag: title
en: Selecting Localization Options
nl: Lokalisatiekeuzes maken

note: Tag: para
en: In most cases the first questions you will be asked concern the selection of localization options to be used both for the installation and for the installed system. The localization options consist of language, location and locales.
nl: Over het algemeen zullen de eerste vragen die u gesteld worden, betrekking hebben op de lokalisatie voor zowel de installatie als het geïnstalleerde systeem. De lokalisatie-keuzes betreffen taal, land en taalgebied (locale).

note: Tag: para
en: The language you choose will be used for the rest of the installation process, provided a translation of the different dialogs is available. If no valid translation is available for the selected language, the installer will default to English.
nl: De taal die u kiest zal worden gebruikt tijdens het vervolg van de installatie, tenminste als een vertaling van de verschillende dialogen beschikbaar is. Als voor de geselecteerde taal geen geldige vertaling beschikbaar is, zal het installatiesysteem terugvallen op Engels.

note: Tag: para
en: The selected geographic location (in most cases a country) will be used later in the installation process to select the correct time zone and a &debian; mirror appropriate for that country. Language and country together will help determine the default locale for your system and select the correct keyboard layout.
nl: De geselecteerde geografische locatie (een land in de meeste gevallen) zal later in het installatieproces worden gebruikt om de correcte tijdzone te selecteren en een voor dat land geschikte &debian; spiegelserver. Taal en land samen zullen helpen bij het bepalen wat het standaard taalgebied (locale) voor uw systeem is en bij de selectie van de correcte toetsenbordindeling.

note: Tag: para
en: You will first be asked to select your preferred language. The language names are listed both in English (left side) and in the language itself (right side); the names on the right side are also shown in the proper script for the language. The list is sorted on the English names. At the top of the list is an extra option that allows you to select the <quote>C</quote> locale instead of a language. Choosing the <quote>C</quote> locale will result in the installation proceeding in English; the installed system will have no localization support as the <classname>locales</classname> package will not be installed.
nl: Allereerst zal worden gevraagd welke taal uw voorkeur heeft. De naam van de taal wordt zowel in het Engels (links) als in de taal zelf (rechts) weergegeven; de naam van de rechterkant wordt ook gebruikt in het gepaste script voor die taal. De lijst wordt gesorteerd op de Engelse namen. Bovenaan de lijst vindt u een extra optie waarmee u, in plaats van een taal, de <quote>C</quote>-locale kunt selecteren. Het kiezen van de<quote>C</quote>-locale heeft tot gevolg dat de installatie in het Engels zal plaatsvinden; daarnaast zal het geïnstalleerde systeem geen ondersteuning voor lokalisatie hebben, aangezien het pakket <classname>locales</classname>niet zal worden geïnstalleerd.

note: Tag: para
en: Next you will be asked to select your geographic location. If you selected a language that is recognized as an official language for more than one country<footnote> <para> In technical terms: where multiple locales exist for that language with differing country codes. </para> </footnote>, you will be shown a list of only those countries. To select a country that is not in that list, choose <guimenuitem>other</guimenuitem> (the last option). You will then be presented with a list of continents; selecting a continent will lead to a list of relevant countries on that continent.
nl: Nadien zal u gevraagd worden uw geografische locatie te selecteren. Als u een taal heeft geselecteerd die als officiële taal wordt erkend in meer dan één land<footnote> <para> In technische termen: indien voor die taal meerdere  taalgebieden (locales) bestaan met verschillende landcodes. </para> </footnote>, zal een keuzelijst worden getoond met daarin alleen die landen. Om een land te kiezen dat niet in de lijst voorkomt, kiest u de optie <guimenuitem>ander</guimenuitem> (de laatste keuzemogelijkheid). U krijgt dan een keuzelijst met continenten; na de selectie van een continent volgt een keuzelijst met landen die behoren tot dat continent.

note: Tag: para
en: If the language has only one country associated with it, a list of countries will be displayed for the continent or region the country belongs to, with that country selected as the default. Use the <guibutton>Go Back</guibutton> option to select countries on a different continent.
nl: Als met de taal slechts één land geassocieerd wordt, zult u een keuzelijst krijgen met de landen van het continent of de regio waar dat land deel van uitmaakt, waarbij dat specifieke land reeds als standaard geselecteerd is. Gebruik de optie <guibutton>Terug</guibutton> om een land uit een ander continent te selecteren.

note: Tag: para
en: It is important to select the country where you live or where you are located as it determines the time zone that will be configured for the installed system.
nl: Het is belangrijk om het land waar u woont of waar u verblijft te selecteren, omdat op basis daarvan de tijdzone voor het geïnstalleerde systeem geconfigureerd wordt.

note: Tag: para
en: If you selected a combination of language and country for which no locale is defined and there exist multiple locales for the language, then the installer will allow you to choose which of those locales you prefer as the default locale for the installed system<footnote> <para> At medium and low priority you can always select your preferred locale from those available for the selected language (if there's more than one). </para> </footnote>. In all other cases a default locale will be selected based on the selected language and country.
nl: Indien u een combinatie van land en taal selecteerde waarvoor geen taalgebied gedefinieerd is en er verschillende taalgebieden zijn met die taal, dan zal het installatiesysteem u laten kiezen welke van die taalgebieden u verkiest als standaard voor het geïnstalleerde systeem<footnote> <para> Als u instelde dat ook vragen van gemiddelde of lage prioriteit gesteld moeten worden, kunt u steeds uw voorkeurstaalgebied kiezen uit die welke voor de geselecteerde taal bestaan (als er meer dan één bestaat). </para> </footnote>. In alle andere gevallen zal op basis van de geselecteerde taal en het geselecteerde land een standaardtaalgebied geselecteerd worden.

note: Tag: para
en: Any default locale selected as described in the previous paragraph will use <firstterm>UTF-8</firstterm> as character encoding.
nl: Elk taalgebied dat als standaard geselecteerd wordt op de in de vorige paragraaf beschreven manier, zal <firstterm>UTF-8</firstterm> als tekencodering gebruiken.

note: Tag: para
en: If you are installing at low priority, you will have the option of selecting additional locales, including so-called <quote>legacy</quote> locales<footnote> <para> Legacy locales are locales which do not use UTF-8, but one of the older standards for character encoding such as ISO&nbsp;8859-1 (used by West European languages) or EUC-JP (used by Japanese). </para> </footnote>, to be generated for the installed system; if you do, you will be asked which of the selected locales should be the default for the installed system.
nl: Indien u instelde dat tijdens de installatie ook vragen met een lage prioriteit moeten gesteld worden, zult u de mogelijkheid hebben om bijkomende taalgebieden te selecteren en ze voor het geïnstalleerde systeem te laten aanmaken, met inbegrip van zogenaamde <quote>oudere</quote> taalgebieden<footnote> <para> Een oud (of verouderd) taalgebied is een taalgebied dat geen UTF-8 gebruikt, maar een van de oudere standaarden voor tekencodering, zoals ISO&nbsp;8859-1 (gebruikt door West-Europese talen) of EUC-JP (gebruikt door het Japans). </para> </footnote>. Indien u dit doet, zal u gevraagd worden welk van de geselecteerde taalgebieden op het geïnstalleerde systeem als standaard beschouwd moet worden.

note: Tag: title
en: Choosing a Keyboard
nl: Een toetsenbord selecteren

note: Tag: para
en: Keyboards are often tailored to the characters used in a language. Select a layout that conforms to the keyboard you are using, or select something close if the keyboard layout you want isn't represented. Once the system installation is complete, you'll be able to select a keyboard layout from a wider range of choices (run <command>dpkg-reconfigure keyboard-configuration</command> as root after you have completed the installation).
nl: De indeling van toetsenborden is vaak aangepast aan de tekens die in een taal worden gebruikt. Selecteer een indeling die overeenkomt met het toetsenbord dat u gebruikt. Als uw toetsenbordindeling niet in de lijst voorkomt, kies dan de indeling die het best in de buurt komt. U kunt, nadat de installatie is voltooid, een toetsenbordindeling kiezen uit een meer uitgebreide selectie (geef hiervoor, nadat u de installatie heeft afgerond, als systeembeheerder het commando <command>dpkg-reconfigure keyboard-configuration</command>).

note: Tag: para
en: Move the highlight to the keyboard selection you desire and press &enterkey;. Use the arrow keys to move the highlight &mdash; they are in the same place in all national language keyboard layouts, so they are independent of the keyboard configuration.
nl: Verplaats de selectie naar het toetsenbord dat u wilt selecteren en druk op &enterkey;. Gebruik de pijltjestoetsen om de selectie te verplaatsen &mdash; zij zitten op alle toetsenbordindelingen op dezelfde plaats en zijn dus onafhankelijk van de toetsenbordconfiguratie.

note: Tag: title
en: Looking for the &debian; Installer ISO Image
nl: Het ISO-image met het &debian; installatiesysteem opzoeken

note: Tag: para
en: When installing via the <emphasis>hd-media</emphasis> method, there will be a moment where you need to find and mount the &debian; Installer iso image in order to get the rest of the installation files. The component <command>iso-scan</command> does exactly this.
nl: Als u de <emphasis>hd-media</emphasis>-installatiemethode gebruikt, komt er een moment waarop u het ISO-image met het &debian; installatiesysteem zult moeten lokaliseren en aankoppelen om het restant van de installatiebestanden te laden. Dit is de taak van de component <command>iso-scan</command>.

note: Tag: para
en: At first, <command>iso-scan</command> automatically mounts all block devices (e.g. partitions and logical volumes) which have some known filesystem on them and sequentially searches for filenames ending with <filename>.iso</filename> (or <filename>.ISO</filename> for that matter). Beware that the first attempt scans only files in the root directory and in the first level of subdirectories (i.e. it finds <filename>/<replaceable>whatever</replaceable>.iso</filename>, <filename>/data/<replaceable>whatever</replaceable>.iso</filename>, but not <filename>/data/tmp/<replaceable>whatever</replaceable>.iso</filename>). After an iso image has been found, <command>iso-scan</command> checks its content to determine if the image is a valid &debian; iso image or not. In the former case we are done, in the latter <command>iso-scan</command> seeks for another image.
nl: Allereerst zal <command>iso-scan</command> automatisch alle blok-apparaten (d.w.z. partities en logische volumes) met daarop een bekend bestandssysteem, aankoppelen en deze achtereenvolgens doorzoeken op bestanden met een extensie <filename>.iso</filename> (en trouwens ook <filename>.ISO</filename>). Merk op dat tijdens de eerste poging alleen de hoogste twee niveau's van de mapstructuur zullen worden doorzocht (d.w.z. dat bijvoorbeeld <filename>/<replaceable>willekeurig</replaceable>.iso</filename> en <filename>/data/<replaceable>willekeurig</replaceable>.iso</filename> gevonden zullen worden, maar bijvoorbeeld niet <filename>/data/tmp/<replaceable>willekeurig</replaceable>.iso</filename>). Nadat een ISO-image gevonden werd, controleert <command>iso-scan</command> de inhoud ervan om na te gaan of het image een geldig &debian; ISO-image is of niet. In het eerste geval zijn we klaar, in het tweede geval zoekt <command>iso-scan</command> verder naar een image.

note: Tag: para
en: In case the previous attempt to find an installer iso image fails, <command>iso-scan</command> will ask you whether you would like to perform a more thorough search. This pass doesn't just look into the topmost directories, but really traverses whole filesystem.
nl: Als de eerste poging om een ISO-installatie-image te vinden faalt, zal <command>iso-scan</command> u vragen of u een meer uitgebreide zoektocht wilt laten uitvoeren. Tijdens deze poging zal niet alleen in de hoogste mappen worden gezocht, maar wordt echt het volledige bestandssysteem doorlopen.

note: Tag: para
en: If <command>iso-scan</command> does not discover your installer iso image, reboot back to your original operating system and check if the image is named correctly (ending in <filename>.iso</filename>), if it is placed on a filesystem recognizable by &d-i;, and if it is not corrupted (verify the checksum). Experienced Unix users could do this without rebooting on the second console.
nl: Als <command>iso-scan</command> uw ISO-installatie-image niet kan vinden, start de computer dan opnieuw op met uw oorspronkelijk besturingssysteem en controleer of het image een correcte naam heeft (dus eindigend op<filename>.iso</filename>), of het staat op een bestandssysteem dat door &d-i; wordt herkend en of het niet beschadigd is (verifieer de checksum). Ervaren gebruikers van Unix kunnen deze handelingen eventueel uitvoeren op de tweede console zonder het systeem opnieuw op te starten.

note: Tag: para
en: Note that the partition (or disk) hosting the ISO image can't be reused during the installation process as it will be in use by the installer. To work-around this, and provided that you have enough system memory, the installer can copy the ISO image into RAM before mounting it. This is controlled by the low priority <literal>iso-scan/copy_iso_to_ram</literal> debconf question (it is only asked if the memory requirement is met).
nl: Merk op dat de partitie (of schijf) waarop het ISO-image staat tijdens het installatieproces niet hergebruikt kan worden, aangezien deze gebruik wordt door het installatieprogramma. Om hieraan een mouw te passen en in de veronderstelling dat u over voldoende systeemgeheugen beschikt, kan het installatieprogramma het ISO-image naar het RAM-geheugen kopiëren voordat het aangekoppeld wordt. Dit wordt geregeld door de debconf-vraag met lage prioriteit <literal>iso-scan/copy_iso_to_ram</literal> (deze wordt enkel gesteld als aan de geheugenvereisten voldaan wordt).

note: Tag: title
en: Configuring the Network
nl: Het netwerk configureren

note: Tag: para
en: As you enter this step, if the system detects that you have more than one network device, you'll be asked to choose which device will be your <emphasis>primary</emphasis> network interface, i.e. the one which you want to use for installation. The other interfaces won't be configured at this time. You may configure additional interfaces after installation is complete; see the <citerefentry> <refentrytitle>interfaces</refentrytitle> <manvolnum>5</manvolnum> </citerefentry> man page.
nl: Als u met deze fase begint en het systeem detecteert dat u meer dan één netwerkkaart heeft, zal u worden gevraagd welke van de apparaten u wilt gebruiken voor uw <emphasis>primaire</emphasis> netwerkinterface, dat wil zeggen, die welke u wilt gebruiken voor de installatie. De overige interfaces zullen op dit punt niet geconfigureerd worden. U kunt bijkomende interfaces configureren nadat de installatie is voltooid; zie hiervoor de man-pagina <citerefentry> <refentrytitle>interfaces</refentrytitle> <manvolnum>5</manvolnum> </citerefentry>.

note: Tag: title
en: Automatic network configuration
nl: Automatische netwerkconfiguratie

note: Tag: para
en: By default, &d-i; tries to configure your computer's network automatically as far as possible. If the automatic configuration fails, that may be caused by many factors ranging from an unplugged network cable to missing infrastructure for automatic configuration. For further explanation in case of errors, check the error messages on the fourth console. In any case, you will be asked if you want to retry, or if you want to perform a manual setup. Sometimes the network services used for autoconfiguration can be slow in their responses, so if you are sure everything is in place, simply start the autoconfiguration attempt again. If autoconfiguration fails repeatedly, you can instead choose the manual network setup.
nl: Standaard zal &d-i; proberen uw netwerkinterface in de mate van het mogelijke automatisch in te stellen. Er zijn verschillende redenen waarom dit kan mislukken, variërend van het niet aangesloten zijn van de netwerkkabel tot het ontbreken van de nodige infrastructuur om een automatische configuratie mogelijk te maken. Als het fout loopt, kunt u voor nadere diagnose de foutmeldingen op de vierde console raadplegen. In elk geval zal u worden gevraagd of u een nieuwe poging wilt wagen of dat u het netwerk handmatig wilt configureren. Soms kunnen de netwerkdiensten die instaan voor de automatische configuratie traag reageren, en als u zeker weet dat alles aanwezig is, kunt u dus gewoon de nieuwe poging tot automatisch configureren starten. Indien het automatisch configureren blijft mislukken, kun u ter vervanging opteren voor de handmatige configuratie.

note: Tag: title
en: Manual network configuration
nl: Handmatige netwerkconfiguratie

note: Tag: para
en: The manual network setup in turn asks you a number of questions about your network, notably <computeroutput>IP address</computeroutput>, <computeroutput>Netmask</computeroutput>, <computeroutput>Gateway</computeroutput>, <computeroutput>Name server addresses</computeroutput>, and a <computeroutput>Hostname</computeroutput>. Moreover, if you have a wireless network interface, you will be asked to provide your <computeroutput>Wireless ESSID</computeroutput> (<quote>wireless network name</quote>) and a <computeroutput>WEP key</computeroutput> or <computeroutput>WPA/WPA2 passphrase</computeroutput>. Fill in the answers from <xref linkend="needed-info"/>.
nl: Bij een handmatige configuratie van de netwerkinterface, zal u een aantal vragen worden gesteld over uw netwerk, te weten: <computeroutput>IP-adres</computeroutput>, <computeroutput>Netwerkmasker</computeroutput>, <computeroutput>Gateway</computeroutput>, <computeroutput>Adressen van naamservers</computeroutput>, en een <computeroutput>Computernaam</computeroutput> (host-naam). Als u beschikt over een draadloos netwerkapparaat, zal u worden gevraagd naar het <computeroutput>draadloos ESSID</computeroutput> (<quote>de naam van het draadloos netwerk</quote>) en een <computeroutput>WEP-sleutel</computeroutput> of een <computeroutput>WPA/WPA2 wachtwoordzin</computeroutput>. Voer de antwoorden uit <xref linkend="needed-info"/> in.

note: Tag: para
en: Some technical details you might, or might not, find handy: the program assumes the network IP address is the bitwise-AND of your system's IP address and your netmask. The default broadcast address is calculated as the bitwise OR of your system's IP address with the bitwise negation of the netmask. It will also guess your gateway. If you can't find any of these answers, use the offered defaults &mdash; if necessary, you can change them by editing <filename>/etc/network/interfaces</filename> once the system has been installed.
nl: De volgende technische details kunnen mogelijk van pas komen (of niet). Het programma gaat ervan uit dat het IP-adres van het netwerk het resultaat is van een bitsgewijze AND-operatie van het IP-adres van uw systeem met het netwerkmasker. Het standaard broadcast-adres wordt berekend als het resultaat van een bitsgewijze OR-operatie van het IP-adres van uw systeem met de bitsgewijze NOT van het netwerkmasker. Ook zal het een veronderstelling maken voor uw gateway. Gebruik de voorgestelde standaardwaarden als u de juiste waarden voor de antwoorden niet kunt vinden &mdash; u kunt ze, indien nodig, altijd nog wijzigen nadat de installatie is afgerond door het bestand <filename>/etc/network/interfaces</filename> te wijzigen.

note: Tag: title
en: IPv4 and IPv6
nl: IPv4 en IPv6

note: Tag: para
en: From &debian-gnu; 7.0 (<quote>Wheezy</quote>) onwards, &d-i; supports IPv6 as well as the <quote>classic</quote> IPv4. All combinations of IPv4 and IPv6 (IPv4-only, IPv6-only and dual-stack configurations) are supported.
nl: Sinds &debian-gnu; 7.0 (<quote>Wheezy</quote>) ondersteunt &d-i; zowel IPv6 als het <quote>klassieke</quote> IPv4. Alle combinaties van IPv4 en IPv6 (uitsluitend IPv4, uitsluitend IPv6 en zogenaamde dual-stack configuraties met de beide types adressen) worden ondersteund.

note: Tag: para
en: Autoconfiguration for IPv4 is done via DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol). Autoconfiguration for IPv6 supports stateless autoconfiguration using NDP (Neighbor Discovery Protocol, including recursive DNS server (RDNSS) assignment), stateful autoconfiguration via DHCPv6 and mixed stateless/stateful autoconfiguration (address configuration via NDP, additional parameters via DHCPv6).
nl: Autoconfiguratie voor IPv4 gebeurt via DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol), een protocol voor de dynamische netwerkconfiguratie van de computer. De autoconfiguratie voor IPv6 ondersteunt statusloze autoconfiguratie met NDP (Neighbor Discovery Protocol, met inbegrip van recursieve toewijzing van een DNS server (RDNSS)), statusloze autoconfiguratie via DHCPv6 en gemengde statusloze/statusgeoriënteerde autoconfiguratie (adresconfiguratie via NDP, bijkomende parameters via DHCPv6).

note: Tag: title
en: Setting Up Users And Passwords
nl: Gebruikers en wachtwoorden instellen

note: Tag: para
en: Just before configuring the clock, the installer will allow you to set up the <quote>root</quote> account and/or an account for the first user. Other user accounts can be created after the installation has been completed.
nl: Juist voor de klok ingesteld wordt, zal het installatiesysteem u in staat stellen om het <quote>root</quote>-account (het systeembeheerdersaccount) en/of een account voor de eerste gebruiker in te stellen. Accounts voor andere gebruikers kunnen worden aangemaakt nadat de installatie is afgerond.

note: Tag: title
en: Set the Root Password
nl: Het wachtwoord voor root instellen

note: Tag: para
en: The <emphasis>root</emphasis> account is also called the <emphasis>super-user</emphasis>; it is a login that bypasses all security protection on your system. The root account should only be used to perform system administration, and only used for as short a time as possible.
nl: Het <emphasis>root</emphasis>-account wordt ook wel de <emphasis>super-user</emphasis> genoemd; het is een login die alle beveiligingen op uw systeem omzeilt. Het root-account dient alleen te worden gebruikt voor systeembeheer en altijd gedurende de kortst mogelijke tijd.

note: Tag: para
en: Any password you create should contain at least 6 characters, and should contain both upper- and lower-case characters, as well as punctuation characters. Take extra care when setting your root password, since it is such a powerful account. Avoid dictionary words or use of any personal information which could be guessed.
nl: Elk wachtwoord dat u aanmaakt zou uit tenminste 6 tekens moeten bestaan en zou zowel hoofd- als kleine letters en ook leestekens moeten bevatten. Wees extra zorgvuldig als u het wachtwoord voor root instelt, aangezien dit account zo krachtig is. Vermijd woorden die voorkomen in woordenboeken of het gebruik van persoonlijke gegevens die eenvoudig kunnen worden geraden.

note: Tag: para
en: If anyone ever tells you they need your root password, be extremely wary. You should normally never give your root password out, unless you are administering a machine with more than one system administrator.
nl: Wees erg op uw hoede als iemand u ooit vertelt dat hij het wachtwoord van uw root-account nodig heeft. Normaal gesproken zou u het wachtwoord voor uw root-account nooit mogen onthullen, tenzij u een machine beheert die meer dan één systeembeheerder heeft.

note: Tag: para
en: In case you do not specify a password for the <quote>root</quote> user here, this account will be disabled but the <command>sudo</command> package will be installed later to enable administrative tasks to be carried out on the new system. By default, the first user created on the system will be allowed to use the <command>sudo</command> command to become root.
nl: Indien u hier geen wachtwoord opgeeft voor de gebruiker <quote>root</quote>, zal dit account uitgeschakeld worden, maar zal later het pakket <command>sudo</command> geïnstalleerd worden om het uitvoeren van beheerstaken op het nieuwe systeem mogelijk te maken. Standaard zal de eerste gebruiker die aangemaakt wordt op het systeem, de toelating krijgen om het commando <command>sudo</command> te gebruiken om gebruiker root te worden.

note: Tag: title
en: Create an Ordinary User
nl: Een gewone gebruiker aanmaken

note: Tag: para
en: The system will ask you whether you wish to create an ordinary user account at this point. This account should be your main personal log-in. You should <emphasis>not</emphasis> use the root account for daily use or as your personal login.
nl: Het systeem zal u op dit punt ook vragen of u een gewoon gebruikersaccount wilt aanmaken. Dit account dient om u op het systeem aan te melden. Het is <emphasis>niet</emphasis> de bedoeling dat u het root-account gebruikt voor dagelijks gebruik of als uw persoonlijke login.

note: Tag: para
en: Why not? Well, one reason to avoid using root's privileges is that it is very easy to do irreparable damage as root. Another reason is that you might be tricked into running a <emphasis>Trojan-horse</emphasis> program &mdash; that is a program that takes advantage of your super-user powers to compromise the security of your system behind your back. Any good book on Unix system administration will cover this topic in more detail &mdash; consider reading one if it is new to you.
nl: Waarom niet? Wel, één reden om het gebruik van de privileges van root te vermijden, is dat het zeer eenvoudig is om als root onherstelbare schade aan te richten. Een andere reden is dat u erin geluisd zou kunnen worden om een programma uit te voeren met daarin verborgen een <emphasis>Trojaans paard</emphasis> &mdash; een Trojaans paard is een programma dat misbruik maakt van uw rechten als super-user om achter uw rug de beveiliging van uw systeem te ontwrichten. In elk degelijk boek over systeembeheer voor Unix wordt meer uitgebreid ingegaan op dit onderwerp &mdash; overweeg om er één te lezen als dit nieuw voor u is.

note: Tag: para
en: You will first be prompted for the user's full name. Then you'll be asked for a name for the user account; generally your first name or something similar will suffice and indeed will be the default. Finally, you will be prompted for a password for this account.
nl: U zult eerst worden gevraagd om de volledige naam van de gebruiker in te voeren. Vervolgens wordt u gevraagd naar een naam voor het gebruikersaccount; in het algemeen is uw voornaam (de standaardwaarde) of iets dergelijks afdoende. Tot slot zal een wachtwoord voor dit account worden gevraagd.

note: Tag: para
en: If at any point after installation you would like to create another account, use the <command>adduser</command> command.
nl: Als u op enig moment na de installatie nog een ander gebruikersaccount wilt aanmaken, kunt u het commando <command>adduser</command> gebruiken.

note: Tag: title
en: Configuring the Clock and Time Zone
nl: De klok en de tijdzone instellen

note: Tag: para
en: The installer will first attempt to connect to a time server on the Internet (using the <firstterm>NTP</firstterm> protocol) in order to correctly set the system time. If this does not succeed, the installer will assume the time and date obtained from the system clock when the installation system was booted are correct. It is not possible to manually set the system time during the installation process.
nl: Het installatiesysteem zal allereerst proberen om verbinding te maken met een tijdserver op het Internet (gebruikmakend van het <firstterm>NTP</firstterm>-protocol) om op basis daarvan de systeemtijd juist in te stellen. Als dit mislukt, zal het installatiesysteem ervan uitgaan dat de datum en tijd die het tijdens het opstarten van de interne systeemklok kreeg, juist zijn. Het is niet mogelijk om tijdens de installatie de systeemtijd handmatig in te stellen.

note: Tag: para
en: The installer does not modify the system clock on the S/390 platform.
nl: Het installatiesysteem wijzigt de systeemtijd niet op het S/390-platform.

note: Tag: para
en: Depending on the location selected earlier in the installation process, you may be shown a list of time zones relevant for that location. If your location has only one time zone and you are doing a default installation, you will not be asked anything and the system will assume that time zone.
nl: Afhankelijk van de eerder in het installatieproces geselecteerde locatie, kan een keuzelijst getoond worden met tijdzones die relevant zijn voor die locatie. Als er voor uw locatie slechts één tijdzone bestaat en u een standaardinstallatie uitvoert, zal u niets worden gevraagd en zal het systeem ervan uitgaan dat dit de correcte tijdzone is.

note: Tag: para
en: In expert mode or when installing at medium priority, you will have the additional option to select <quote>Coordinated Universal Time</quote> (UTC) as time zone.
nl: In expertmodus of bij een installatie waarbij ook vragen gesteld worden die een prioriteit medium hebben, zult u de extra mogelijkheid hebben om <quote>Coordinated Universal Time</quote> (UTC - de gecoördineerde wereldtijd) als tijdzone te selecteren.

note: Tag: para
en: If for some reason you wish to set a time zone for the installed system that does <emphasis>not</emphasis> match the selected location, there are two options.
nl: Als u, om wat voor reden dan ook, voor het geïnstalleerde systeem een tijdzone wilt instellen die <emphasis>niet</emphasis> past bij de geselecteerde locatie, dan zijn er twee opties.

note: Tag: para
en: The simplest option is to just select a different time zone after the installation has been completed and you've booted into the new system. The command to do this is:
nl: De meest eenvoudige optie is om gewoon een andere tijdzone in te stellen nadat de installatie is afgerond en u uw nieuwe systeem heeft opgestart. Het commando hiervoor is:

note: Tag: para
en: Alternatively, the time zone can be set at the very start of the installation by passing the parameter <userinput>time/zone=<replaceable>value</replaceable></userinput> when you boot the installation system. The value should of course be a valid time zone, for example <userinput>Europe/London</userinput> or <userinput>UTC</userinput>.
nl: Een alternatieve mogelijkheid is om de tijdzone helemaal aan het begin van de installatie op te geven door de parameter <userinput>time/zone=<replaceable>waarde</replaceable></userinput> mee te geven bij het opstarten van het installatiesysteem. De waarde dient uiteraard een geldige tijdzone te zijn, zoals <userinput>Europe/Amsterdam</userinput> of <userinput>UTC</userinput>.

note: Tag: para
en: For automated installations the time zone can be set to any desired value using preseeding.
nl: Voor geautomatiseerde installaties kan de tijdzone op om het even welke gewenste waarde worden ingesteld door gebruik te maken van voorconfiguratie (preseeding).

note: Tag: title
en: Partitioning and Mount Point Selection
nl: Schijfindeling en selectie van aankoppelpunten

note: Tag: para
en: At this time, after hardware detection has been executed a final time, &d-i; should be at its full strength, customized for the user's needs and ready to do some real work. As the title of this section indicates, the main task of the next few components lies in partitioning your disks, creating filesystems, assigning mountpoints and optionally configuring closely related options like RAID, LVM or encrypted devices.
nl: Op dit punt, nadat voor de laatste keer hardwareherkenning heeft plaatsgevonden, heeft &d-i; zijn volledige sterkte bereikt: aangepast aan de behoeften van de gebruiker en klaar voor het echte werk. Zoals de titel van dit onderdeel aangeeft, is de voornaamste taak van de volgende componenten het indelen van uw harde schijven, het creëren van bestandssystemen en het toewijzen van aankoppelpunten. Facultatief kunnen nauw gerelateerde zaken als RAID, LVM of versleutelde partities worden geconfigureerd.

note: Tag: para
en: If you are uncomfortable with partitioning, or just want to know more details, see <xref linkend="partitioning"/>.
nl: Als u weinig ervaring heeft met het indelen van schijven of gewoon meer gedetailleerde informatie wenst, kunt u <xref linkend="partitioning"/> raadplegen.

note: Tag: para
en: First you will be given the opportunity to automatically partition either an entire drive, or available free space on a drive. This is also called <quote>guided</quote> partitioning. If you do not want to autopartition, choose <guimenuitem>Manual</guimenuitem> from the menu.
nl: Allereerst zal u de gelegenheid worden geboden om ofwel een gehele harde schijf of de beschikbare vrije ruimte op een schijf automatisch in te delen. Dit wordt ook <quote>begeleide</quote> schijfindeling genoemd. Als u de schijf niet automatisch wenst in te delen, kies dan de optie <guimenuitem>Schijfindeling handmatig uitvoeren</guimenuitem> uit het menu.

note: Tag: title
en: Supported partitioning options
nl: Ondersteunde schijfindelingsopties

note: Tag: para
en: The partitioner used in &d-i; is fairly versatile. It allows to create many different partitioning schemes, using various partition tables, file systems and advanced block devices.
nl: Het schijfindelingsprogramma dat in &d-i; gebruikt wordt, is behoorlijk veelzijdig. Het laat toe om uiteenlopende schijfindelingsschema's, verschillende partitietabellen en bestandssystemen en gespecialiseerde blokapparaten te gebruiken.

note: Tag: para
en: Exactly which options are available depends mainly on the architecture, but also on other factors. For example, on systems with limited internal memory some options may not be available. Defaults may vary as well. The type of partition table used by default can for example be different for large capacity hard disks than for smaller hard disks. Some options can only be changed when installing at medium or low debconf priority; at higher priorities sensible defaults will be used.
nl: Welke opties precies beschikbaar zijn, hangt hoofdzakelijk af van de architectuur, maar ook nog van andere factoren. Op systemen met een beperkt intern geheugen bijvoorbeeld, kunnen bepaalde opties niet beschikbaar zijn. Wat als standaard geldt, kan ook verschillend zijn. Het type partitietabel dat standaard gebruikt wordt, kan bijvoorbeeld anders zijn voor harde schijven met een grote opslagcapaciteit dan voor kleinere harde schijven. Sommige opties kunnen enkel aangepast worden als men een installatie uitvoert met een gemiddelde (medium) of lage (low) debconf-prioriteit (waarbij dus ook de vragen die een gemiddelde of lage prioriteit hebben, gesteld worden) . Bij een hogere prioriteit zullen redelijke standaardwaarden gehanteerd worden.

note: Tag: para
en: The installer supports various forms of advanced partitioning and use of storage devices, which in many cases can be used in combination.
nl: Het installatiesysteem ondersteunt verschillende gespecialiseerde vormen van schijfindeling en gebruik van opslagapparatuur, die in veel gevallen met elkaar gecombineerd kunnen worden.

note: Tag: emphasis
en: Logical Volume Management (LVM)
nl: Logical Volume Management (LVM) - logisch volumebeheer

note: Tag: para
en: Supported are RAID levels 0, 1, 4, 5, 6 and 10.
nl: Ondersteunde RAID-niveaus zijn 0, 1, 4, 5, 6 en 10.

note: Tag: emphasis
en: Encryption
nl: Encryptie

note: Tag: para
en: <emphasis>Multipath</emphasis> (experimental)
nl: <emphasis>Multipath</emphasis> (experimenteel)

note: Tag: para
en: See <ulink url="&url-d-i-multipath;">our Wiki</ulink> for information. Support for multipath is currently only available if enabled when the installer is booted.
nl: Raadpleeg <ulink url="&url-d-i-multipath;">onze Wiki</ulink> voor informatie. De ondersteuning voor multipath (een techniek die meerdere paden tussen CPU en opslagapparaat gebruikt) is momenteel enkel beschikbaar als deze geactiveerd werd bij het opstarten van het installatiesysteem.

note: Tag: para
en: The following file systems are supported.
nl: De volgende bestandssystemen worden ondersteund.

note: Tag: para
en: The default file system selected in most cases is ext4; for <filename>/boot</filename> partitions ext2 will be selected by default when guided partitioning is used.
nl: Meestal is ext4 geselecteerd als standaard bestandssysteem. Voor <filename>/boot</filename>-partities zal bij een begeleide schijfindeling ext2 als standaard geselecteerd zijn.

note: Tag: para
en: <emphasis>jfs</emphasis> (not available on all architectures)
nl: <emphasis>jfs</emphasis> (niet op alle architecturen beschikbaar)

note: Tag: para
en: The default file system is UFS.
nl: Het standaard bestandssysteem is UFS.

note: Tag: para
en: <emphasis>xfs</emphasis> (not available on all architectures)
nl: <emphasis>xfs</emphasis> (niet op alle architecturen beschikbaar)

note: Tag: para
en: As ZFS support in the installer is still in development, only a basic subset of ZFS features are supported. Some of them can be enabled manually after the initial install, but there are some caveats:
nl: Vermits de ondersteuning voor ZFS in het installatiesysteem nog in ontwikkeling is, wordt slechts een beperkt aantal functies van ZFS ondersteund. Sommige kunnen na de initiële installatie handmatig geactiveerd worden, maar er moeten enkele kanttekeningen geplaatst worden:

note: Tag: para
en: Each ZFS pool will host only one filesystem. After install is finished, more filesystems can be created on this pool by using the <quote>zfs create</quote> command.
nl: Elke ZFS-pool zal slechts één bestandssysteem bevatten. Na het beëindigen van de installatie kunnen op die pool nog meer bestandssystemen aangemaakt worden met het commando <quote>zfs create</quote>.

note: Tag: para
en: Each ZFS pool will be composed of exactly one partition. After install is finished, a single-device ZFS pool can be converted into a multi-device pool by using the <quote>zpool add</quote> command, or into a mirrored pool by using the <quote>zpool attach</quote> command. However, you shouldn't do this on the pool that hosts root filesystem, as it would prevent GRUB from booting your system.
nl: Elke ZFS-pool zal uit exact één partitie bestaan. Na het beëindigen van de installatie kan een ZFS-pool die er als één apparaat uitziet, omgezet worden naar een pool die uit meerdere apparaten bestaat, met het commando <quote>zpool add</quote> of naar een gespiegelde pool met het commando <quote>zpool attach</quote>. Met de pool die het basisbestandssysteem bevat mag u dit echter niet doen, anders kan GRUB het systeem niet langer opstarten.

note: Tag: para
en: Compression is not currently supported. After the install is finished, compression can be enabled by setting the <quote>compression</quote> property via the <quote>zfs set</quote> command. However, if a compression algorithm other than the default (lzjb) is used on the pool that hosts your root filesystem, this may prevent GRUB from booting your system.
nl: Compressie wordt momenteel niet ondersteund. Na het beëindigen van de installatie kan compressie mogelijk gemaakt worden door de eigenschap <quote>compression</quote> met behulp van het commando <quote>zfs set</quote> in te stellen. Indien evenwel een ander compressiealgoritme dan het standaard algoritme (lzjb) gebruikt wordt op de pool met uw basisbestandssysteem, kan dit GRUB beletten uw systeem op te starten.

note: Tag: para
en: <emphasis>reiserfs</emphasis> (optional; not available on all architectures)
nl: <emphasis>reiserfs</emphasis> (facultatief; niet op alle architecturen beschikbaar)

note: Tag: para
en: Support for the Reiser file system is no longer available by default. When the installer is running at medium or low debconf priority it can be enabled by selecting the <classname>partman-reiserfs</classname> component. Only version 3 of the file system is supported.
nl: Ondersteuning voor het Reiser bestandssysteem is niet langer standaard beschikbaar. Als het installatiesysteem uitgevoerd wordt met een gemiddelde (medium) of lage (low) debconf-prioriteit (waardoor het installatiesysteem ook vragen met een gemiddelde of lage prioriteit stelt), kan die ondersteuning geactiveerd worden door de component <classname>partman-reiserfs</classname> te selecteren. Enkel versie 3 van het bestandssysteem wordt ondersteund.

note: Tag: para
en: Used on some systems to read flash memory. It is not possible to create new jffs2 partitions.
nl: Wordt op sommige systemen gebruikt om flashgeheugen te lezen. Het is niet mogelijk om nieuwe jffs2-partities aan te maken.

note: Tag: para
en: Existing partitions will be recognized and it is possible to assign mount points for them. It is not possible to create new qnx4 partitions.
nl: Bestaande partities zullen herkend worden en het is mogelijk om er aankoppelpunten aan toe te kennen. Het is niet mogelijke om nieuwe qnx4-partities aan te maken.

note: Tag: para
en: <emphasis>NTFS</emphasis> (read-only)
nl: <emphasis>NTFS</emphasis> (alleen-lezen)

note: Tag: para
en: Existing NTFS partitions can be resized and it is possible to assign mount points for them. It is not possible to create new NTFS partitions.
nl: Van bestaande NTFS-partities kan de grootte aangepast worden en het is mogelijk om er aankoppelpunten aan toe te kennen. Het is niet mogelijk om nieuwe NTFS-partities aan te maken.

note: Tag: para
en: The partitioner accepts units as power-of-ten (1 MB = 1000 kB = 1000000 B), as well as power-of-two (1 MiB = 1024 kiB = 1048576 B). Unit prefixes are supported until EB/EiB (exabyte/exbibyte).
nl: Het schijfindelingsprogramma accepteert eenheden als machten van tien (1 MB = 1000 kB = 1000000 B), evenals als machten van twee (1 MiB = 1024 kiB = 1048576 B). Eenheidsvoorvoegsels worden ondersteund tot EB/EiB (exabyte/exbibyte).

note: Tag: title
en: Guided Partitioning
nl: Begeleide schijfindeling

note: Tag: para
en: If you choose guided partitioning, you may have three options: to create partitions directly on the hard disk (classic method), or to create them using Logical Volume Management (LVM), or to create them using encrypted LVM<footnote> <para> The installer will encrypt the LVM volume group using a 256 bit AES key and makes use of the kernel's <quote>dm-crypt</quote> support. </para> </footnote>.
nl: Als u kiest voor begeleide schijfindeling, heeft u drie mogelijke opties: de partities direct op de harde schijf aanmaken (de klassieke methode), of ze aanmaken met behulp van logisch volumebeheer (LVM), of ze aanmaken met behulp van geëncrypteerd LVM<footnote> <para> Het installatiesysteem zal de LVM volumegroep encrypteren met behulp van een 256 bits AES-sleutel en maakt gebruik van de ondersteuning voor <quote>dm-crypt</quote> in de kernel. </para> </footnote>.

note: Tag: para
en: The option to use (encrypted) LVM may not be available on all architectures.
nl: De optie om gebruik te maken van (geëncrypteerd) LVM is mogelijk niet op alle architecturen beschikbaar.

note: Tag: para
en: When using LVM or encrypted LVM, the installer will create most partitions inside one big partition; the advantage of this method is that partitions inside this big partition can be resized relatively easily later. In the case of encrypted LVM the big partition will not be readable without knowing a special key phrase, thus providing extra security of your (personal) data.
nl: Als u LVM of geëncrypteerd LVM gebruikt, zal het installatiesysteem de meeste partities aanmaken binnenin één grote partitie; het voordeel van deze methode is dat de grootte van de partities binnen die overkoepelende partitie later relatief eenvoudig kan worden gewijzigd. Als het een geëncrypteerd LVM betreft, zal de grote partitie niet leesbaar zijn zonder dat men de unieke sleutel kent. Op die manier worden uw (persoonlijke) gegevens extra beveiligd.

note: Tag: para
en: When using encrypted LVM, the installer will also automatically erase the disk by writing random data to it. This further improves security (as it makes it impossible to tell which parts of the disk are in use and also makes sure that any traces of previous installations are erased), but may take some time depending on the size of your disk.
nl: Als u geëncrypteerd LVM gebruikt, zal het installatiesysteem de schijf ook automatisch wissen door er willekeurige data op te schrijven. Dit verhoogt de beveiliging nog meer (omdat het daardoor niet mogelijk is uit te maken welke delen van de schijf in gebruik zijn en het ook garandeert dat elk spoor van een eerdere installatie gewist wordt), maar afhankelijk van de grootte van uw schijf kan dit wat tijd in beslag nemen.

note: Tag: para
en: If you choose guided partitioning using LVM or encrypted LVM, some changes in the partition table will need to be written to the selected disk while LVM is being set up. These changes effectively erase all data that is currently on the selected hard disk and you will not be able to undo them later. However, the installer will ask you to confirm these changes before they are written to disk.
nl: Indien u kiest voor begeleide schijfindeling met LVM of geëncrypteerd LVM, moeten bepaalde wijzigingen aan de partitietabel naar de gekozen schijf geschreven worden tijdens het opzetten van LVM. Deze wijzigingen wissen effectief alle gegevens die momenteel op de geselecteerde harde schijf staan en ze later herstellen zal niet mogelijk zijn. Het installatiesysteem zal u evenwel om bevestiging vragen vooraleer die wijzigingen naar schijf geschreven worden.

note: Tag: para
en: If you choose guided partitioning<phrase arch="linux-any"> (either classic or using (encrypted) LVM)</phrase> for a whole disk, you will first be asked to select the disk you want to use. Check that all your disks are listed and, if you have several disks, make sure you select the correct one. The order they are listed in may differ from what you are used to. The size of the disks may help to identify them.
nl: Indien u kiest voor de begeleide schijfindeling<phrase arch="linux-any"> (ofwel een klassieke schijfindeling ofwel een schijfindeling met (geëncrypteerd) LVM)</phrase> van een volledige schijf, zal u eerst gevraagd worden de schijf te selecteren die u wenst te gebruiken. Ga na of al uw schijven vermeld worden en als u verschillende schijven heeft, moet u er op letten de juiste te selecteren. De volgorde waarin ze opgesomd staan kan anders zijn dan u gewoon bent. De grootte van de schijven kan u helpen om ze te herkennen.

note: Tag: para
en: Any data on the disk you select will eventually be lost, but you will always be asked to confirm any changes before they are written to the disk. <phrase arch="linux-any"> If you have selected the classic method of partitioning, you will be able to undo any changes right until the end; when using (encrypted) LVM this is not possible. </phrase>
nl: Alle gegevens op de geselecteerde schijf zullen uiteindelijk verloren gaan, maar er zal u altijd om bevestiging gevraagd worden bij het maken van veranderingen vooraleer ze op de schijf toegepast worden. <phrase arch="linux-any"> Indien u de klassieke schijfindelingsmethode selecteerde, zult u tot op het einde de kans hebben om alle wijzigingen ongedaan te maken. Indien u (geëncrypteerd) LVM gebruikt is dit niet mogelijk. </phrase>

note: Tag: para
en: Next, you will be able to choose from the schemes listed in the table below. All schemes have their pros and cons, some of which are discussed in <xref linkend="partitioning"/>. If you are unsure, choose the first one. Bear in mind that guided partitioning needs a certain minimal amount of free space to operate with. If you don't give it at least about 1GB of space (depends on chosen scheme), guided partitioning will fail.
nl: Vervolgens zult u kunnen kiezen uit de schema's die in de onderstaande tabel weergegeven worden. Elk van deze schema's heeft zijn voor- en nadelen, waarvan een aantal wordt besproken in <xref linkend="partitioning"/>. Als u twijfelt, kies dan de eerste optie. Merk op dat begeleide schijfindeling een zekere minimale vrije schijfruimte nodig heeft om te kunnen werken. Als u niet tenminste ongeveer 1GB ruimte (afhankelijk van het gekozen schema) ter beschikking kunt stellen, zal de begeleide schijfindeling mislukken.

note: Tag: entry
en: Partitioning scheme
nl: Schijfindelingsschema

note: Tag: entry
en: Minimum space
nl: Minimale ruimte

note: Tag: entry
en: Created partitions
nl: Aangemaakte partities

note: Tag: entry
en: All files in one partition
nl: Alle bestanden op één partitie

note: Tag: entry
en: Separate /home partition
nl: Afzonderlijke partitie /home

note: Tag: entry
en: Separate /home, /var and /tmp partitions
nl: Afzonderlijke partities /home, /var en /tmp

note: Tag: para
en: If you choose guided partitioning using (encrypted) LVM, the installer will also create a separate <filename>/boot</filename> partition. The other partitions, including the swap partition, will be created inside the LVM partition.
nl: Als u kiest voor begeleide schijfindeling met gebruik van (geëncrypteerd) LVM, dan zal het installatiesysteem ook een afzonderlijke <filename>/boot</filename> partitie aanmaken. Alle andere partities, met inbegrip van de partitie voor wisselgeheugen (swap), zullen worden aangemaakt binnenin de LVM-partitie.

note: Tag: para
en: If you have booted in EFI mode then within the guided partitioning setup there will be an additional partition, formatted as a FAT32 bootable filesystem, for the EFI boot loader. This partition is known as an EFI System Partition (ESP). There is also an additional menu item in the formatting menu to manually set up a partition as an ESP.
nl: Indien u opstartte in EFI-modus dan zal er bij de begeleide schijfindeling een extra partitie, geformatteerd als een opstartbaar FAT32-bestandssysteem, aangemaakt worden voor de EFI-bootloader. Deze partitie wordt een EFI System Partition (ESP) genoemd. Het formatteringsmenu bevat ook een extra item voor het manueel instellen van een partitie als een ESP.

note: Tag: para
en: After selecting a scheme, the next screen will show your new partition table, including information on whether and how partitions will be formatted and where they will be mounted.
nl: Nadat u een schema heeft geselecteerd, zal op het volgende scherm de nieuwe partitietabel worden getoond met daarbij indicaties of en hoe deze geformatteerd zullen worden en op welke aankoppelpunten ze aangekoppeld zullen worden.

note: Tag: para
en: The list of partitions might look like this: <informalexample><screen>
      SCSI1 (0,0,0) (sda) - 6.4 GB WDC AC36400L
            #1 primary   16.4 MB  B f ext2       /boot
            #2 primary  551.0 MB      swap       swap
            #3 primary    5.8 GB      ntfs
               pri/log    8.2 MB      FREE SPACE
    
      SCSI2 (1,0,0) (sdb) - 80.0 GB ST380021A
            #1 primary   15.9 MB      ext3
            #2 primary  996.0 MB      fat16
            #3 primary    3.9 GB      xfs        /home
            #5 logical    6.0 GB    f ext4       /
            #6 logical    1.0 GB    f ext3       /var
            #7 logical  498.8 MB      ext3
    </screen></informalexample> This example shows two hard drives divided into several partitions; the first disk has some free space. Each partition line consists of the partition number, its type, size, optional flags, file system, and mountpoint (if any). Note: this particular setup cannot be created using guided partitioning but it does show possible variation that can be achieved using manual partitioning.
nl: De lijst met partities zou er zo uit kunnen zien: <informalexample><screen>
      SCSI1 (0,0,0) (sda) - 6.4 GB WDC AC36400L
            #1 primary   16.4 MB  B f ext2       /boot
            #2 primary  551.0 MB      swap       swap
            #3 primary    5.8 GB      ntfs
               pri/log    8.2 MB      VRIJE RUIMTE
    
      SCSI2 (1,0,0) (sdb) - 80.0 GB ST380021A
            #1 primary   15.9 MB      ext3
            #2 primary  996.0 MB      fat16
            #3 primary    3.9 GB      xfs        /home
            #5 logical    6.0 GB    f ext4       /
            #6 logical    1.0 GB    f ext3       /var
            #7 logical  498.8 MB      ext3
    </screen></informalexample> Dit voorbeeld toont twee harde schijven die zijn opgedeeld in verschillende partities; de eerste schijf heeft nog vrije ruimte. Elke partitieregel bestaat uit partitienummer, type, grootte, facultatieve opties, bestandssysteem en het aankoppelpunt (eventueel). Merk op dat de hier weergegeven indeling niet kan worden gerealiseerd met behulp van de begeleide schijfindeling. Zij toont echter wel de flexibiliteit die kan worden bereikt met handmatige schijfindeling.

note: Tag: para
en: This concludes the guided partitioning. If you are satisfied with the generated partition table, you can choose <guimenuitem>Finish partitioning and write changes to disk</guimenuitem> from the menu to implement the new partition table (as described at the end of this section). If you are not happy, you can choose to <guimenuitem>Undo changes to partitions</guimenuitem> and run guided partitioning again, or modify the proposed changes as described below for manual partitioning.
nl: Hiermee is de begeleide schijfindeling voltooid. Als u tevreden bent met de gegenereerde partitietabel, kunt u de menuoptie <guimenuitem>Schijfindeling afronden en veranderingen naar schijf schrijven</guimenuitem> kiezen om de nieuwe partitietabel te implementeren (zoals beschreven wordt aan het einde van dit onderdeel). Als u nog niet tevreden bent, kunt u kiezen voor <guimenuitem>Veranderingen aan partities ongedaan maken</guimenuitem> en de begeleide schijfindeling nogmaals uitvoeren of de voorgestelde indeling wijzigen zoals hieronder beschreven wordt voor de handmatige schijfindeling.

note: Tag: title
en: Manual Partitioning
nl: Handmatige schijfindeling

note: Tag: para
en: A similar screen to the one shown just above will be displayed if you choose manual partitioning except that your existing partition table will be shown and without the mount points. How to manually set up your partition table and the usage of partitions by your new &debian; system will be covered in the remainder of this section.
nl: Als u kiest voor handmatige schijfindeling, zal een vergelijkbaar scherm worden getoond als hiervoor weergegeven, maar dan met uw bestaande partitietabel en nog zonder aankoppelpunten. Hoe u handmatig de partitietabel kunt opstellen en het gebruik van partities door uw nieuwe &debian; systeem worden in de rest van dit onderdeel behandeld.

note: Tag: para
en: If you select a pristine disk which has neither partitions nor free space on it, you will be asked if a new partition table should be created (this is needed so you can create new partitions). After this, a new line entitled <quote>FREE SPACE</quote> should appear in the table under the selected disk.
nl: Als u een nog maagdelijke schijf zonder partities of vrije ruimte selecteert, zal u gevraagd worden of een nieuwe partitietabel aangemaakt moet worden (deze is nodig om partities te kunnen aanmaken). Daarna zou in de tabel onder de geselecteerde schijf een nieuwe regel met als titel <quote>VRIJE RUIMTE</quote> (FREE SPACE) moeten verschijnen.

note: Tag: para
en: If you select some free space, you will have the opportunity to create a new partition. You will have to answer a quick series of questions about its size, type (primary or logical), and location (beginning or end of the free space). After this, you will be presented with a detailed overview of your new partition. The main setting is <guimenuitem>Use as:</guimenuitem>, which determines if the partition will have a file system on it, or be used for swap,<phrase arch="linux-any"> software RAID, LVM, an encrypted file system,</phrase> or not be used at all. Other settings include mountpoint, mount options, and bootable flag; which settings are shown depends on how the partition is to be used. If you don't like the preselected defaults, feel free to change them to your liking. E.g. by selecting the option <guimenuitem>Use as:</guimenuitem>, you can choose a different filesystem for this partition, including options to use the partition for swap,<phrase arch="linux-any"> software RAID, LVM,</phrase> or not use it at all. When you are satisfied with your new partition, select <guimenuitem>Done setting up the partition</guimenuitem> and you will return to <command>partman</command>'s main screen.
nl: Als u vrije ruimte selecteert, krijgt u de gelegenheid om een nieuwe partitie te creëren. U zult een korte serie vragen over grootte, type (primair of logisch) en positie (aan het begin of het einde van de vrije ruimte) moeten beantwoorden. Daarna krijgt u een gedetailleerd overzicht van de nieuwe partitie. Het belangrijkste element is <guimenuitem>Gebruiken als:</guimenuitem> (Use as:), waarin vastgelegd wordt of er op de partitie een bestandssysteem geplaatst wordt, of ze gebruikt zal worden als wisselgeheugen,<phrase arch="linux-any"> voor software RAID, voor LVM, als een geëncrypteerd bestandssysteem</phrase> of helemaal niet gebruikt zal worden. Andere instellingen betreffen aankoppelpunt, aankoppelopties en de indicatie of de partitie opstartbaar moet zijn. Welke instellingen getoond worden, is afhankelijk van waarvoor de partitie gebruikt zal worden. Als de standaardwaarden u niet bevallen, kunt u ze naar behoefte wijzigen. Door bijvoorbeeld de optie <guimenuitem>Gebruiken als:</guimenuitem> te selecteren, kunt u een ander bestandssysteem voor de partitie selecteren, inclusief de mogelijkheid om de partitie te gebruiken voor wisselgeheugen (swap),<phrase arch="linux-any"> software RAID, LVM</phrase> of om de partitie helemaal niet te gebruiken. Als u tevreden bent met de nieuwe partitie kiest u <guimenuitem>Klaar met het instellen van de partitie</guimenuitem> waarna u terugkeert naar het hoofdscherm van <command>partman</command>.

note: Tag: para
en: If you decide you want to change something about your partition, simply select the partition, which will bring you to the partition configuration menu. This is the same screen as is used when creating a new partition, so you can change the same settings. One thing that may not be very obvious at a first glance is that you can resize the partition by selecting the item displaying the size of the partition. Filesystems known to work are at least fat16, fat32, ext2, ext3 and swap. This menu also allows you to delete a partition.
nl: Als u een instelling van een partitie wilt wijzigen, selecteert u gewoon die partitie waarna u in het configuratiemenu voor de partitie komt. Dit is hetzelfde scherm als datgene voor het aanmaken van een nieuwe partitie en u kunt dus dezelfde instellingen wijzigen. Iets wat mogelijk niet meteen duidelijk is, is dat u de grootte van een partitie kunt wijzigen door het item dat de grootte van de partitie aangeeft, te selecteren. Bestandssystemen waarvan bekend is dat ze werken, zijn in ieder geval fat16, fat32, ext2, ext3 en swap. Dit menu stelt u ook in staat om een partitie te verwijderen.

note: Tag: para
en: Be sure to create at least two partitions: one for the <emphasis>root</emphasis> filesystem (which must be mounted as <filename>/</filename>) and one for <emphasis>swap</emphasis>. If you forget to mount the root filesystem, <command>partman</command> won't let you continue until you correct this issue.
nl: Zorg ervoor dat u tenminste twee partities aanmaakt: één voor het<emphasis>root</emphasis>-bestandssysteem, het basisbestandssysteem, (dat aangekoppeld moet worden aan het aankoppelpunt <filename>/</filename>) en één voor <emphasis>swap</emphasis>, het wisselgeheugen. Als u vergeet om het basisbestandssysteem aan te koppelen, zal <command>partman</command> u niet voort laten doen tot dit probleem is verholpen.

note: Tag: para
en: If you boot in EFI mode but forget to select and format an EFI System Partition, <command>partman</command> will detect this and will not let you continue until you allocate one.
nl: Als u opstartte in EFI-modus maar vergeet om een EFI Systeem Partitie te selecteren en te formatteren, zal<command>partman</command> dit vaststellen en u beletten voort te gaan tot u er een heeft toegewezen.

note: Tag: para
en: Capabilities of <command>partman</command> can be extended with installer modules, but are dependent on your system's architecture. So if you can't see all promised goodies, check if you have loaded all required modules (e.g. <filename>partman-ext3</filename>, <filename>partman-xfs</filename>, or <filename>partman-lvm</filename>).
nl: De functionaliteit van <command>partman</command> kan worden vergroot met behulp van modules voor het installatiesysteem, maar die functionaliteit is afhankelijk van de architectuur van uw systeem. Als u dus niet alle beschreven mogelijkheden terugvindt, controleer dan of alle vereiste modules (zoals <filename>partman-ext3</filename>, <filename>partman-xfs</filename> of <filename>partman-lvm</filename>) zijn geladen.

note: Tag: para
en: After you are satisfied with partitioning, select <guimenuitem>Finish partitioning and write changes to disk</guimenuitem> from the partitioning menu. You will be presented with a summary of changes made to the disks and asked to confirm that the filesystems should be created as requested.
nl: Als u tevreden bent met het eindresultaat van de schijfindeling, kiest u in het schijfindelingsmenu de optie <guimenuitem>Schijfindeling afronden en veranderingen naar schijf schrijven</guimenuitem>. Daarna zal een overzicht worden getoond van de aan de schijven aangebrachte wijzigingen en zal u worden gevraagd om te bevestigen dat de gewenste bestandssystemen wel degelijk moeten aangemaakt worden.

note: Tag: title
en: Configuring Multidisk Devices (Software RAID)
nl: Meervoudige schijfapparaten configureren (Software RAID)

note: Tag: para
en: If you have more than one harddrive<footnote><para> To be honest, you can construct an MD device even from partitions residing on single physical drive, but that won't give any benefits. </para></footnote> in your computer, you can use <command>partman-md</command> to set up your drives for increased performance and/or better reliability of your data. The result is called <firstterm>Multidisk Device</firstterm> (or after its most famous variant <firstterm>software RAID</firstterm>).
nl: Als u in uw computer meer dan één harde schijf<footnote><para>Om eerlijk te zijn, kunt u zelfs een meervoudig schijfapparaat maken met partities die op één fysieke harde schijf staan, maar dit biedt geen enkel voordeel. </para></footnote> heeft, kunt u <command>partman-md</command> gebruiken om uw schijfeenheden te configureren met betere prestaties en/of grotere gegevensbetrouwbaarheid als doel. Het resultaat wordt een <firstterm>Multidisk Device</firstterm> (MD) genoemd, een meervoudig schijfapparaat, of naar zijn meest bekende variant, een <firstterm>Software RAID</firstterm>).

note: Tag: para
en: MD is basically a bunch of partitions located on different disks and combined together to form a <emphasis>logical</emphasis> device. This device can then be used like an ordinary partition (i.e. in <command>partman</command> you can format it, assign a mountpoint, etc.).
nl: MD is in feite niets meer dan een verzameling partities op verschillende harde schijven die worden gecombineerd om gezamenlijk één <emphasis>logisch</emphasis> apparaat te vormen. Dit apparaat kan vervolgens worden gebruikt als een gewone partitie (dat wil zeggen dat u het in <command>partman</command> kunt formatteren, er een aankoppelpunt kunt aan toewijzen, enz.).

note: Tag: para
en: What benefits this brings depends on the type of MD device you are creating. Currently supported are: <variablelist> <varlistentry> <term>RAID0</term><listitem><para> Is mainly aimed at performance. RAID0 splits all incoming data into <firstterm>stripes</firstterm> and distributes them equally over each disk in the array. This can increase the speed of read/write operations, but when one of the disks fails, you will lose <emphasis>everything</emphasis> (part of the information is still on the healthy disk(s), the other part <emphasis>was</emphasis> on the failed disk). </para><para> The typical use for RAID0 is a partition for video editing. </para></listitem> </varlistentry> <varlistentry> <term>RAID1</term><listitem><para> Is suitable for setups where reliability is the first concern. It consists of several (usually two) equally-sized partitions where every partition contains exactly the same data. This essentially means three things. First, if one of your disks fails, you still have the data mirrored on the remaining disks. Second, you can use only a fraction of the available capacity (more precisely, it is the size of the smallest partition in the RAID). Third, file-reads are load-balanced among the disks, which can improve performance on a server, such as a file server, that tends to be loaded with more disk reads than writes. </para><para> Optionally you can have a spare disk in the array which will take the place of the failed disk in the case of failure. </para></listitem> </varlistentry> <varlistentry> <term>RAID5</term><listitem><para> Is a good compromise between speed, reliability and data redundancy. RAID5 splits all incoming data into stripes and distributes them equally on all but one disk (similar to RAID0). Unlike RAID0, RAID5 also computes <firstterm>parity</firstterm> information, which gets written on the remaining disk. The parity disk is not static (that would be called RAID4), but is changing periodically, so the parity information is distributed equally on all disks. When one of the disks fails, the missing part of information can be computed from remaining data and its parity. RAID5 must consist of at least three active partitions. Optionally you can have a spare disk in the array which will take the place of the failed disk in the case of failure. </para><para> As you can see, RAID5 has a similar degree of reliability to RAID1 while achieving less redundancy. On the other hand, it might be a bit slower on write operations than RAID0 due to computation of parity information. </para></listitem> </varlistentry> <varlistentry> <term>RAID6</term><listitem><para> Is similar to RAID5 except that it uses two parity devices instead of one. </para><para> A RAID6 array can survive up to two disk failures. </para></listitem> </varlistentry> <varlistentry> <term>RAID10</term><listitem><para> RAID10 combines striping (as in RAID0) and mirroring (as in RAID1). It creates <replaceable>n</replaceable> copies of incoming data and distributes them across the partitions so that none of the copies of the same data are on the same device. The default value of <replaceable>n</replaceable> is 2, but it can be set to something else in expert mode. The number of partitions used must be at least <replaceable>n</replaceable>. RAID10 has different layouts for distributing the copies. The default is near copies. Near copies have all of the copies at about the same offset on all of the disks. Far copies have the copies at different offsets on the disks. Offset copies copy the stripe, not the individual copies. </para><para> RAID10 can be used to achieve reliability and redundancy without the drawback of having to calculate parity. </para></listitem> </varlistentry> </variablelist> To sum it up:
nl: Het voordeel dat u behaalt, is afhankelijk van het soort MD-apparaat dat u creëert. Op dit moment worden ondersteund: <variablelist> <varlistentry> <term>RAID0</term><listitem><para> Is hoofdzakelijk gericht op prestatieverbetering. RAID0 splitst alle binnenkomende gegevens op in <firstterm>blokken</firstterm> (ook wel stripes genoemd) en verdeelt deze gelijkmatig over elke schijf in de reeks. Dit kan de snelheid van lees- en schrijfoperaties verhogen, maar als één van de schijven defect raakt, verliest u <emphasis>alles</emphasis> (een deel van de informatie staat nog wel op de 'gezonde' schijf/schijven, maar een ander deel <emphasis>stond</emphasis> op de defecte schijf). </para><para> RAID0 wordt bijvoorbeeld veel toegepast voor video-bewerking. </para></listitem> </varlistentry> <varlistentry> <term>RAID1</term><listitem><para> Is geschikt voor situaties waar betrouwbaarheid de belangrijkste overweging is. Het bestaat uit verschillende (gewoonlijk twee) partities van gelijke grootte, waarbij beide partities exact dezelfde gegevens bevatten. In essentie betekent dit drie dingen. Ten eerste heeft u, als één van de schijven defect raakt, nog altijd de gegevens op de overige schijven staan. Ten tweede kunt u effectief slechts een deel van de beschikbare capaciteit gebruiken (meer exact: ter grootte van de kleinste partitie in de RAID). Ten derde wordt de belasting bij het lezen van gegevens verdeeld over de schijven. Dit kan de prestaties verbeteren wanneer op een server doorgaans meer lees- dan schrijfacties plaatsvinden, zoals bij een bestandsserver het geval is. </para><para> Desgewenst kunt u een reserve harde schijf in de reeks opnemen die bij een storing de plaats zal innemen van de defecte schijf. </para></listitem> </varlistentry> <varlistentry> <term>RAID5</term><listitem><para> Is een goed compromis tussen snelheid, betrouwbaarheid en gegevensredundantie. Bij RAID5 worden binnenkomende gegevens gesplitst in blokken en gelijkmatig verdeeld over alle harde schijven op één na (vergelijkbaar met RAID0). In afwijking van RAID0, wordt bij RAID5 ook<firstterm>pariteits</firstterm>informatie berekend die op de overgebleven schijf wordt weggeschreven. De harde schijf met de pariteitsinformatie is niet statisch (dat zou RAID4 zijn), maar wordt periodiek gewijzigd zodat de pariteitsinformatie gelijkelijk wordt verdeeld over alle schijven. Als één van de schijven defect raakt, kan het ontbrekende deel van de informatie worden berekend op basis van de resterende gegevens en hun pariteit. RAID5 dient te zijn opgebouwd uit tenminste drie actieve partities. Desgewenst kunt u een reservehardeschijf in de reeks opnemen die bij een storing de plaats zal innemen van de defecte schijf. </para><para> Zoals u kunt zien, heeft RAID5 een vergelijkbare mate van betrouwbaarheid als RAID1 terwijl de opslag minder redundant is. Aan de andere kant is het, in verband met de berekening van de partiteitsinformatie, mogelijk iets trager bij schrijfoperaties dan RAID0. </para></listitem> </varlistentry> <varlistentry> <term>RAID6</term><listitem><para> Is vergelijkbaar met RAID5 behalve dat het twee pariteitsapparaten gebruikt in plaats van één. </para><para> Een reeks schijven van het type RAID6 kan zich herstellen van wel twee defecte harde schijven. </para></listitem> </varlistentry> <varlistentry> <term>RAID10</term><listitem><para> RAID10 combineert het werken met blokken (zoals in RAID0) en met spiegeling (zoals in RAID1). Het maakt <replaceable>n</replaceable> kopieën van inkomende gegevens en verdeelt ze over de partities, zodanig dat zich nooit meer dan één kopie van dezelfde gegevens op hetzelfde apparaat bevindt. De standaardwaarde voor <replaceable>n</replaceable> is 2, maar in de expertmodus kan het op een andere waarde ingesteld worden. Het aantal gebruikte partities moet minstens <replaceable>n</replaceable> zijn. RAID10 hanteert verschillende modellen om de kopieën te verdelen. Het standaardmodel werkt met nabije-kopieën (near copies). Daarbij bevindt de kopie zich op elk van de schijven op ongeveer dezelfde offset. Bij verre-kopieën (far copies) bevinden de kopieën zich op de schijven op verschillende offsets. Bij offset-kopieën wordt het blok gekopieerd, niet de individuele kopie. </para><para> RAID10 kan gebruikt worden om betrouwbaarheid en redundantie te bekomen zonder het nadeel van de pariteitsberekening. </para></listitem> </varlistentry> </variablelist> Samenvattend:

note: Tag: entry
en: Minimum Devices
nl: Minimum aantal apparaten

note: Tag: entry
en: Spare Device
nl: Reserveschijf

note: Tag: entry
en: Survives disk failure?
nl: Overleeft een schijfstoring?

note: Tag: entry
en: Available Space
nl: Beschikbare ruimte

note: Tag: entry
en: <entry>no</entry>
nl: <entry>nee</entry>

note: Tag: entry
en: Size of the smallest partition multiplied by number of devices in RAID
nl: Grootte van de kleinste partitie vermenigvuldigd met het aantal apparaten in de RAID

note: Tag: entry
en: optional
nl: facultatief

note: Tag: entry
en: <entry>yes</entry>
nl: <entry>ja</entry>

note: Tag: entry
en: Size of the smallest partition in RAID
nl: Grootte van de kleinste partitie in de RAID

note: Tag: entry
en: Size of the smallest partition multiplied by (number of devices in RAID minus one)
nl: Grootte van de kleinste partitie vermenigvuldigd met (het aantal apparaten in de RAID minus één)

note: Tag: entry
en: Size of the smallest partition multiplied by (number of devices in RAID minus two)
nl: Grootte van de kleinste partitie vermenigvuldigd met (het aantal apparaten in de RAID minus twee)

note: Tag: entry
en: Total of all partitions divided by the number of chunk copies (defaults to two)
nl: Het totaal aantal partities gedeeld door het aantal keer dat elk fragment gekopieerd wordt (standaard twee maal)

note: Tag: para
en: If you want to know more about Software RAID, have a look at <ulink url="&url-software-raid-howto;">Software RAID HOWTO</ulink>.
nl: Als u meer wilt weten over software RAID, raadpleeg dan de <ulink url="&url-software-raid-howto;">Software RAID HOWTO</ulink>.

note: Tag: para
en: To create an MD device, you need to have the desired partitions it should consist of marked for use in a RAID. (This is done in <command>partman</command> in the <guimenu>Partition settings</guimenu> menu where you should select <menuchoice> <guimenu>Use as:</guimenu> <guimenuitem>physical volume for RAID</guimenuitem> </menuchoice>.)
nl: Om een MD-apparaat aan te maken, moet u de partities waarvan u wilt dat ze er deel van uitmaken, markeren om gebruikt te worden in een RAID. (U doet dit in <command>partman</command> in het menu met <guimenu>Partitie-instellingen</guimenu>. Daar selecteert u <menuchoice><guimenu>Gebruiken als:</guimenu> <guimenuitem>Fysiek volume voor RAID</guimenuitem></menuchoice>.)

note: Tag: para
en: Make sure that the system can be booted with the partitioning scheme you are planning. In general it will be necessary to create a separate file system for <filename>/boot</filename> when using RAID for the root (<filename>/</filename>) file system. Most boot loaders <phrase arch="x86">(including grub)</phrase> do support mirrored (not striped!) RAID1, so using for example RAID5 for <filename>/</filename> and RAID1 for <filename>/boot</filename> can be an option.
nl: Zorg ervoor dat het systeem opgestart zal kunnen worden met het schijfindelingsschema dat u in gedachten heeft. Over het algemeen zal het nodig zijn om een apart bestandssysteem aan te maken voor <filename>/boot</filename> als u voor het basisbestandssysteem (<filename>/</filename>) RAID wilt gebruiken. De meeste bootloaders <phrase arch="x86">(waaronder grub)</phrase> ondersteunen de spiegelende vorm (niet de met blokken werkende of striped vorm!) van RAID1, en dus is bijvoorbeeld RAID5 gebruiken voor <filename>/</filename> en RAID1 voor <filename>/boot</filename> een mogelijkheid.

note: Tag: para
en: Next, you should choose <guimenuitem>Configure software RAID</guimenuitem> from the main <command>partman</command> menu. (The menu will only appear after you mark at least one partition for use as <guimenuitem>physical volume for RAID</guimenuitem>.) On the first screen of <command>partman-md</command> simply select <guimenuitem>Create MD device</guimenuitem>. You will be presented with a list of supported types of MD devices, from which you should choose one (e.g. RAID1). What follows depends on the type of MD you selected.
nl: Vervolgens dient u in het hoofdmenu van <command>partman</command> te kiezen voor <guimenuitem>Software-RAID instellen</guimenuitem>. (Dit menu verschijnt pas nadat u tenminste één partitie heeft gemarkeerd om gebruik te worden als <guimenuitem>Fysiek volume voor RAID</guimenuitem>.) Kies dan op het eerste scherm van <command>partman-md</command> voor <guimenuitem>MD-apparaat aanmaken</guimenuitem>. Er zal een lijst met ondersteunde types MD-apparaten worden getoond, waaruit u er één kunt kiezen (bijvoorbeeld RAID1). Het vervolg is afhankelijk van het geselecteerde type MD.

note: Tag: para
en: RAID0 is simple &mdash; you will be issued with the list of available RAID partitions and your only task is to select the partitions which will form the MD.
nl: RAID0 is eenvoudig &mdash; er zal een overzicht met beschikbare RAID-partities worden getoond en uw enige taak is het selecteren van de partities die u voor het MD-apparaat wilt gebruiken.

note: Tag: para
en: RAID1 is a bit more tricky. First, you will be asked to enter the number of active devices and the number of spare devices which will form the MD. Next, you need to select from the list of available RAID partitions those that will be active and then those that will be spare. The count of selected partitions must be equal to the number provided earlier. Don't worry. If you make a mistake and select a different number of partitions, &d-i; won't let you continue until you correct the issue.
nl: RAID1 is iets lastiger. Allereerst zal u worden gevraagd om het aantal actieve en het aantal reserve-eenheden voor het MD-apparaat in te geven. Vervolgens dient u uit de lijst met beschikbare RAID-partities eerst de partities te kiezen die actief moeten zijn en vervolgens de reserve-partities. Het aantal partities dat u selecteert moet gelijk zijn aan het aantal dat u eerder heeft opgegeven. Maak u geen zorgen. Als u een fout maakt en een afwijkend aantal partities selecteert, zal &d-i; u beletten voort te gaan totdat dit gecorrigeerd is.

note: Tag: para
en: RAID5 has a setup procedure similar to RAID1 with the exception that you need to use at least <emphasis>three</emphasis> active partitions.
nl: De configuratieprocedure voor RAID5 is vergelijkbaar met die voor RAID1. Het enige verschil is dat u tenminste <emphasis>drie</emphasis> actieve partities dient te gebruiken.

note: Tag: para
en: RAID6 also has a setup procedure similar to RAID1 except that at least <emphasis>four</emphasis> active partitions are required.
nl: Ook de configuratieprocedure voor RAID6 is vergelijkbaar met die voor RAID1 behalve dat minstens <emphasis>vier</emphasis> actieve partities nodig zijn.

note: Tag: para
en: RAID10 again has a setup procedure similar to RAID1 except in expert mode. In expert mode, &d-i; will ask you for the layout. The layout has two parts. The first part is the layout type. It is either <literal>n</literal> (for near copies), <literal>f</literal> (for far copies), or <literal>o</literal> (for offset copies). The second part is the number of copies to make of the data. There must be at least that many active devices so that all of the copies can be distributed onto different disks.
nl: Ook voor RAID10 is de configuratieprocedure te vergelijken met die voor RAID1, behalve in de expertmodus. In de expertmodus zal &d-i; u naar de opmaak vragen. De opmaak bestaat uit twee delen. Het eerste deel is het type. Dat is ofwel <literal>n</literal> (voor het type 'near copies'), <literal>f</literal> (voor het type 'far copies') of <literal>o</literal> (voor het type 'offset copies'). Het tweede deel is het aantal te maken kopieën van de data. Er moeten minstens evenveel actieve apparaten zijn, zodanig dat elke kopie naar een andere schijf gestuurd kan worden.

note: Tag: para
en: It is perfectly possible to have several types of MD at once. For example, if you have three 200 GB hard drives dedicated to MD, each containing two 100 GB partitions, you can combine the first partitions on all three disks into the RAID0 (fast 300 GB video editing partition) and use the other three partitions (2 active and 1 spare) for RAID1 (quite reliable 100 GB partition for <filename>/home</filename>).
nl: Het is zonder meer mogelijk om verschillende types MD-apparaten naast elkaar te hebben. Als u bijvoorbeeld drie 200 GB harde schijven heeft ten behoeve van MD, elk met twee partities van 100 GB, kunt u de eerste partities op alle drie de schijven samenvoegen tot één RAID0 (snelle partitie van 300 GB voor videobewerking) en de andere drie partities (2 actieve en 1 reserve) gebruiken voor RAID1 (als zeer betrouwbare partitie van 100 GB voor <filename>/home</filename>).

note: Tag: para
en: After you set up MD devices to your liking, you can <guimenuitem>Finish</guimenuitem> <command>partman-md</command> to return back to the <command>partman</command> to create filesystems on your new MD devices and assign them the usual attributes like mountpoints.
nl: Nadat u de MD-apparaten naar uw tevredenheid heeft ingesteld, kunt u <command>partman-md</command> <guimenuitem>Voltooien</guimenuitem> om terug te keren naar <command>partman</command> om op uw nieuwe MD-apparaten bestandssystemen aan te maken en daaraan de gebruikelijke kenmerken, zoals aankoppelpunten, toe te kennen.

note: Tag: title
en: Configuring the Logical Volume Manager (LVM)
nl: Logisch volumebeheer (LVM) instellen

note: Tag: para
en: If you are working with computers at the level of system administrator or <quote>advanced</quote> user, you have surely seen the situation where some disk partition (usually the most important one) was short on space, while some other partition was grossly underused and you had to manage this situation by moving stuff around, symlinking, etc.
nl: Als u met computers werkt op het niveau van systeembeheerder of dat van <quote>gevorderde</quote> gebruiker, heeft u vast de situatie meegemaakt waarbij op een schijfpartitie (meestal de belangrijkste) onvoldoende ruimte beschikbaar was, terwijl het gebruik van een andere partitie sterk ondermaats was. Als oplossing heeft u mogelijk bestanden moeten verplaatsen en moeten werken met symbolische koppelingen vanaf de oude locatie naar de nieuwe locatie, enz.

note: Tag: para
en: To avoid the described situation you can use Logical Volume Manager (LVM). Simply said, with LVM you can combine your partitions (<firstterm>physical volumes</firstterm> in LVM lingo) to form a virtual disk (so called <firstterm>volume group</firstterm>), which can then be divided into virtual partitions (<firstterm>logical volumes</firstterm>). The point is that logical volumes (and of course underlying volume groups) can span across several physical disks.
nl: Om deze situatie te voorkomen, kunt u gebruik maken van Logisch volumebeheer(Logical Volume Management &mdash; LVM). Eenvoudig gesteld, kunt u met LVM uw partities (in de terminologie van LVM <firstterm>fysieke volumes</firstterm>) combineren tot een virtuele harde schijf (een zogenaamde <firstterm>volumegroep</firstterm>). Deze kan op zijn beurt worden opgedeeld in virtuele partities (<firstterm>logische volumes</firstterm>). Waar het om gaat is dat logische volumes (en natuurlijk ook de onderliggende volumegroepen) verschillende fysieke harde schijven kunnen omvatten.

note: Tag: para
en: Now when you realize you need more space for your old 160GB <filename>/home</filename> partition, you can simply add a new 300GB disk to the computer, join it with your existing volume group and then resize the logical volume which holds your <filename>/home</filename> filesystem and voila &mdash; your users have some room again on their renewed 460GB partition. This example is of course a bit oversimplified. If you haven't read it yet, you should consult the <ulink url="&url-lvm-howto;">LVM HOWTO</ulink>.
nl: Als u bijvoorbeeld vervolgens ontdekt dat u meer ruimte nodig heeft op uw oude 160GB <filename>/home</filename>-partitie, kunt u eenvoudig een extra 300GB harde schijf in de computer plaatsen, deze toevoegen aan uw bestaande volumegroep en vervolgens het logische volume vergroten waarop uw <filename>/home</filename>-bestandssysteem zich bevindt. En klaar is Kees &mdash; uw gebruikers kunnen beschikken over de extra ruimte op een vernieuwde partitie van 460GB. Dit voorbeeld is uiteraard enigszins gesimplificeerd. Wij raden u aan om, voor zover u dat nog niet heeft gedaan, de<ulink url="&url-lvm-howto;">LVM HOWTO</ulink> te raadplegen.

note: Tag: para
en: LVM setup in &d-i; is quite simple and completely supported inside <command>partman</command>. First, you have to mark the partition(s) to be used as physical volumes for LVM. This is done in the <guimenu>Partition settings</guimenu> menu where you should select <menuchoice> <guimenu>Use as:</guimenu> <guimenuitem>physical volume for LVM</guimenuitem> </menuchoice>.
nl: Het instellen van LVM in &d-i; is relatief eenvoudig en volledig ondersteund in <command>partman</command>. Allereerst dient u de partitie(s) die u wilt gebruiken als fysieke volumes voor LVM, te markeren. Hiervoor selecteert u in <command>partman</command> vanuit het menu <guimenu>Partitie-instellingen</guimenu> de optie <menuchoice> <guimenu>Gebruiken als:</guimenu> <guimenuitem>Fysiek volume voor LVM</guimenuitem> </menuchoice>.

note: Tag: para
en: Be aware: the new LVM setup will destroy all data on all partitions marked with an LVM type code. So, if you already have an LVM on some of your disks, and want to install Debian additionally to that machine, the old (already existing) LVM will be wiped out! The same counts for partitions, which are (for any reason) misleadingly marked with an LVM type code, but contain something different (like an encrypted volume). You need to remove such disks from the system, before performing a new LVM setup!
nl: Waarschuwing: de nieuwe LVM-installatie zal alle gegevens vernietigen op alle partities die gemarkeerd zijn met een code van het type LVM. Dus, indien u op sommige van uw harde schijven reeds een LVM heeft en op die machine ook nog Debian wilt installeren, zal de oude (bestaande) LVM gewist worden! Hetzelfde geldt voor partities die (om welke reden ook) ten onrechte gemarkeerd zijn met een code van het type LVM, maar iets anders bevatten (zoals een versleuteld opslagmedium). U dient dergelijke schijven te verwijderen uit het systeem vooraleer u een nieuwe installatie van LVM uitvoert!

note: Tag: para
en: When you return to the main <command>partman</command> screen, you will see a new option <guimenuitem>Configure the Logical Volume Manager</guimenuitem>. When you select that, you will first be asked to confirm pending changes to the partition table (if any) and after that the LVM configuration menu will be shown. Above the menu a summary of the LVM configuration is shown. The menu itself is context sensitive and only shows valid actions. The possible actions are:
nl: Als u terugkeert op het hoofdscherm van <command>partman</command>, zult u een nieuwe optie <guimenuitem>Logisch volumebeheer (LVM) instellen</guimenuitem> zien. Als u deze selecteert, zal u eerst worden gevraagd om nog niet vastgelegde wijzigingen in de partitietabel te bevestigen (als die er zijn) en vervolgens zal het configuratiemenu voor LVM worden getoond. Boven het menu wordt een samenvatting van de LVM-configuratie getoond. Het menu zelf is contextgevoelig en toont alleen toegestane acties. De mogelijke acties zijn:

note: Tag: para
en: <guimenuitem>Display configuration details</guimenuitem>: shows LVM device structure, names and sizes of logical volumes and more
nl: <guimenuitem>Toon configuratiedetails</guimenuitem>: toont onder andere de structuur van LVM-apparaten en de namen en groottes van logische volumes

note: Tag: guimenuitem
en: Create volume group
nl: Volumegroep aanmaken

note: Tag: guimenuitem
en: Create logical volume
nl: Logisch volume aanmaken

note: Tag: guimenuitem
en: Delete volume group
nl: Volumegroep verwijderen

note: Tag: guimenuitem
en: Delete logical volume
nl: Logisch volume verwijderen

note: Tag: guimenuitem
en: Extend volume group
nl: Volumegroep uitbreiden

note: Tag: guimenuitem
en: Reduce volume group
nl: Volumegroep verkleinen

note: Tag: para
en: <guimenuitem>Finish</guimenuitem>: return to the main <command>partman</command> screen
nl: <guimenuitem>Voltooien</guimenuitem>: keer terug naar het hoofdscherm van <command>partman</command>

note: Tag: para
en: Use the options in that menu to first create a volume group and then create your logical volumes inside it.
nl: Gebruik de opties in dit menu om eerst een volumegroep en vervolgens daaronder de gewenste logische volumes aan te maken.

note: Tag: para
en: After you return to the main <command>partman</command> screen, any created logical volumes will be displayed in the same way as ordinary partitions (and you should treat them as such).
nl: Nadat u teruggekeerd bent naar het hoofdscherm van <command>partman</command>, zult u de aangemaakte logische volumes als ware het gewone partities terugvinden in het menu (en u kunt ze verder ook als zodanig behandelen).

note: Tag: title
en: Configuring Encrypted Volumes
nl: Geëncrypteerde volumes instellen

note: Tag: para
en: &d-i; allows you to set up encrypted partitions. Every file you write to such a partition is immediately saved to the device in encrypted form. Access to the encrypted data is granted only after entering the <firstterm>passphrase</firstterm> used when the encrypted partition was originally created. This feature is useful to protect sensitive data in case your laptop or hard drive gets stolen. The thief might get physical access to the hard drive, but without knowing the right passphrase, the data on the hard drive will look like random characters.
nl: U hebt de mogelijkheid om met &d-i; geëncrypteerde partities in te stellen. Elk bestand dat u naar een dergelijke partitie wegschrijft wordt op het apparaat onmiddellijk in geëncrypteerde vorm opgeslagen. Toegang tot de geëncrypteerde gegevens krijgt men pas na het invoeren van de <firstterm>wachtwoordzin</firstterm> die gebruikt werd toen de geëncrypteerde partitie aangemaakt werd. Deze functionaliteit is nuttig voor het beschermen van gevoelige informatie wanneer uw harde schijf of uw laptop gestolen worden. De dief kan er in slagen fysieke toegang te krijgen tot de harde schijf, maar zonder de correcte wachtwoordzin te kennen zullen de gegevens op de harde schijf eruit zien als willekeurige tekens.

note: Tag: para
en: The two most important partitions to encrypt are: the home partition, where your private data resides, and the swap partition, where sensitive data might be stored temporarily during operation. Of course, nothing prevents you from encrypting any other partitions that might be of interest. For example <filename>/var</filename> where database servers, mail servers or print servers store their data, or <filename>/tmp</filename> which is used by various programs to store potentially interesting temporary files. Some people may even want to encrypt their whole system. Generally the only exception here is the <filename>/boot</filename> partition which must remain unencrypted, because historically there was no way to load the kernel from an encrypted partition. (GRUB is now able to do that, but &d-i; currently lacks native support for encrypted <filename>/boot</filename>. The setup is therefore covered in a <ulink url="https://cryptsetup-team.pages.debian.net/cryptsetup/encrypted-boot.html">separate document</ulink>.)
nl: De twee belangrijkste partities vanuit het oogpunt van encryptie zijn: de partitie met de persoonlijke mappen (home) waarop zich uw persoonlijke gegevens bevinden en de swap-partitie, het wisselgeheugen, waarop al werkend tijdelijk gevoelige gegevens opgeslagen kunnen worden. Niets belet u evenwel om eventueel nog andere partities die voor u ook belangrijk zijn, te encrypteren. Bijvoorbeeld <filename>/var</filename> waar databaseservers, mailservers en printservers hun gegevens opslaan, of <filename>/tmp</filename> dat door verschillende programma's gebruikt wordt voor de tijdelijke opslag van potentieel belangrijke bestanden. Het kan zelfs zijn dat sommige mensen hun hele systeem wensen te encrypteren. Over het algemeen vormt de <filename>/boot</filename>-partitie hier de enige uitzondering. Deze mag niet geëncrypteerd worden, omdat er oorspronkelijk geen manier bestond om de kernel te laden vanaf een geëncrypteerde partitie. (GRUB kan dit nu wel, maar het ontbreekt &d-i; momenteel aan een eigen ondersteuning voor een geëncrypteerde <filename>/boot</filename>. Het opzet wordt daarom in een <ulink url="https://cryptsetup-team.pages.debian.net/cryptsetup/encrypted-boot.html">apart document</ulink> behandeld.)

note: Tag: para
en: Please note that the performance of encrypted partitions will be less than that of unencrypted ones because the data needs to be decrypted or encrypted for every read or write. The performance impact depends on your CPU speed, chosen cipher and a key length.
nl: Merk op dat de prestaties van geëncrypteerde partities zwakker zijn dan die van niet-geëncrypteerde, omdat bij elke lees- of schrijfbewerking de gegevens gedecrypteerd of geëncrypteerd moeten worden. Hoe groot de impact op de prestaties is, is afhankelijk van de snelheid van de CPU, de gekozen  coderingsmethode en de lengte van de encryptiesleutel.

note: Tag: para
en: To use encryption, you have to create a new partition by selecting some free space in the main partitioning menu. Another option is to choose an existing partition (e.g. a regular partition, an LVM logical volume or a RAID volume). In the <guimenu>Partition settings</guimenu> menu, you need to select <guimenuitem>physical volume for encryption</guimenuitem> at the <menuchoice> <guimenu>Use as:</guimenu> </menuchoice> option. The menu will then change to include several cryptographic options for the partition.
nl: Om encryptie te kunnen gebruiken, moet u een nieuwe partitie maken door in het hoofdmenu van het schijfindelingprogramma vrije schijfruimte te selecteren. Een andere mogelijkheid is een bestaande partitie te kiezen (bijv. een gewone partitie, een LVM logisch volume of een RAID volume). In het menu <guimenu>Partitie-instellingen</guimenu> moet u dan bij de optie <menuchoice> <guimenu>Gebruiken als:</guimenu> </menuchoice> kiezen voor <guimenuitem>Fysiek volume voor encryptie</guimenuitem>. Het menu zal zich dan aanpassen en verschillende cryptografische opties voor de partitie tonen.

note: Tag: para
en: The encryption method supported by &d-i; is <firstterm>dm-crypt</firstterm> (included in newer Linux kernels, able to host LVM physical volumes).
nl: De door &d-i; ondersteunde encryptiemethode is <firstterm>dm-crypt</firstterm> (ingebouwd in recente Linux-kernels en met de mogelijkheid om het te gebruiken met fysieke LVM-volumes).

note: Tag: para
en: Let's have a look at the options available when you select encryption via <userinput>Device-mapper (dm-crypt)</userinput>. As always: when in doubt, use the defaults, because they have been carefully chosen with security in mind.
nl: Laten we eens bekijken welke mogelijkheden er zijn als u encryptie selecteert via <userinput>Device-mapper (dm-crypt)</userinput>. Zoals altijd geldt dat u bij twijfel best de standaardinstellingen gebruikt, omdat ze met zorg geselecteerd werden met het oog op veiligheid.

note: Tag: term
en: Encryption: <userinput>aes</userinput>
nl: Encryptie: <userinput>aes</userinput>

note: Tag: para
en: This option lets you select the encryption algorithm (<firstterm>cipher</firstterm>) which will be used to encrypt the data on the partition. &d-i; currently supports the following block ciphers: <firstterm>aes</firstterm>, <firstterm>blowfish</firstterm>, <firstterm>serpent</firstterm>, and <firstterm>twofish</firstterm>. It is beyond the scope of this document to discuss the qualities of these different algorithms, however, it might help your decision to know that in 2000, <emphasis>AES</emphasis> was chosen by the American National Institute of Standards and Technology as the standard encryption algorithm for protecting sensitive information in the 21st century.
nl: Deze keuzemogelijkheid dient voor het selecteren van het encryptiealgoritme (<firstterm>coderingsmethode</firstterm>) dat gebruikt zal worden voor de encryptie van de gegevens op de partitie. Momenteel ondersteunt &d-i; de volgende blokcoderingsmethodes: <firstterm>aes</firstterm>, <firstterm>blowfish</firstterm>, <firstterm>serpent</firstterm> en <firstterm>twofish</firstterm>. Een bespreking van de kwaliteiten van deze verschillende algoritmes valt buiten het bestek van dit document. Maar misschien kan het u helpen bij het maken van een keuze als u weet dat <emphasis>AES</emphasis> in 2000 gekozen werd door het Amerikaans National Institute of Standards and Technology als het standaard encryptiealgoritme voor het beveiligen van gevoelige informatie in de 21ste eeuw.

note: Tag: term
en: Key size: <userinput>256</userinput>
nl: Grootte van de sleutel: <userinput>256</userinput>

note: Tag: para
en: Here you can specify the length of the encryption key. With a larger key size, the strength of the encryption is generally improved. On the other hand, increasing the length of the key usually has a negative impact on performance. Available key sizes vary depending on the cipher.
nl: Hier kunt u de lengte van de encryptiesleutel opgeven. Over het algemeen betekent een langere sleutel een betere encryptie. Daartegenover staat dat het vergroten van de sleutellengte een negatieve impact op de prestaties heeft. Welke sleutelgroottes beschikbaar zijn hangt af van de coderingsmethode.

note: Tag: term
en: IV algorithm: <userinput>xts-plain64</userinput>
nl: IV algoritme: <userinput>xts-plain64</userinput>

note: Tag: para
en: The <firstterm>Initialization Vector</firstterm> or <firstterm>IV</firstterm> algorithm is used in cryptography to ensure that applying the cipher on the same <firstterm>clear text</firstterm> data with the same key always produces a unique <firstterm>cipher text</firstterm>. The idea is to prevent the attacker from deducing information from repeated patterns in the encrypted data.
nl: Het algoritme <firstterm>Initialization Vector</firstterm> of <firstterm>IV</firstterm> wordt gebruikt in de cryptografie om ervoor te zorgen dat het toepassen van de coderingsmethode op dezelfde gegevens in <firstterm>niet-gecodeerde tekst</firstterm> met eenzelfde sleutel steeds weer een unieke <firstterm>gecodeerde tekst</firstterm> oplevert. Het achterliggende idee is om te beletten dat een aanvaller informatie zou kunnen afleiden uit terugkerende patronen in de geëncrypteerde gegevens.

note: Tag: para
en: From the provided alternatives, the default <userinput>xts-plain64</userinput> is currently the least vulnerable to known attacks. Use the other alternatives only when you need to ensure compatibility with some previously installed system that is not able to use newer algorithms.
nl: Van de geboden alternatieven is de standaard <userinput>xts-plain64</userinput> momenteel het minst kwetsbaar voor de bekende aanvallen. Gebruik een van de andere alternatieven enkel als u moet zorgen voor compatibiliteit met een vroeger geïnstalleerd systeem dat niet in staat is recentere algoritmes te gebruiken.

note: Tag: term
en: Encryption key: <userinput>Passphrase</userinput>
nl: Encryptiesleutel: <userinput>Wachtwoordzin</userinput>

note: Tag: para
en: Here you can choose the type of the encryption key for this partition.
nl: Hier kunt u voor deze partitie het type encryptiesleutel kiezen.

note: Tag: term
en: Passphrase
nl: Wachtwoordzin

note: Tag: para
en: The encryption key will be computed<footnote> <para> Using a passphrase as the key currently means that the partition will be set up using <ulink url="&url-luks;">LUKS</ulink>. </para></footnote> on the basis of a passphrase which you will be able to enter later in the process.
nl: De encryptiesleutel zal berekend worden<footnote> <para> Een wachtwoordzin gebruiken als sleutel betekent momenteel dat de partitie ingesteld zal worden met behulp van <ulink url="&url-luks;">LUKS</ulink>. </para></footnote> op basis van een wachtwoordzin die u later in het proces zult kunnen invoeren.

note: Tag: term
en: Random key
nl: Willekeurige sleutel

note: Tag: para
en: A new encryption key will be generated from random data each time you try to bring up the encrypted partition. In other words: on every shutdown the content of the partition will be lost as the key is deleted from memory. (Of course, you could try to guess the key with a brute force attack, but unless there is an unknown weakness in the cipher algorithm, it is not achievable in our lifetime.)
nl: Telkens u probeert de geëncrypteerde partitie actief te maken, zal er een nieuwe encryptiesleutel gegenereerd worden uit willekeurige gegevens. Met andere woorden: iedere maal de computer afgesloten wordt, zal de inhoud van de partitie verloren gaan, vermits de sleutel die zich in het geheugen bevindt, vernietigd wordt. (U zou natuurlijk kunnen proberen om de sleutel te raden via een aanval met brute kracht, maar tenzij er een onbekende zwakte zou zitten in het coderingsalgoritme, is een mensenleven daarvoor te kort.)

note: Tag: para
en: Random keys are useful for swap partitions because you do not need to bother yourself with remembering the passphrase or wiping sensitive information from the swap partition before shutting down your computer. However, it also means that you will <emphasis>not</emphasis> be able to use the <quote>suspend-to-disk</quote> functionality offered by newer Linux kernels as it will be impossible (during a subsequent boot) to recover the suspended data written to the swap partition.
nl: Willekeurige sleutels zijn geschikt voor partities met wisselgeheugen aangezien u zich niet dient te bekommeren om het onthouden van de wachtwoordzin of om het wissen van gevoelige informatie op de wisselgeheugenpartitie vooraleer de computer afgesloten wordt. Dit betekent evenwel ook dat u <emphasis>geen</emphasis> gebruik zult kunnen maken van de functionaliteit <quote>slaapstand-naar-schijf</quote> die door recentere Linux kernels geboden wordt, omdat het (bij de volgende opstart) niet mogelijk zal zijn om de naar de wisselgeheugenpartitie weggeschreven slapende data te herstellen.

note: Tag: term
en: Erase data: <userinput>yes</userinput>
nl: Gegevens wissen: <userinput>ja</userinput>

note: Tag: para
en: Determines whether the content of this partition should be overwritten with random data before setting up the encryption. This is recommended because it might otherwise be possible for an attacker to discern which parts of the partition are in use and which are not. In addition, this will make it harder to recover any leftover data from previous installations<footnote><para> It is believed that the guys from three-letter agencies can restore the data even after several rewrites of the magnetooptical media, though. </para></footnote>.
nl: Bepaalt of de inhoud van deze partitie met willekeurige gegevens overschreven moet worden alvorens de encryptie op te zetten. Dit wordt aanbevolen omdat het anders voor een aanvaller mogelijk kan zijn om uit te maken welke delen van de partitie in gebruik zijn en welke niet. Daarenboven zal dit het moeilijker maken om eventuele achtergebleven gegevens van eerdere installaties<footnote><para> Er wordt nochtans verondersteld dat de gozers van het bureau met de naam die uit drie letters bestaat, gegevens van magnetisch-optische media kunnen terughalen, zelfs als die meerdere keren overschreven werden. </para></footnote> te herstellen.

note: Tag: para
en: After you have selected the desired parameters for your encrypted partitions, return back to the main partitioning menu. There should now be a new menu item called <guimenu>Configure encrypted volumes</guimenu>. After you select it, you will be asked to confirm the deletion of data on partitions marked to be erased and possibly other actions such as writing a new partition table. For large partitions this might take some time.
nl: Nadat u voor uw geëncrypteerde partities de gewenste parameters geselecteerd heeft, moet u terugkeren naar het hoofdmenu van het schijfindelingsprogramma. Daar zou nu in het menu een nieuw item <guimenu>Geëncrypteerde volumes configureren</guimenu> moeten staan. Als u het selecteert, wordt u gevraagd om te bevestigen dat de gegevens op de partities die u als te wissen gemarkeerd heeft, wel degelijk vernietigd mogen worden. En mogelijk wordt u ook gevraagd om nog andere acties te bevestigen, zoals het neerschrijven van een nieuwe partitietabel. Bij grote partities kan dit enige tijd in beslag nemen.

note: Tag: para
en: Next you will be asked to enter a passphrase for partitions configured to use one. Good passphrases should be longer than 8 characters, should be a mixture of letters, numbers and other characters and should not contain common dictionary words or information easily associable with you (such as birthdates, hobbies, pet names, names of family members or relatives, etc.).
nl: Vervolgens zal u gevraagd worden om een wachtwoordzin in te voeren voor de partities die als zodanig geconfigureerd werden. Goede wachtwoordzinnen moeten langer dan 8 tekens zijn, en zouden een combinatie moeten zijn van letters, cijfers en andere tekens. Zij zouden geen gebruikelijke woorden uit het woordenboek mogen bevatten of informatie die gemakkelijk met u geassocieerd kan worden (zoals geboortedata, hobby's, namen van huisdieren, namen van familieleden of verwanten, enz.).

note: Tag: para
en: Before you input any passphrases, you should have made sure that your keyboard is configured correctly and generates the expected characters. If you are unsure, you can switch to the second virtual console and type some text at the prompt. This ensures that you won't be surprised later, e.g. by trying to input a passphrase using a qwerty keyboard layout when you used an azerty layout during the installation. This situation can have several causes. Maybe you switched to another keyboard layout during the installation, or the selected keyboard layout might not have been set up yet when entering the passphrase for the root file system.
nl: Vooraleer u begint met het invoeren van een wachtwoordzinnen, moet u er zich van vergewissen dat het toetsenbord correct geconfigureerd is en de verwachte tekens genereert. Indien u twijfelt, kunt u naar de tweede virtuele console overschakelen en aan de prompt wat tekst intypen. Op die manier kunt u de zekerheid hebben dat u later niet voor verrassingen zult komen te staan, bijvoorbeeld door te proberen een wachtwoordzin in te voeren met een qwertyklavier terwijl u tijdens de installatie een azertyklavier gebruikte. Een dergelijke situatie kan aan verschillende oorzaken te wijten zijn. Misschien schakelde u tijdens de installatie over op een andere toetsenbordindeling of was de geselecteerde toetsenbordindeling nog niet geconfigureerd toen u de wachtwoordzin voor het basisbestandssysteem invoerde.

note: Tag: para
en: If you selected to use methods other than a passphrase to create encryption keys, they will be generated now. Because the kernel may not have gathered a sufficient amount of entropy at this early stage of the installation, the process may take a long time. You can help speed up the process by generating entropy: e.g. by pressing random keys, or by switching to the shell on the second virtual console and generating some network and disk traffic (downloading some files, feeding big files into <filename>/dev/null</filename>, etc.). This will be repeated for each partition to be encrypted.
nl: Indien u andere methodes dan een wachtwoordzin koos voor het creëren van encryptiesleutels, zullen die laatste nu gegenereerd worden. Omdat het mogelijk is dat in dit vroege stadium van de installatie de kernel nog niet voldoende entropie kon verzamelen, kan dit proces veel tijd in beslag nemen. U kunt het proces helpen versnellen door entropie te genereren: bijv. door willekeurige toetsen aan te slaan, of door over te schakelen naar de shell op de tweede virtuele console en netwerktrafiek en schijftrafiek te genereren (enkele bestanden downloaden, omvangrijke bestanden voederen aan <filename>/dev/null</filename> enz.). Dit wordt herhaald voor elke partitie die geëncrypteerd moet worden.

note: Tag: para
en: After returning to the main partitioning menu, you will see all encrypted volumes as additional partitions which can be configured in the same way as ordinary partitions. The following example shows a volume encrypted via dm-crypt. <informalexample><screen>
    Encrypted volume (<replaceable>sda2_crypt</replaceable>) - 115.1 GB Linux device-mapper
         #1 115.1 GB  F ext3
    </screen></informalexample> Now is the time to assign mount points to the volumes and optionally change the file system types if the defaults do not suit you.
nl: Nadat u teruggekeerd bent naar het hoofdmenu van het schijfindelingsprogramma, zult u nu alle geëncrypteerde volumes als extra partities terugvinden die op dezelfde manier als gewone partities geconfigureerd kunnen worden. Het volgende voorbeeld toont een met dm-crypt geëncrypteerd volume. <informalexample><screen>
    Geëncrypteerd volume (<replaceable>sda2_crypt</replaceable>) - 115.1 GB Linux device-mapper
         #1 115.1 GB  F ext3
    </screen></informalexample> Nu is het tijd om aankoppelpunten toe te kennen aan de volumes en om eventueel het type bestandssysteem te wijzigen als de standaardinstelling voor u niet geschikt is.

note: Tag: para
en: Pay attention to the identifiers in parentheses (<replaceable>sda2_crypt</replaceable> in this case) and the mount points you assigned to each encrypted volume. You will need this information later when booting the new system. The differences between the ordinary boot process and the boot process with encryption involved will be covered later in <xref linkend="mount-encrypted-volumes"/>.
nl: Let op de naam tussen haakjes (<replaceable>sda2_crypt</replaceable> in dit geval) en op de aankoppelpunten die u aan elk geëncrypteerd volume toegekend heeft. U zult die informatie later bij het opstarten van het nieuwe systeem nodig hebben. Het verschil tussen een gewoon opstartproces en een opstartproces waar encryptie mee gemoeid is, wordt later behandeld in <xref linkend="mount-encrypted-volumes"/>.

note: Tag: para
en: Once you are satisfied with the partitioning scheme, continue with the installation.
nl: Eens u tevreden bent met het schijfindelingsschema, kunt u voortgaan met de installatie.

note: Tag: title
en: Installing the Base System
nl: Installatie van het Basissysteem

note: Tag: para
en: Although this stage is the least problematic, it consumes a significant fraction of the install because it downloads, verifies and unpacks the whole base system. If you have a slow computer or network connection, this could take some time.
nl: Hoewel dit stadium het minst problematische is, beslaat het wel een significant deel van de duur van de installatie omdat hier het volledige basissysteem wordt opgehaald, geverifieerd en uitgepakt. Als u een langzame computer of netwerkverbinding heeft, kan dit enige tijd in beslag nemen.

note: Tag: para
en: During installation of the base system, package unpacking and setup messages are redirected to <userinput>tty4</userinput>. You can access this terminal by pressing <keycombo><keycap>Left Alt</keycap><keycap>F4</keycap></keycombo>; get back to the main installer process with <keycombo><keycap>Left Alt</keycap><keycap>F1</keycap></keycombo>.
nl: Tijdens de installatie van het basissysteem worden meldingen met betrekking tot het uitpakken en configureren van pakketten doorgestuurd naar <userinput>tty4</userinput>. U kunt naar deze terminal overschakelen door op <keycombo><keycap>Linker Alt</keycap><keycap>F4</keycap></keycombo> te drukken. U schakelt terug naar het hoofdscherm van de installatie met behulp van <keycombo><keycap>Linker Alt</keycap><keycap>F1</keycap></keycombo>.

note: Tag: para
en: The unpack/setup messages generated during this phase are also saved in <filename>/var/log/syslog</filename>. You can check them there if the installation is performed over a serial console.
nl: De meldingen over uitpakken en configureren die tijdens deze fase worden gegenereerd worden ook opgeslagen in <filename>/var/log/syslog</filename>. Als de installatie wordt uitgevoerd vanaf een seriële console, kunt u ze daar raadplegen.

note: Tag: para
en: As part of the installation, a &arch-kernel; kernel will be installed. At the default priority, the installer will choose one for you that best matches your hardware. In lower priority modes, you will be able to choose from a list of available kernels.
nl: Als onderdeel van de installatie zal een &arch-kernel; kernel worden geïnstalleerd. Tijdens een installatie met een standaard prioriteit voor vragen zal het installatiesysteem een kernel voor u kiezen die het beste past bij uw apparatuur. Bij installaties met een lagere prioriteit zal een lijst worden getoond met beschikbare kernels waaruit u een keuze kunt maken.

note: Tag: para
en: When packages are installed using the package management system, it will by default also install packages that are recommended by those packages. Recommended packages are not strictly required for the core functionality of the selected software, but they do enhance that software and should, in the view of the package maintainers, normally be installed together with that software.
nl: Als pakketten worden geïnstalleerd met behulp van het systeem voor pakketbeheer, zullen standaard ook de pakketten die door die pakketten aanbevolen worden, geïnstalleerd worden. Aanbevolen pakketten zijn voor de kernfuncties van de geselecteerde software niet strikt noodzakelijk, maar ze breiden de mogelijkheden van die software uit en zouden volgens de opvattingen van de pakketonderhouders normaal gezien samen met die software geïnstalleerd moeten worden.

note: Tag: para
en: For technical reasons packages installed during the installation of the base system are installed without their <quote>Recommends</quote>. The rule described above only takes effect after this point in the installation process.
nl: Wegens redenen van technische aard worden tijdens de installatie van het basissysteem pakketten zonder hun <quote>Recommends</quote> geïnstalleerd, zonder de door hen aanbevolen pakketten. De hierboven beschreven regel treedt pas in werking na dit punt in het installatieproces.

note: Tag: title
en: Installing Additional Software
nl: Aanvullende software installeren

note: Tag: para
en: At this point you have a usable but limited system. Most users will want to install additional software on the system to tune it to their needs, and the installer allows you do so. This step can take even longer than installing the base system if you have a slow computer or network connection.
nl: Op dit punt beschikt u over een bruikbaar systeem, maar met beperkte functionaliteit. De meeste gebruikers zullen aanvullende programmatuur op het systeem willen installeren om het af te stellen op hun behoeften. Het installatiesysteem maakt dit mogelijk. Deze stap kan, zeker indien u een langzame computer of netwerkverbinding heeft, nog meer tijd in beslag nemen dan de installatie van het basissysteem.

note: Tag: title
en: Configuring apt
nl: De configuratie van apt

note: Tag: para
en: One of the tools used to install packages on a &debian-gnu; system is the program <command>apt</command>, from the <classname>apt</classname> package<footnote> <para> Note that the program which actually installs the packages is called <command>dpkg</command>. However, this program is more of a low-level tool. <command>apt</command> is a higher-level tool, which will invoke <command>dpkg</command> as appropriate. It knows how to retrieve packages from your installation media, the network, or wherever. It is also able to automatically install other packages which are required to make the package you're trying to install work correctly. </para> </footnote>. Other front-ends for package management, like <command>aptitude</command> and <command>synaptic</command>, are also in use. These front-ends are recommended for new users, since they integrate some additional features (package searching and status checks) in a nice user interface.
nl: Een gereedschap dat gebruikt wordt om pakketten op een &debian-gnu; systeem te installeren, is het programma <command>apt</command> uit het pakket <classname>apt</classname><footnote> <para> Merk op dat het programma dat de feitelijke installatie van pakketten uitvoert, <command>dpkg</command> is. Dit programma is echter meer een soort onderliggend gereedschap. <command>apt</command> is een hoger gereedschap dat, waar nodig <command>dpkg</command> inroept. Het is in staat om pakketten op te halen vanaf installatiemedia, het netwerk en andere bronnen. Het is ook in staat om automatisch andere pakketten te installeren die nodig zijn om het pakket dat u probeert te installeren, correct te laten functioneren. </para></footnote>. Ook andere hulpprogramma's voor pakketbeheer, zoals <command>aptitude</command> en <command>synaptic</command> worden gebruikt. Nieuwe gebruikers wordt aangeraden gebruik te maken van deze hulpprogramma's omdat zij aanvullende functionaliteit (het zoeken van pakketten en statuscontroles) integreren in een vriendelijke gebruikersinterface.

note: Tag: para
en: <command>apt</command> must be configured so that it knows from where to retrieve packages. The results of this configuration are written to the file <filename>/etc/apt/sources.list</filename>. You can examine and edit this file to your liking after the installation is complete.
nl: <command>apt</command> moet worden geconfigureerd zodat het weet waar pakketten opgehaald moeten worden. Het resultaat van deze configuratie wordt weggeschreven naar het bestand <filename>/etc/apt/sources.list</filename>. U kunt dit bestand na afronding van de installatie bekijken en naar behoefte aanpassen.

note: Tag: para
en: If you are installing at default priority, the installer will largely take care of the configuration automatically, based on the installation method you are using and possibly using choices made earlier in the installation. In most cases the installer will automatically add a security mirror and, if you are installing the stable distribution, a mirror for the <quote>stable-updates</quote> service.
nl: Indien u de installatie uitvoert op de standaardprioriteit, zal het installatiesysteem in grote mate zelf automatisch de configuratie voor zijn rekening nemen. Het baseert zich daarbij op de installatiemethode die u gebruikt en mogelijk op keuzes die u eerder in het installatieproces maakte. In de meeste gevallen zal het installatiesysteem automatisch een spiegelserver toevoegen voor veiligheidsupdates en, indien u de stabiele distributie installeert, een spiegelserver voor de dienst <quote>stable-updates</quote> voor updates van pakketten uit de stabiele distributie.

note: Tag: para
en: If you are installing at a lower priority (e.g. in expert mode), you will be able to make more decisions yourself. You can choose whether or not to use the security and/or stable-updates services, and you can choose to add packages from the <quote>contrib</quote>, <quote>non-free</quote>, and <quote>non-free-firmware</quote> sections of the archive.
nl: Indien u de installatie uitvoert op een lagere prioriteit (bijv. in expertmodus), zult u de kans hebben om zelf meer keuzes te maken. U kunt dan zelf kiezen of u de diensten voor beveiligingsupdates en updates van de distributie 'stable' wilt gebruiken en u kunt er eventueel ook voor kiezen om de pakketten toe te voegen uit de secties <quote>contrib</quote>, <quote>non-free</quote> en <quote>non-free-firmware</quote> van het archief.

note: Tag: title
en: Installing from more than one CD or DVD image
nl: De installatie uitvoeren met meer dan één CD- of DVD-image

note: Tag: para
en: If you are installing from a CD or DVD image that is part of a larger set, the installer will ask if you want to scan additional installation media. If you have such additional media available, you probably want to do this so the installer can use the packages included on them.
nl: Indien u een installatie uitvoert met een CD- of DVD-image dat deel uitmaakt van een ruimere set, zal het installatiesysteem vragen of u bijkomende installatiemedia wilt laten scannen. Indien u zulke bijkomende installatiemedia heeft, wilt u dit wellicht laten doen, zodat het installatiesysteem de pakketten die zij bevatten, kan gebruiken.

note: Tag: para
en: If you do not have any additional media, that is no problem: using them is not required. If you also do not use a network mirror (as explained in the next section), it can mean that not all packages belonging to the tasks you select in the next step of the installation can be installed.
nl: Indien u geen andere media heeft, is dat geen probleem: het is niet verplicht ze te gebruiken. Indien u ook geen netwerkspiegelserver gebruikt (zoals in het volgende onderdeel uitgelegd wordt), kan dit betekenen dat niet alle pakketten die horen bij de taken die u in de volgende stap selecteert, geïnstalleerd zullen kunnen worden.

note: Tag: para
en: Packages are included on CD and DVD images in the order of their popularity. This means that for most uses only the first image of a set is needed and that only very few people actually use any of the packages included on the last images of a set.
nl: De volgorde van de pakketten op CD- en DVD-images wordt door hun populariteit bepaald. Dit betekent dat in de meeste gevallen enkel het eerste image van een set nodig is en dat slechts heel weinig mensen daadwerkelijk pakketten gebruiken die op de laatste images van een set staan.

note: Tag: para
en: It also means that buying or downloading and burning a full CD set is just a waste of money as you'll never use most of them. In most cases you are better off getting only the first 3 to 8 CDs and installing any additional packages you may need from the Internet by using a mirror. The same goes for DVD sets: the first DVD, or maybe the first two DVDs will cover most needs.
nl: Dit betekent ook dat een volledige CD-set kopen of downloaden en branden gewoon geldverspilling is, aangezien u de meeste ervan nooit zult gebruiken. In de meeste gevallen bent u beter af als u enkel de eerste 3 tot 8 CD's ophaalt en eventuele extra pakketten die u nog nodig heeft, via een spiegelserver op het internet installeert. Hetzelfde geldt voor de DVD-sets: de eerste DVD, of misschien de eerste twee DVD's volstaan voor de noden van de meeste gebruikers.

note: Tag: para
en: If you do scan multiple installation media, the installer will prompt you to exchange them when it needs packages from one that isn't currently in the drive. Note that only discs that belong to the same set should be scanned. The order in which they are scanned does not really matter, but scanning them in ascending order will reduce the chance of mistakes.
nl: Indien u meerdere installatiemedia laat scannen, zal het installatiesysteem u vragen ze te verwisselen wanneer het pakketten nodig heeft van een ander image dan dat welke op dat moment in het station zit. Merk op dat enkel schijven die tot dezelfde set behoren, gescand zouden mogen worden. De volgorde waarin ze gescand worden doet er niet echt toe, maar hen in aflopende volgorde laten scannen kan de kans op fouten verminderen.

note: Tag: title
en: Using a network mirror
nl: Een netwerkspiegelserver gebruiken

note: Tag: para
en: One question that will be asked during most installs is whether or not to use a network mirror as a source for packages. In most cases the default answer should be fine, but there are some exceptions.
nl: Een vraag die tijdens de meeste installaties aan bod komt, is of er een netwerkspiegelserver gebruikt moet worden als pakketbron. In de meeste gevallen zou het standaardantwoord geschikt moeten zijn, maar er zijn enkele uitzonderingen.

note: Tag: para
en: If you are <emphasis>not</emphasis> installing from a full CD/DVD image, you really should use a network mirror as otherwise you will end up with only a very minimal system. However, if you have a limited Internet connection it is best <emphasis>not</emphasis> to select the <literal>desktop</literal> task in the next step of the installation.
nl: Indien u de installatie <emphasis>niet</emphasis> uitvoert met een image van een volledige CD/DVD, moet u echt een netwerkspiegelserver gebruiken, aangezien u anders op het einde enkel een erg minimaal systeem zult hebben. Als u evenwel slechts over een beperkte internetverbinding beschikt, is het best om in de volgende stap van de installatie <emphasis>niet</emphasis> de taak <literal>desktopomgeving</literal> te selecteren.

note: Tag: para
en: If you are installing from a single full CD image, using a network mirror is not required, but is still strongly recommended because a single CD image contains only a fairly limited number of packages. If you have a limited Internet connection it may still be best to <emphasis>not</emphasis> select a network mirror here, but to finish the installation using only what's available on the CD image and selectively install additional packages after the installation (i.e. after you have rebooted into the new system).
nl: Indien u de installatie uitvoert met één enkel image van een volledige CD, is het gebruik van een netwerkspiegelserver niet vereist, maar het blijft wel sterk aanbevolen omdat op één enkel CD-image slechts een eerder beperkt aantal pakketten staat. Indien u slechts een beperkte netwerkverbinding heeft, kan het nog altijd beter zijn om hier <emphasis>geen</emphasis> netwerkspiegelserver te selecteren, maar de installatie af te ronden enkel op basis van wat op het CD-image beschikbaar is en dan na het beëindigen van de installatie selectief extra pakketten te installeren (d.w.z. nadat u naar het nieuwe systeem opgestart hebt).

note: Tag: para
en: If you are installing from DVD, any packages needed during the installation should be present on the first DVD image. Use of a network mirror is optional.
nl: Indien u de installatie uitvoert met een DVD zou elk pakket dat nodig is tijdens de installatie, op het eerste DVD-image moeten staan. Het gebruik van een netwerkspiegelserver is facultatief.

note: Tag: para
en: One advantage of adding a network mirror is that updates, that have occurred since the CD/DVD images were created and have been included in a point release, will become available for installation, thus extending the life of your CD/DVD set without compromising the security or stability of the installed system.
nl: Een voordeel van het gebruik van een netwerkspiegelserver is dat updates die plaats vonden na het moment waarop de CD/DVD-images gecreëerd werden en opgenomen werden in een tussenrelease (een point release), geïnstalleerd kunnen worden. Op die manier wordt de levensduur van uw CD/DVD-set verlengd, zonder dat u de veiligheid of de stabiliteit van het geïnstalleerde systeem in het gedrang brengt.

note: Tag: para
en: In summary: selecting a network mirror is generally a good idea, except if you do not have a good Internet connection. If the current version of a package is available from installation media, the installer will always use that. The amount of data that will be downloaded if you do select a mirror thus depends on
nl: Samenvattend: een netwerkspiegelserver selecteren is meestal een goede keuze, behalve als u niet over een goede internetverbinding beschikt. Indien de nieuwste versie van een pakket op installatiemedia staat, zal het installatiesysteem altijd dat medium gebruiken. De hoeveelheid data die gedownload zal worden als u een spiegelserver selecteert, hangt dus af van

note: Tag: para
en: the tasks you select in the next step of the installation,
nl: de taken die u in de volgende stap van de installatie selecteert,

note: Tag: para
en: which packages are needed for those tasks,
nl: welke pakketten voor die taken nodig zijn,

note: Tag: para
en: which of those packages are present on the installation media you have scanned, and
nl: welke van die pakketten op de installatiemedia staan die u liet scannen en

note: Tag: para
en: whether any updated versions of packages included on the installation media are available from a mirror (either a regular package mirror, or a mirror for security or stable-updates).
nl: of er op een spiegelserver (ofwel een gewone pakketspiegelserver, ofwel een spiegelserver voor veiligheidsupdates of updates van de stabiele release) bijgewerkte versies beschikbaar zijn van pakketten die op de installatiemedia staan.

note: Tag: para
en: Note that the last point means that, even if you choose not to use a network mirror, some packages may still be downloaded from the Internet if there is a security or stable-updates update available for them and those services have been configured.
nl: Merk op dat dit laatste punt betekent dat zelfs als u ervoor kiest om geen netwerkspiegelserver te gebruiken, sommige pakketten nog altijd van het internet kunnen gedownload worden wanneer er van dat pakket een veiligheidsupdate of een update voor de stabiele release beschikbaar is en deze diensten ingesteld werden.

note: Tag: title
en: Choosing a network mirror
nl: Een netwerkspiegelserver kiezen

note: Tag: para
en: Unless you chose not to use a network mirror, you will be presented with a list of network mirrors based upon your country selection earlier in the installation process. Choosing the offered default is usually fine.
nl: Tenzij u ervoor koos om geen netwerkspiegelserver te gebruiken, zult u een lijst met netwerkspiegelservers te zien krijgen op basis van het land dat u eerder in het installatieproces selecteerde. Het standaardaanbod selecteren is meestal goed.

note: Tag: para
en: The offered default is deb.debian.org, which is not a mirror itself but will redirect to a mirror that should be up-to-date and fast. These mirrors support TLS (https protocol) and IPv6. This service is maintained by the Debian System Administration (DSA) team.
nl: Het standaardaanbod is deb.debian.org, wat zelf geen spiegelserver is, maar dat zal doorverwijzen naar een spiegelserver die up-to-date en snel zou moeten zijn. Dergelijke spiegelservers ondersteunen TLS (https protocol) en IPv6. Deze dienst wordt onderhouden door het team van Debian systeembeheerders (Debian System Administration - DSA).

note: Tag: para
en: A mirror can also be specified by hand by choosing <quote>enter information manually</quote> . You can then specify a mirror host name and an optional port number. This actually has to be a URL base, i.e. when specifying an IPv6 address, one has to add square brackets around it, for instance <quote>[2001:db8::1]</quote>.
nl: U kunt ook handmatig een spiegelserver opgeven door <quote>de informatie handmatig invoeren</quote> te kiezen. U kunt dan de computernaam van de spiegelserver opgeven en facultatief een poortnummer. Dit moet feitelijk een URL-basis zijn, d.w.z. dat als u een IPv6-adres opgeeft, u er rechte haakjes rond moet plaatsen, bijvoorbeeld <quote>[2001:db8::1]</quote>.

note: Tag: para
en: If your computer is on an IPv6-only network (which is probably not the case for the vast majority of users), using the default mirror for your country might not work. All the mirrors in the list are reachable via IPv4, but only some of them can be used via IPv6. As connectivity of individual mirrors can change over time, this information is not available in the installer. If there is no IPv6 connectivity for the default mirror for your country, you can either try some of the other mirrors offered to you or choose the <quote>enter information manually</quote> option. You can then specify <quote>ftp.ipv6.debian.org</quote> as the mirror name, which is an alias for a mirror available via IPv6, although it will probably not be the fastest possible one.
nl: Indien uw computer zich op een exclusief IPv6-netwerk bevindt (wat voor de overgrote meerderheid van de gebruikers wellicht niet het geval is), werkt de standaardspiegelserver voor uw land mogelijk niet. Alle spiegelservers uit de lijst zijn bereikbaar via IPv4, maar slechts enkele ervan kunnen via IPv6 gebruikt worden. Vermits de connectiviteit van individuele spiegelservers in de loop van de tijd kan veranderen, beschikt het installatiesysteem niet over deze informatie. Indien de standaardspiegelserver van uw land geen IPv6-connectiviteit heeft, kunt u ofwel enkele van de andere voorgestelde spiegelservers proberen, ofwel kiezen voor de optie <quote>de informatie handmatig invoeren</quote>. U kunt dan <quote>ftp.ipv6.debian.org</quote> opgeven als de naam van de spiegelserver, hetgeen een alias is voor een spiegelserver die via IPv6 beschikbaar is, hoewel het wellicht niet de snelst mogelijke is.

note: Tag: title
en: Selecting and Installing Software
nl: Software selecteren en installeren

note: Tag: para
en: During the installation process, you are given the opportunity to select additional software to install. Rather than picking individual software packages from the &num-of-distrib-pkgs; available packages, this stage of the installation process focuses on selecting and installing predefined collections of software to quickly set up your computer to perform various tasks.
nl: Tijdens de installatie wordt de mogelijkheid geboden om aanvullende programmatuur te installeren. In plaats van individuele softwarepakketten te selecteren uit de &num-of-distrib-pkgs; beschikbare pakketten, ligt de nadruk tijdens deze fase van de installatie op het selecteren en installeren van vooraf gedefinieerde verzamelingen van programmatuur waarmee uw computer snel kan worden ingericht voor het uitvoeren van diverse taken.

note: Tag: para
en: These tasks loosely represent a number of different jobs or things you want to do with your computer, such as <quote>Desktop environment</quote>, <quote>Web server</quote>, or <quote>SSH server</quote><footnote> <para> You should know that to present this list, the installer is merely invoking the <command>tasksel</command> program. It can be run at any time after installation to install more packages (or remove them), or you can use a more fine-grained tool such as <command>aptitude</command>. If you are looking for a specific single package, after installation is complete, simply run <userinput>aptitude install <replaceable>package</replaceable></userinput>, where <replaceable>package</replaceable> is the name of the package you are looking for. </para> </footnote>. <xref linkend="tasksel-size-list"/> lists the space requirements for the available tasks.
nl: Deze taken vertegenwoordigen min of meer een aantal verschillende doeleinden waarvoor u uw computer zou kunnen gebruiken, zoals <quote>Desktopomgeving</quote>, <quote>Webserver</quote> of <quote>SSH-server</quote><footnote> <para> U moet weten dat om deze lijst te tonen het installatiesysteem eigenlijk het programma <command>tasksel</command> gebruikt. Het kan na de installatie op elk gewenst moment uitgevoerd worden om extra pakketten te installeren (of ze te verwijderen), of u kunt daarvoor een eerder fijnmazig instrument zoals <command>aptitude</command> gebruiken. Als u, nadat de installatie voltooid is, op zoek bent naar een specifiek pakket, kunt u eenvoudig <userinput>aptitude install <replaceable>pakket</replaceable></userinput> uitvoeren, waarbij <replaceable>pakket</replaceable> de naam is van het pakket waarnaar u op zoek bent. </para></footnote>. In <xref linkend="tasksel-size-list"/> is een overzicht opgenomen van de voor de beschikbare taken benodigde ruimte.

note: Tag: para
en: Some tasks may be pre-selected based on the characteristics of the computer you are installing. If you disagree with these selections you can deselect them. You can even opt to install no tasks at all at this point.
nl: Sommige taken kunnen reeds automatisch geselecteerd zijn afhankelijk van de eigenschappen van de computer waarop de installatie wordt uitgevoerd. Als u het met deze selectie niet eens bent, kunt u deze ongedaan maken. U kunt er op dit punt zelfs voor kiezen om geen enkele taak te installeren.

note: Tag: para
en: In the standard user interface of the installer, you can use the space bar to toggle selection of a task.
nl: Bij de standaard gebruikersinterface van het installatiesysteem kunt u de spatiebalk gebruiken om een taak te (de)selecteren.

note: Tag: para
en: The <quote>Desktop environment</quote> task will install a graphical desktop environment.
nl: De taak <quote>Desktopomgeving</quote> zal een grafische desktopomgeving installeren.

note: Tag: para
en: By default, &d-i; installs the <phrase arch="x86">Gnome</phrase> <phrase arch="non-x86">Xfce</phrase> desktop environment. It is possible to interactively select a different desktop environment during the installation. It is also possible to install multiple desktops, but some combinations of desktop may not be co-installable.
nl: Standaard installeert &d-i; de desktopomgeving <phrase arch="x86">Gnome</phrase> <phrase arch="non-x86">Xfce</phrase>. Het is mogelijk om interactief een andere desktopomgeving te selecteren tijdens de installatie. Het is ook mogelijk om verschillende desktopomgevingen te installeren, maar het kan zijn dat sommige combinaties ervan niet samen geïnstalleerd kunnen worden.

note: Tag: para
en: Note that this will only work if the packages needed for the desired desktop environment are actually available. If you are installing using a single full CD image, they will possibly need to be downloaded from a network mirror as they might not be available on the CD image due to its limited amount of space. Installing any of the available desktop environments this way should work fine if you are using a DVD image or any other installation method.
nl: Merk op dat dit enkel zal werken als de pakketten die voor de gewenste desktopomgeving nodig zijn, ook effectief beschikbaar zijn. Indien u de installatie uitvoert met één enkel volledig CD-image, moeten zij mogelijk gedownload worden van een netwerkspiegelserver, omdat zij zich niet op het CD-image bevinden wegens zijn beperkte opslagruimte. Die installatiewerkwijze gebruiken zou voor elk van de beschikbare desktopomgevingen correct moeten werken als u een DVD-image of een andere installatiemethode gebruikt.

note: Tag: para
en: The various server tasks will install software roughly as follows. Web server: <classname>apache2</classname>; SSH server: <classname>openssh</classname>.
nl: Via de diverse server-taken wordt in grote lijnen volgende software geïnstalleerd. Web-server: <classname>apache2</classname>; SSH-server: <classname>openssh</classname>.

note: Tag: para
en: The <quote>Standard system</quote> task will install any package that has a priority <quote>standard</quote>. This includes a lot of common utilities that are normally available on any Linux or Unix system. You should leave this task selected unless you know what you are doing and want a really minimal system.
nl: Via de taak <quote>Standaardsysteem</quote> wordt elk pakket geïnstalleerd dat als prioriteit <quote>standaard</quote> heeft. Dit omvat een heleboel gebruikelijke hulpprogramma's die gewoonlijk op elk Linux- of Unix-systeem aanwezig zijn. U zou deze taak geselecteerd moeten laten tenzij u weet wat u doet en echt een heel minimaal systeem wilt.

note: Tag: para
en: If during language selection a default locale other than the <quote>C</quote> locale was selected, <command>tasksel</command> will check if any localization tasks are defined for that locale and will automatically try to install relevant localization packages. This includes for example packages containing word lists or special fonts for your language. If a desktop environment was selected, it will also install appropriate localization packages for that (if available).
nl: Indien tijdens het selecteren van de taal een ander standaard taalgebied geselecteerd werd dan <quote>C</quote>, zal <command>tasksel</command> nagaan of voor dat taalgebied een lokalisatietaak gedefinieerd is en zal automatisch de relevante lokalisatiegerelateerde pakketten trachten te installeren. Daartoe horen bijvoorbeeld pakketten met woordenlijsten of speciale lettertekens voor uw taal. Indien een desktopomgeving geselecteerd werd, zullen ook daarvoor de passende lokalisatiepakketten geïnstalleerd worden (als die beschikbaar zijn).

note: Tag: para
en: Once you've selected your tasks, select &BTN-CONT;. At this point, <command>apt</command> will install the packages that are part of the selected tasks. If a particular program needs more information from the user, it will prompt you during this process.
nl: Nadat u klaar bent met het selecteren van taken, moet u &BTN-CONT; selecteren. Dan zal <command>apt</command> de pakketten installeren die tot die geselecteerde taken behoren. Indien een bepaald programma meer informatie nodig heeft van de gebruiker, zal het gedurende dit proces daarom vragen.

note: Tag: para
en: You should be aware that especially the Desktop task is very large. Especially when installing from a normal CD-ROM in combination with a mirror for packages not on the CD-ROM, the installer may want to retrieve a lot of packages over the network. If you have a relatively slow Internet connection, this can take a long time. There is no option to cancel the installation of packages once it has started.
nl: U moet er zich van bewust zijn dat vooral de taak Desktopomgeving erg uitgebreid is. Vooral als u installeert vanaf een gewone CD in combinatie met een spiegelserver voor pakketten die niet op de CD staan, kan het installatiesysteem heel wat pakketten via het netwerk ophalen. Indien u over een relatief trage internetverbinding beschikt, kan dit veel tijd in beslag nemen. Eens de installatie van de pakketten gestart is, heeft u niet meer mogelijkheid om die installatie te annuleren.

note: Tag: para
en: Even when packages are included on the CD-ROM, the installer may still retrieve them from the mirror if the version available on the mirror is more recent than the one included on the CD-ROM. If you are installing the stable distribution, this can happen after a point release (an update of the original stable release); if you are installing the testing distribution this will happen if you are using an older image.
nl: Zelfs als de pakketten op de CD staan, kan het nog gebeuren dat het installatiesysteem ze ophaalt van de spiegelserver in het geval de versie op de spiegelserver recenter is dan die op de CD. Indien u de distributie 'stable' installeert, kan dit het geval zijn na een releaseupdate (een 'point release' - een update van de originele stabiele release). Indien u de testdistributie 'testing' installeert zal dit het geval zijn als u een ouder image gebruikt.

note: Tag: title
en: Making Your System Bootable
nl: Zorgen dat uw systeem kan worden opgestart

note: Tag: para
en: If you are installing a diskless workstation, obviously, booting off the local disk isn't a meaningful option, and this step will be skipped.
nl: Als u een werkstation zonder schijfeenheden installeert, is opstarten vanaf een lokale schijfeenheid uiteraard geen optie en zal deze stap worden overgeslagen.

note: Tag: title
en: Detecting other operating systems
nl: Andere besturingssystemen detecteren

note: Tag: para
en: Before a boot loader is installed, the installer will attempt to probe for other operating systems which are installed on the machine. If it finds a supported operating system, you will be informed of this during the boot loader installation step, and the computer will be configured to boot this other operating system in addition to &debian;.
nl: Voordat een bootloader wordt geïnstalleerd, zal het installatiesysteem eerst proberen om te ontdekken of er op de machine andere besturingssystemen geïnstalleerd zijn. Als het een besturingssysteem heeft gevonden dat wordt ondersteund, zult u hierover worden geïnformeerd tijdens de installatie van de bootloader en zal de computer geconfigureerd worden om naast &debian; ook dit andere besturingssysteem te kunnen opstarten.

note: Tag: para
en: Note that multiple operating systems booting on a single machine is still something of a black art. The automatic support for detecting and setting up boot loaders to boot other operating systems varies by architecture and even by subarchitecture. If it does not work you should consult your boot manager's documentation for more information.
nl: Merk op dat het opstarten van meerdere besturingssystemen op één machine nog altijd iets wegheeft van zwarte magie. De ondersteuning voor de detectie van andere besturingssystemen en voor het instellen van bootloaders om deze te laden, varieert per architectuur en kan zelfs per subarchitectuur variëren. Als het niet lukt dient u de documentatie van uw bootloader te raadplegen voor nadere informatie.

note: Tag: title
en: Install the <command>Grub</command> Boot Loader on the drive
nl: De bootloader <command>Grub</command> installeren op de schijf

note: Tag: para
en: The &architecture; boot loader is called <quote>grub</quote>. Grub is a flexible and robust boot loader and a good default choice for new users and old hands alike.
nl: De bootloader voor &architecture; heet <quote>grub</quote>. Grub is een flexibele en robuuste bootloader en standaard een goede keuze voor zowel nieuwe als ervaren gebruikers.

note: Tag: para
en: By default, grub will be installed on the UEFI partition/the Boot Record of the primary drive, where it will take over complete control of the boot process. If you prefer, you can install it elsewhere. See the grub manual for complete information.
nl: Standaard wordt grub geïnstalleerd op de UEFI-partitie/het Boot Record van de eerste schijf, waar het de volledige controle over het opstartproces overneemt. Indien u dit wenst kunt u grub elders installeren. Raadpleeg de handleiding bij grub voor de volledige informatie.

note: Tag: para
en: If you do not want to install grub, use the &BTN-GOBACK; button to get to the main menu, and from there select whatever bootloader you would like to use.
nl: Indien u grub niet wenst te installeren, gebruik dan de knop &BTN-GOBACK; om naar het hoofdmenu terug te keren. Selecteer van daaruit dan de bootloader die u wenst te gebruiken.

note: Tag: title
en: Install the <command>Grub</command> Boot Loader on a Hard Disk
nl: De bootloader <command>Grub</command> installeren op een harde schijf

note: Tag: para
en: The main &architecture; boot loader is called <quote>grub</quote>. Grub is a flexible and robust boot loader and a good default choice for new users and old hands alike.
nl: De belangrijkste bootloader voor &architecture; heet <quote>grub</quote>. Grub is een flexibele en robuuste bootloader en standaard een goede keuze voor zowel nieuwe als ervaren gebruikers.

note: Tag: para
en: By default, Grub will be installed into the PReP partition, where it will take over complete control of the boot process.
nl: Standaard zal Grub in de PReP-partitie geïnstalleerd worden waar het de volledige controle over het opstartproces zal overnemen.

note: Tag: title
en: Making the system bootable with flash-kernel
nl: Het systeem opstartbaar maken met flash-kernel

note: Tag: para
en: As there is no common firmware interface on all ARM platforms, the steps required to make the system bootable on ARM devices are highly device-dependent. &debian; uses a tool called <command>flash-kernel </command> to take care of this. Flash-kernel contains a database which describes the particular operations that are required to make the system bootable on various devices. It detects whether the current device is supported, and if yes, performs the necessary operations.
nl: Vermits er geen gemeenschappelijke firmware-interface bestaat voor alle ARM-platformen, zijn de stappen die nodig zijn om er op ARM-apparaten voor te zorgen dat het systeem kan opgestart worden, sterk afhankelijk van het type apparaat. &debian; gebruikt het gereedschap <command>flash-kernel </command> om hiermee om te gaan. Flash-kernel heeft een databank die beschrijft welke specifieke operaties nodig zijn om op verschillende apparaten te zorgen dat het systeem kan opgestart worden. Het gaat na of het huidige apparaat ondersteund wordt en voert de noodzakelijke operaties uit als dat het geval is.

note: Tag: para
en: On devices which boot from internal NOR- or NAND-flash memory, flash-kernel writes the kernel and the initial ramdisk to this internal memory. This method is particularly common on older armel devices. Please note that most of these devices do not allow having multiple kernels and ramdisks in their internal flash memory, i.e. running flash-kernel on them usually overwrites the previous contents of the flash memory!
nl: Bij apparaten die opstarten vanaf intern NOR- of NAND-flashgeheugen, schrijft flash-kernel de kernel en de initiële ramschijf naar dat intern geheugen. Deze methode is vooral gebruikelijk op oudere armel-apparaten. Merk op dat de meeste van deze apparaten niet toelaten dat er meer dan een kernel en ramschijf op het interne flashgeheugen aanwezig zijn, hetgeen betekent dat als u bij hen flash-kernel gebruikt, dit gewoonlijk de vorige inhoud van het flashgeheugen overschrijft!

note: Tag: para
en: For ARM systems that use U-Boot as their system firmware and boot the kernel and the initial ramdisk from external storage media (such as MMC/SD-cards, USB mass storage devices or IDE/SATA harddisks), flash-kernel generates an appropriate boot script to allow autobooting without user interaction.
nl: Bij ARM-systemen die U-Boot als systeemfirmware gebruiken en de kernel en de initiële ramschijf opstarten van een extern opslagmedium (zoals een MC/SD-kaart, een USB-massaopslagapparaat of een IDE/SATA harde schjif), genereert flash-kernel een passend opstartscript dat automatisch opstarten zonder tussenkomst van de gebruiker mogelijk maakt.

note: Tag: title
en: Continue Without Boot Loader
nl: Verder gaan zonder bootloader

note: Tag: para
en: This option can be used to complete the installation even when no boot loader is to be installed, either because the arch/subarch doesn't provide one, or because none is desired (e.g. you will use existing boot loader).
nl: Deze optie kan gebruikt worden om de installatie te voltooien, zelfs als er geen bootloader wordt geïnstalleerd, ofwel omdat er geen bootloader beschikbaar is voor die (sub)architectuur, ofwel omdat u er geen wilt installeren (b.v. als u de bestaande bootloader wilt gebruiken).

note: Tag: para
en: If you plan to manually configure your bootloader, you should check the name of the installed kernel in <filename>/target/boot</filename>. You should also check that directory for the presence of an <firstterm>initrd</firstterm>; if one is present, you will probably have to instruct your bootloader to use it. Other information you will need are the disk and partition you selected for your <filename>/</filename> filesystem and, if you chose to install <filename>/boot</filename> on a separate partition, also your <filename>/boot</filename> filesystem.
nl: Indien u zinnens bent om de bootloader handmatig te configureren, moet u nagaan wat de naam is van de geïnstalleerde kernel in <filename>/target/boot</filename>. U moet ook nagaan of in die map een bestand <firstterm>initrd</firstterm> aanwezig is. Is dit het geval, dan zult u wellicht uw bootloader de instructie moeten geven om het te gebruiken. Informatie die u ook nodig zult hebben is de schijf en de partitie die u selecteerde voor het <filename>/</filename>-bestandssysteem en voor het bestandssysteem van <filename>/boot</filename> als u ervoor geopteerd heeft om uw <filename>/boot</filename>-bestandssysteem op een aparte partitie te plaatsen.

note: Tag: title
en: Finishing the Installation
nl: De installatie afronden

note: Tag: para
en: This is the last step in the &debian; installation process during which the installer will do any last minute tasks. It mostly consists of tidying up after the &d-i;.
nl: Dit is de laatste stap van het installatieproces voor &debian; waarbij het installatiesysteem nog enkele afrondende taken uitvoert. Het komt er voornamelijk op neer dat de losse eindjes die &d-i; achter liet, nog aan elkaar geknoopt worden.

note: Tag: title
en: Setting the System Clock
nl: De systeemklok instellen

note: Tag: para
en: The installer may ask you if the computer's clock is set to UTC. Normally this question is avoided if possible and the installer tries to work out whether the clock is set to UTC based on things like what other operating systems are installed.
nl: Het installatiesysteem kan u vragen of de interne klok van uw computer ingesteld staat op UTC. Normaal wordt deze vraag vermeden als dat kan. Het installatiesysteem zal dan op basis van informatie zoals welke andere besturingssystemen nog geïnstalleerd zijn, zelf proberen te bepalen of de interne klok al dan niet is ingesteld op UTC.

note: Tag: para
en: In expert mode you will always be able to choose whether or not the clock is set to UTC. <phrase arch="powerpc">Macintosh hardware clocks are normally set to local time. If you want to dual-boot, select local time instead of UTC.</phrase> <phrase arch="any-x86">Systems that (also) run Dos or Windows are normally set to local time. If you want to dual-boot, select local time instead of UTC.</phrase>
nl: Bij een installatie in expert-modus zal u altijd kunnen kiezen of de klok wordt ingesteld op UTC of niet. <phrase arch="powerpc">De interne klok van Macintosh computers staat gewoonlijk ingesteld op de lokale tijd. Selecteer lokale tijd in plaats van UTC als u meerdere besturingssystemen op uw computer wilt gebruiken.</phrase> <phrase arch="any-x86">Systemen waarop (ook) Dos of Windows gebruikt worden, staan gewoonlijk ingesteld op de lokale tijd. Selecteer lokale tijd in plaats van UTC als u meerdere besturingssystemen op uw computer wilt gebruiken.</phrase>

note: Tag: para
en: At this point &d-i; will also attempt to save the current time to the system's hardware clock. This will be done either in UTC or local time, depending on the selection that was just made.
nl: Op dit punt zal &d-i; ook proberen om de huidige tijd vast te leggen in de interne systeemklok. Dit zal ofwel in UTC ofwel in de lokale tijd zijn, afhankelijk van de zojuist gemaakte selectie.

note: Tag: title
en: Reboot the System
nl: Het systeem opnieuw opstarten

note: Tag: para
en: You will be prompted to remove the boot media (CD, USB stick, etc) that you used to boot the installer. After that the system will be rebooted into your new &debian; system.
nl: Men zal u vragen om het opstartmedium (CD, USB-stick, enz.) dat u heeft gebruikt om het installatiesysteem op te starten, te verwijderen. Vervolgens zal uw systeem opnieuw opstarten met uw nieuw &debian; systeem.

note: Tag: para
en: After a final prompt the system will be halted because rebooting is not supported on &arch-title;. You then need to IPL &debian-gnu; from the DASD which you selected for the root filesystem during the first steps of the installation.
nl: Na een laatste dialoog zal het systeem worden gestopt omdat herstarten op &arch-title; niet wordt ondersteund. U moet vervolgens een IPL voor &debian-gnu; uitvoeren vanaf de DASD die u tijdens de eerste stappen van de installatie heeft geselecteerd voor het root-bestandssysteem.

note: Tag: title
en: Troubleshooting
nl: Probleemoplossing

note: Tag: para
en: The components listed in this section are usually not involved in the installation process, but are waiting in the background to help the user in case something goes wrong.
nl: De componenten die in dit onderdeel vermeld worden, komen normaal gezien niet aan bod in het installatieproces, maar staan op de achtergrond ter beschikking om de gebruiker te helpen als er iets mis gaat.

note: Tag: title
en: Saving the installation logs
nl: De logbestanden van de installatie bewaren

note: Tag: para
en: If the installation is successful, the logfiles created during the installation process will be automatically saved to <filename>/var/log/installer/</filename> on your new &debian; system.
nl: Als de installatie succesvol is, worden de logbestanden die tijdens het installatieproces zijn aangemaakt, automatisch opgeslagen in de map <filename>/var/log/installer/</filename> op uw nieuwe &debian; systeem.

note: Tag: para
en: Choosing <guimenuitem>Save debug logs</guimenuitem> from the main menu allows you to save the log files to a USB stick, network, hard disk, or other media. This can be useful if you encounter fatal problems during the installation and wish to study the logs on another system or attach them to an installation report.
nl: De optie <guimenuitem>Debug-logbestanden opslaan</guimenuitem> uit het hoofdmenu biedt u de mogelijkheid om de logbestanden op een USB-stick, op een plaats in het netwerk, op een harde schijf of op een ander medium te bewaren. Dit kan nuttig zijn als u onoverkomelijke problemen tegenkomt tijdens de installatie en u de logbestanden op een ander systeem wilt bestuderen of ze wilt meesturen met een installatierapport.

note: Tag: title
en: Using the Shell and Viewing the Logs
nl: Een shell gebruiken en de logs bekijken

note: Tag: para
en: There are several methods you can use to get a shell while running an installation. On most systems, and if you are not installing over serial console, the easiest method is to switch to the second <emphasis>virtual console</emphasis> by pressing <keycombo><keycap>Left Alt</keycap> <keycap>F2</keycap></keycombo><footnote> <para> That is: press the <keycap>Alt</keycap> key on the left-hand side of the <keycap>space bar</keycap> and the <keycap>F2</keycap> function key at the same time. </para> </footnote> (on a Mac keyboard, <keycombo><keycap>Option</keycap> <keycap>F2</keycap></keycombo>). Use <keycombo><keycap>Left Alt</keycap> <keycap>F1</keycap></keycombo> to switch back to the installer itself.
nl: Bij het uitvoeren van een installatie staan u verschillende methodes ter beschikking om een shell te krijgen. Op de meeste systemen, en als u de installatie niet via een seriële console uitvoert, is de gemakkelijkste methode om naar de tweede <emphasis>virtuele console</emphasis> te gaan door te drukken op <keycombo><keycap>Linker Alt</keycap> <keycap>F2</keycap></keycombo><footnote> <para> Dat is: op de <keycap>Alt</keycap>-toets links van de <keycap>spatiebalk</keycap> drukken en tezelfdertijd op de functietoets <keycap>F2</keycap>. </para> </footnote> (op een Mac-toetsenbord, <keycombo><keycap>Option</keycap> <keycap>F2</keycap></keycombo>). Gebruik <keycombo><keycap>Linker Alt</keycap> <keycap>F1</keycap></keycombo> om terug te keren naar het installatiesysteem zelf.

note: Tag: para
en: For the graphical installer see also <xref linkend="gtk-using"/>.
nl: Raadpleeg bij een grafische installatie ook <xref linkend="gtk-using"/>.

note: Tag: para
en: If you cannot switch consoles, there is also an <guimenuitem>Execute a Shell</guimenuitem> item on the main menu that can be used to start a shell. You can get to the main menu from most dialogs by using the &BTN-GOBACK; button one or more times. Type <userinput>exit</userinput> to close the shell and return to the installer.
nl: Indien u niet kunt wisselen tussen consoles, is er ook nog het item <guimenuitem>Een shell uitvoeren</guimenuitem> in het hoofdmenu dat gebruikt kan worden om een shell te starten. Vanuit de meeste dialoogvensters kunt naar het hoofdmenu gaan door een of meer keren de knop &BTN-GOBACK; te gebruiken. Typ <userinput>exit</userinput> om de shell af te sluiten en naar het installatiesysteem terug te keren.

note: Tag: para
en: At this point you are booted from the RAM disk, and there is a limited set of Unix utilities available for your use. You can see what programs are available with the command <command>ls /bin /sbin /usr/bin /usr/sbin</command> and by typing <command>help</command>. The shell is a Bourne shell clone called <command>ash</command> and has some nice features like autocompletion and history.
nl: Op dit punt is uw systeem opgestart vanaf een RAM-schijf en staan u een beperkt aantal Unix-hulpprogramma's ter beschikking. U kunt zien welke programma's beschikbaar zijn door het commando <command>ls /bin /sbin /usr/bin /usr/sbin</command> te gebruiken of door <command>help</command> te typen. De shell is <command>ash</command>, een kloon van de Bourne-shell. De shell heeft een aantal aardige functies zoals het automatisch voltooien van commando's en bestandsnamen en een opdrachthistorie.

note: Tag: para
en: To edit and view files, use the text editor <command>nano</command>. Log files for the installation system can be found in the <filename>/var/log</filename> directory.
nl: Gebruik de teksteditor <command>nano</command> om bestanden te bewerken en te bekijken. Logbestanden van het installatiesysteem zijn te vinden in de map <filename>/var/log</filename>.

note: Tag: para
en: Although you can do basically anything in a shell that the available commands allow you to do, the option to use a shell is really only there in case something goes wrong and for debugging.
nl: Hoewel u in principe in een shell alles kunt doen wat men met de beschikbare commando's kan doen, is de mogelijkheid om een shell te gebruiken enkel bedoeld voor het geval er iets mis gaat en om te debuggen.

note: Tag: para
en: Doing things manually from the shell may interfere with the installation process and result in errors or an incomplete installation. In particular, you should always use let the installer activate your swap partition and not do this yourself from a shell.
nl: Bepaalde taken handmatig uitvoeren vanuit de shell kan interfereren met het installatieproces en kan resulteren in fouten of een onvolledige installatie. In het bijzonder zou u zeker aan het installatiesysteem moeten overlaten om de partitie met het wisselgeheugen, de swap-partitie, te activeren. Dit zou u niet zelf vanuit een shell mogen doen.

note: Tag: title
en: Installation over network-console
nl: Installatie over netwerk-console

note: Tag: para
en: One of the more interesting components is <firstterm>network-console</firstterm>. It allows you to do a large part of the installation over the network via SSH. The use of the network implies you will have to perform the first steps of the installation from the console, at least to the point of setting up the networking. (Although you can automate that part with <xref linkend="automatic-install"/>.)
nl: Een van de meer interessante componenten is <firstterm>network-console</firstterm>. Deze component maakt het mogelijk om een groot deel van de installatie via SSH over het netwerk uit te voeren. Het gebruik van het netwerk impliceert dat u de eerste stappen van de installatie vanaf de console zult moeten uitvoeren: in ieder geval tot en met de configuratie van het netwerk. (Het is echter mogelijk om dat deel van de installatie te automatiseren met <xref linkend="automatic-install"/>.)

note: Tag: para
en: This component is not loaded into the main installation menu by default, so you have to explicitly ask for it. If you are installing from optical media, you need to boot with medium priority or otherwise invoke the main installation menu and choose <guimenuitem>Load installer components from installation media</guimenuitem> and from the list of additional components select <guimenuitem>network-console: Continue installation remotely using SSH</guimenuitem>. Successful load is indicated by a new menu entry called <guimenuitem>Continue installation remotely using SSH</guimenuitem>.
nl: Deze component wordt niet automatisch getoond in het installatiemenu en dus moet u er expliciet naar vragen. Als u installeert vanaf optische media, moet u de installatie starten met prioriteit <quote>medium</quote> of op een andere manier het hoofdmenu van de installatie oproepen en daar de optie <guimenuitem>Installatiecomponenten van installatiemedia laden</guimenuitem> selecteren. Vervolgens selecteert u uit de lijst met aanvullende componenten <guimenuitem>netwerk-console: de installatie met SSH vanaf een andere computer verder zetten</guimenuitem>. De component is succesvol geladen als in het menu een nieuwe optie <guimenuitem>De installatie verder van op afstand doorlopen via SSH</guimenuitem> verschijnt.

note: Tag: para
en: For installations on &arch-title;, this is the default method after setting up the network.
nl: Voor installaties op &arch-title; is dit de standaardmethode nadat het netwerk is geconfigureerd.

note: Tag: para
en: <phrase arch="not-s390">After selecting this new entry, you</phrase> <phrase arch="s390">You</phrase> will be asked for a new password to be used for connecting to the installation system and for its confirmation. That's all. Now you should see a screen which instructs you to login remotely as the user <emphasis>installer</emphasis> with the password you just provided. Another important detail to notice on this screen is the fingerprint of this system. You need to transfer the fingerprint securely to the person who will continue the installation remotely.
nl: <phrase arch="not-s390">Nadat u deze nieuwe optie heeft geselecteerd, zal u</phrase> <phrase arch="s390">U zal</phrase> worden gevraagd naar een wachtwoord waarmee de verbinding met het installatiesysteem zal worden gerealiseerd en een bevestiging daarvan. Dat is alles. Vervolgens zal een melding worden getoond met instructies om vanaf een ander systeem in te loggen als gebruiker <emphasis>installer</emphasis> met het wachtwoord dat u daarnet heeft ingevoerd. Een ander belangrijk detail op dit scherm is de vingerafdruk van dit systeem. U dient deze op een veilige manier beschikbaar te stellen aan degene die de installatie op afstand zal vervolgen.

note: Tag: para
en: Should you decide to continue with the installation locally, you can always press &enterkey;, which will bring you back to the main menu, where you can select another component.
nl: Indien u besluit de installatie lokaal te vervolgen, kunt u altijd met behulp van de &enterkey; terugkeren naar het hoofdmenu, waar u een andere component kunt selecteren.

note: Tag: para
en: Now let's switch to the other side of the wire. As a prerequisite, you need to configure your terminal for UTF-8 encoding, because that is what the installation system uses. If you do not, remote installation will be still possible, but you may encounter strange display artefacts like destroyed dialog borders or unreadable non-ascii characters. Establishing a connection with the installation system is as simple as typing: <informalexample><screen>
    <prompt>$</prompt> <userinput>ssh -l installer <replaceable>install_host</replaceable></userinput>
    </screen></informalexample> Where <replaceable>install_host</replaceable> is either the name or IP address of the computer being installed. Before the actual login the fingerprint of the remote system will be displayed and you will have to confirm that it is correct.
nl: Laten we ons nu verplaatsen naar het andere einde van de netwerkkabel. Voordat u de verbinding kunt opzetten, dient u uw terminal te configureren voor UTF-8, aangezien dat door het installatiesysteem gebruikt wordt. Als u dit niet doet, is installatie vanop afstand nog wel mogelijk, maar kunt u vreemde effecten op uw scherm zien, zoals kapotte randen van dialoogvensters of onleesbare niet-ASCII karakters. U brengt de verbinding met het installatiesysteem eenvoudig tot stand door het volgende te typen: <informalexample><screen>
    <prompt>$</prompt> <userinput>ssh -l installer <replaceable>nieuw_systeem</replaceable></userinput>
    </screen></informalexample> Daarbij is <replaceable>nieuw_systeem</replaceable> ofwel de naam ofwel het IP-adres van de computer waarop het systeem wordt geïnstalleerd. Voordat daadwerkelijk wordt ingelogd zal de vingerafdruk van dat systeem worden getoond en zult u moeten bevestigen dat die correct is.

note: Tag: para
en: The <command>ssh</command> server in the installer uses a default configuration that does not send keep-alive packets. In principle, a connection to the system being installed should be kept open indefinitely. However, in some situations &mdash; depending on your local network setup &mdash; the connection may be lost after some period of inactivity. One common case where this can happen is when there is some form of Network Address Translation (NAT) somewhere between the client and the system being installed. Depending on at which point of the installation the connection was lost, you may or may not be able to resume the installation after reconnecting.
nl: De <command>ssh</command>-server in het installatiesysteem gebruikt een standaardconfiguratie waarbij geen pakketten verzonden worden om de verbinding in leven te houden. In principe zou een verbinding met de computer waarop de installatie gebeurt, onbeperkt open moeten blijven. Nochtans kan het in sommige omstandigheden &mdash; afhankelijk van de instellingen van uw lokaal netwerk &mdash; gebeuren dat de verbinding na een bepaalde periode van inactiviteit verloren gaat. Een veel voorkomende situatie waarin dit kan gebeuren is wanneer er ergens tussen de cliënt en het systeem waarop de installatie plaats heeft, een vorm van Network Address Translation (NAT) plaats vindt. Afhankelijk van het punt in de installatie waarop de verbinding verloren ging, kan het zijn dat u wel of niet in staat bent om de installatie voort te zetten nadat u een nieuwe verbinding tot stand bracht.

note: Tag: para
en: You may be able to avoid the connection being dropped by adding the option <userinput>-o&nbsp;ServerAliveInterval=<replaceable>value</replaceable></userinput> when starting the <command>ssh</command> connection, or by adding that option in your <command>ssh</command> configuration file. Note however that in some cases adding this option may also <emphasis>cause</emphasis> a connection to be dropped (for example if keep-alive packets are sent during a brief network outage, from which <command>ssh</command> would otherwise have recovered), so it should only be used when needed.
nl: U kunt mogelijk vermijden dat de verbinding wegvalt door bij het starten van de ssh-verbinding de optie <userinput>-o&nbsp;ServerAliveInterval=<replaceable>waarde</replaceable></userinput> toe te voegen of die optie in uw configuratiebestand van <command>ssh</command> op te nemen. Merk evenwel op dat deze optie gebruiken in sommige gevallen ook <emphasis>de oorzaak voor</emphasis> het wegvallen van de verbinding kan zijn (bijvoorbeeld als blijf-in-leven-pakketten verzonden worden tijdens een korte onderbreking in de netwerkverbinding waarvan <command>ssh</command> zich anders hersteld zou hebben). Gebruik dit dus enkel als het nodig is.

note: Tag: para
en: If you install several computers in turn and they happen to have the same IP address or hostname, <command>ssh</command> will refuse to connect to such host. The reason is that it will have different fingerprint, which is usually a sign of a spoofing attack. If you are sure this is not the case, you will need to delete the relevant line from <filename>~/.ssh/known_hosts</filename><footnote> <para> The following command will remove an existing entry for a host: <command>ssh-keygen -R &lt;<replaceable>hostname</replaceable>|<replaceable>IP&nbsp;address</replaceable>&gt;</command>. </para> </footnote> and try again.
nl: Als u meerdere computers na elkaar installeert en deze hetzelfde IP-adres of dezelfde computernaam krijgen, zal <command>ssh</command> weigeren om de verbinding te maken met een dergelijke computer. De reden is dat opeenvolgende systemen een andere vingerafdruk zullen hebben, wat meestal een indicatie is van een <quote>spoofing</quote>-aanval. Als u er zeker van bent dat dit niet het geval is, dient u de betreffende regel te verwijderen uit <filename>~/.ssh/known_hosts</filename><footnote> <para> Met het volgende commando verwijdert u de regel met betrekking tot een bepaalde computer: <command>ssh-keygen -R &lt;<replaceable>computernaam</replaceable>|<replaceable>IP&mdash;adres</replaceable>&gt;</command>. </para> </footnote>, waarna u een nieuwe poging kunt doen.

note: Tag: para
en: After the login you will be presented with an initial screen where you have two possibilities called <guimenuitem>Start menu</guimenuitem> and <guimenuitem>Start shell</guimenuitem>. The former brings you to the main installer menu, where you can continue with the installation as usual. The latter starts a shell from which you can examine and possibly fix the remote system. You should only start one SSH session for the installation menu, but may start multiple sessions for shells.
nl: Nadat u bent ingelogd zal een aanvangsscherm worden getoond met twee opties die als naam hebben: <guimenuitem>Menu starten</guimenuitem> en <guimenuitem>Shell starten</guimenuitem>. De eerste optie geeft toegang tot het hoofdmenu van het installatiesysteem vanwaar u de installatie zoals gebruikelijk kunt vervolgen. De laatste optie start een shell op het nieuwe systeem die u kunt gebruiken om het systeem te onderzoeken en eventueel te repareren. U zou maximaal één SSH-sessie mogen starten met het installatiemenu, maar u kunt desgewenst meerdere sessies starten met een shell.

note: Tag: para
en: After you have started the installation remotely over SSH, you should not go back to the installation session running on the local console. Doing so may corrupt the database that holds the configuration of the new system. This in turn may result in a failed installation or problems with the installed system.
nl: Nadat u via SSH de installatie vanop afstand heeft gestart, zou u niet meer mogen terugkeren naar de installatiesessie op de lokale console. Als u dat toch doet, kunt u de databank met de configuratie van het nieuwe systeem beschadigen. Dit kan op zijn beurt tot gevolg hebben dat de installatie mislukt of na de installatie resulteren in problemen met het nieuwe systeem.

note: Tag: title
en: Loading Missing Firmware
nl: Ontbrekende firmware laden

note: Tag: para
en: As described in <xref linkend="hardware-firmware"/>, some devices require firmware to be loaded. In most cases the device will not work at all if the firmware is not available; sometimes basic functionality is not impaired if it is missing and the firmware is only needed to enable additional features.
nl: Zoals beschreven wordt in <xref linkend="hardware-firmware"/>, is het voor sommige apparaten noodzakelijk dat er firmware geladen wordt. In de meeste gevallen zal het apparaat zonder firmware helemaal niet werken. Soms heeft het ontbreken van firmware geen gevolgen voor de basisfuncties, maar is de firmware enkel nodig om geavanceerde functies te kunnen gebruiken.

note: Tag: para
en: Starting with &debian-gnu; 12.0, following the <ulink url="https://www.debian.org/vote/2022/vote_003">2022 General Resolution about non-free firmware</ulink>, official installation images (like netinst) can include non-free firmware packages. Even with those firmware packages available, some firmware files might still be missing. Or one might be using netboot files, which don't include firmware packages.
nl: Vanaf &debian-gnu; 12.0, volgens de <ulink url="https://www.debian.org/vote/2022/vote_003">Algemene Resolutie van 2022 over niet-vrije firmware</ulink>, kunnen officiële installatie-images (zoals netinst) niet-vrije firmwarepakketten bevatten. Zelfs als deze firmwarepakketten beschikbaar zijn, kunnen er nog steeds firmwarebestanden ontbreken. Of misschien gebruikt men netboot-bestanden, die geen firmwarepakketten bevatten.
    
    Vertaald met www.DeepL.com/Translator (gratis versie)

note: Tag: para
en: If a device driver requests firmware that is not available, &d-i; will display a dialog offering to load the missing firmware. If this option is selected, &d-i; will scan available devices for either loose firmware files or packages containing firmware. If found, the firmware will be copied to the correct location (<filename>/lib/firmware</filename>) and the driver module will be reloaded.
nl: Indien een stuurprogramma voor een apparaat firmware nodig heeft die niet beschikbaar is, zal &d-i; met een dialoogvenster u aanbieden om de ontbrekende firmware te laden. Indien u deze optie selecteert, zal &d-i; op beschikbare opslagapparaten zoeken naar afzonderlijke firmwarebestanden of naar pakketten met firmware. Indien de firmware gevonden wordt, zal ze naar de juiste plaats (<filename>/lib/firmware</filename>) gekopieerd worden en zal de stuurprogrammamodule opnieuw geladen worden.

note: Tag: para
en: Which devices are scanned and which file systems are supported depends on the architecture, the installation method and the stage of the installation. Especially during the early stages of the installation, loading the firmware is most likely to succeed from a FAT-formatted USB stick. <phrase arch="x86">On i386 and amd64 firmware can also be loaded from an MMC or SD card.</phrase>
nl: Welke apparaten doorzocht worden en welke bestandssystemen ondersteund worden is afhankelijk van de architectuur, de installatiemethode en de fase van de installatie. In het bijzonder tijdens de vroege fases van de installatie, is de kans het grootst dat het laden van de firmware slaagt als dat gebeurt vanaf een voor FAT geformatteerde USB-stick. <phrase arch="x86">Op i386 en amd64 kan firmware ook geladen worden vanaf een MMC- of SD-kaart.</phrase>

note: Tag: para
en: Note that it is possible to skip loading the firmware if you know the device will also function without it, or if the device is not needed during the installation.
nl: Merk op dat het mogelijk is om het laden van de firmware over te slaan als u weet dat het apparaat ook zonder die firmware zal functioneren of als het apparaat niet nodig is tijdens de installatie.

note: Tag: title
en: Preparing a medium
nl: Een medium voorbereiden

note: Tag: para
en: The most common method to load such firmware is from some removable medium such as a USB stick. To prepare a USB stick (or other medium like a hard drive partition), the firmware files or packages must be placed in either the root directory or a directory named <filename>/firmware</filename> of the file system on the medium. The recommended file system to use is FAT as that is most certain to be supported during the early stages of the installation.
nl: De meest gebruikelijke methode om dergelijke firmware te laden, is van een verwijderbaar medium zoals een USB-stick. Wilt u een USB-stick (of een ander medium zoals een partitie van een harde schijf) klaarmaken, dan moet u in het bestandssysteem op het medium de firmware-bestanden of -pakketten plaatsen in de basismap (root) ofwel in een map die <filename>/firmware</filename> heet. Het wordt aanbevolen om FAT als bestandssysteem te gebruiken omdat tijdens de vroege stadia van het installatieproces dat bestandssysteem de grootste kans maakt om ondersteund te worden.

note: Tag: para
en: Tarballs and zip files containing current packages for the most common firmware, and the associated metadata to ensure a proper detection by the installer (<filename>dep11</filename> directory), are available from: <itemizedlist> <listitem><para> <ulink url="&url-firmware-tarballs;"></ulink> </para></listitem> </itemizedlist> Just download the tarball or zip file for the correct release and unpack it to the file system on the medium.
nl: Tar-archieven en zip-bestanden met de huidige pakketten voor de meest courante firmware en de bijbehorende metadata om een goede detectie door het installatiesysteem te waarborgen (map <filename>dep11</filename>), zijn te vinden op: <itemizedlist> <listitem><para> <ulink url="&url-firmware-tarballs;"></ulink> </para></listitem> </itemizedlist> Download gewoon het tar-archief of het zip-bestand voor de juiste release en pak het op het bestandssysteem van het medium uit.

note: Tag: para
en: It is also possible to copy individual firmware files to the medium. Loose firmware could be obtained for example from an already installed system or from a hardware vendor.
nl: U kunt ook individuele firmwarebestanden kopiëren naar het medium. Aparte firmware is bijvoorbeeld te vinden op een reeds geïnstalleerd systeem of bij de leverancier van de hardware.

note: Tag: title
en: Firmware and the Installed System
nl: Firmware en een geïnstalleerd systeem

note: Tag: para
en: Any firmware loaded during the installation will be copied automatically to the installed system. In most cases this will ensure that the device that requires the firmware will also work correctly after the system is rebooted into the installed system. However, if the installed system runs a different kernel version than the installer, there is a slight chance that the firmware cannot be loaded due to version skew.
nl: Alle firmware die tijdens de installatie geladen wordt, zal automatisch gekopieerd worden naar het geïnstalleerde systeem. In de meeste gevallen zal dit ervoor zorgen dat het apparaat dat de firmware nodig heeft, ook correct zal werken nadat de computer opnieuw opgestart werd met het geïnstalleerde systeem. Indien het geïnstalleerde systeem een andere kernelversie gebruikt dan het installatiesysteem, is er een kleine kans dat de firmware niet geladen kan worden wegens de versieverandering.

note: Tag: para
en: If the firmware was loaded from a firmware package, &d-i; will also install this package for the installed system and will automatically add the non-free-firmware section of the package archive in APT's <filename>sources.list</filename>. This has the advantage that the firmware should be updated automatically if a new version becomes available.
nl: Indien de firmware van een firmwarepakket geladen werd, zal &d-i; dit pakket ook installeren op het geïnstalleerde systeem en zal het de sectie non-free-firmware van het pakketarchief ook automatisch toevoegen in het bestand <filename>sources.list</filename> van APT. Dit heeft het voordeel dat de firmware automatisch opgewaardeerd zal worden als een meer recente versie beschikbaar wordt.

note: Tag: para
en: If loading the firmware was skipped during the installation, the relevant device will probably not work with the installed system until the firmware (package) is installed manually.
nl: Indien het laden van de firmware overgeslagen werd tijdens de installatie, zal het betrokken apparaat wellicht niet werken op het geïnstalleerde systeem totdat de firmware (of het firmware-pakket) handmatig geïnstalleerd werd.

note: Tag: para
en: If the firmware was loaded from loose firmware files, the firmware copied to the installed system will <emphasis>not</emphasis> be automatically updated unless the corresponding firmware package (if available) is installed after the installation is completed.
nl: Indien de firmware geladen werd aan de hand van losse firmwarebestanden, zal de naar het geïnstalleerde systeem gekopieerde firmware <emphasis>niet</emphasis> automatisch opgewaardeerd worden, tenzij het overeenkomstige firmware-pakket (als dat bestaat) geïnstalleerd wordt nadat de installatie afgerond is.

note: Tag: title
en: Completing the Installed System
nl: Het geïnstalleerde systeem voltooien

note: Tag: para
en: Depending on how the installation was performed, it might be that the need for some firmware was not detected during installation, that the relevant firmware was not available, or that one chose not to install some firmware at that time. In some cases, a successful installation can still end up in a black screen or a garbled display when rebooting into the installed system. When that happens, the following workarounds can be tried:
nl: Afhankelijk van hoe de installatie is uitgevoerd, kan het zijn dat de behoefte aan bepaalde firmware niet werd gedetecteerd tijdens de installatie, dat de betreffende firmware niet beschikbaar was, of dat men ervoor koos om bepaalde firmware op dat moment niet te installeren. In sommige gevallen kan een succesvolle installatie nog steeds eindigen in een zwart scherm of een vervormd scherm bij het opnieuw opstarten van het geïnstalleerde systeem. Wanneer dat gebeurt, kunnen de volgende tijdelijke oplossingen worden geprobeerd:

note: Tag: para
en: Pass the <code>nomodeset</code> option on the kernel command line. This might help boot into a <quote>fallback graphics</quote> mode.
nl: Aan de opdrachtregel van de kernel de optie <code>nomodeset</code> opgeven. Dit kan helpen om op te starten in een <quote>grafische nood</quote>-modus.

note: Tag: para
en: Use the <keycombo><keycap>Ctrl</keycap><keycap>Alt</keycap><keycap>F2</keycap></keycombo> key combination to switch to VT2, which might offer a functional login prompt.
nl: De toetsencombinatie <keycombo><keycap>Ctrl</keycap><keycap>Alt</keycap><keycap>F2</keycap></keycombo> gebruiken om over te schakelen naar VT2, die een functionele login-prompt kan bieden.

note: Tag: title
en: Customization
nl: Aanpassingen maken

note: Tag: para
en: Using the shell (see <xref linkend="shell"/>), the installation process can be carefully customized, to fit exceptional use cases:
nl: Met behulp van de shell (zie <xref linkend="shell"/>), kan het installatieproces zorgvuldig worden aangepast, zodat het geschikt is voor uitzonderlijke gebruikssituaties:

note: Tag: title
en: Installing an alternative init system
nl: Een ander init-systeem installeren

note: Tag: para
en: &debian; uses systemd as its default init system. However, other init systems (such as sysvinit and OpenRC) are supported, and the easiest time to select an alternative init system is during the installation process. For detailed instructions on how to do so, please see the <ulink url="https://wiki.debian.org/Init#Changing_the_init_system_-_at_installation_time">Init page on the Debian wiki</ulink>.
nl: &debian; gebruikt systemd als het standaard init-systeem. Andere init-systemen (zoals sysvinit en OpenRC) worden echter ondersteund, en het gemakkelijkste moment om een alternatief init-systeem te selecteren is tijdens het installatieproces. Raadpleeg de <ulink url="https://wiki.debian.org/Init#Changing_the_init_system_-_at_installation_time">Init-pagina op de Debian-wiki</ulink> voor gedetailleerde instructies om dit te doen.
